HR, 13-04-2012, nr. 11/00961

Bij beschikking van de rechtbank Utrecht van 29 juni 2005 is de ex-echtgenoot van thans verweerster in cassatie, [verweerster], [betrokkene 1], uit hoofde van verrekening op grond van de tussen [betrokkene 1] en [verweerster] geldende huwelijkse voorwaarden veroordeeld tot betaling aan [verweerster] van een bedrag van € 814.111,-.

Uit hoofde van de onder 1.1 genoemde beschikking zijn op verzoek van [verweerster] ten laste van [betrokkene 1] de volgende executoriale (derden)beslagen gelegd:

Italdeli, [eiseres] en [A] zullen hieronder gezamenlijk worden aangeduid als: [eiseres] c.s.

Op 19 juni 2007 heeft Italdeli en op 4 juli 2007 hebben [eiseres] en [A] een verklaring afgelegd als bedoeld in art. 475 lid 2 Rv. Zij hebben alle verklaard dat er tussen hen en [betrokkene 1] geen enkele rechtsverhouding bestaat of heeft bestaan, uit hoofde waarvan [betrokkene 1] op het tijdstip van het beslag nog iets van hen had te vorderen, ten tijde van de verklaring te vorderen heeft of nog te vorderen kan krijgen.

Bij vonnis in kort geding van 20 juli 2007 is op vordering van [eiseres] en [betrokkene 1] het door [verweerster] op 22 mei 2007 gelegde executoriaal beslag op de aandelen in [eiseres] opgeheven.

Bij inleidende dagvaarding van 20 augustus 2007 heeft [verweerster] [eiseres] c.s. gedagvaard voor de rechtbank Utrecht. Na wijziging van eis bij akte van 26 maart 2008 heeft zij, samengevat3., gevorderd, dat de rechtbank:

[Eiseres] c.s. hebben bij conclusie van antwoord tevens houdende incidentele vordering in de hoofdzaak gemotiveerd verweer gevoerd en, elk voor zich, gevorderd dat [verweerster] op de voet van art. 477a lid 2 Rv. wordt bevolen voor een bedrag van € 3.000,- zekerheid te stellen voor de proceskosten waarin zij kan worden veroordeeld4..

Nadat [verweerster] had geantwoord in het incident heeft de rechtbank bij vonnis van 28 november 2007 in het incident het gevorderde afgewezen met veroordeling van [eiseres] c.s. in de kosten van het incident en in de hoofdzaak een comparitie van partijen bevolen.

Na de op 21 februari 2008 gehouden comparitie van partijen en verdere aktewisseling heeft de rechtbank bij vonnis van 4 maart 2009 de vorderingen van [verweerster] jegens Italdeli en [A] afgewezen en de kosten van de procedure tussen hen gecompenseerd in die zin dat iedere partij de eigen kosten draagt.

De rechtbank heeft daarnaast, onder afwijzing van het meer of anders gevorderde, [eiseres] veroordeeld om aan [verweerster] een bedrag van € 315.000,- te betalen, vermeerderd met de wettelijke rente met ingang van veertien dagen na de dag van uitspraak van het vonnis, en voorts [eiseres] veroordeeld om vanaf 25 februari 2007 aan [verweerster] een bedrag van € 15.000,- per maand te betalen tot aan de dag waarop het bedrag is bereikt waarvoor beslag is gelegd, vermeerderd met de wettelijke rente over deze periodieke betalingen indien [eiseres] met betaling hiervan in verzuim is, met veroordeling van [eiseres] in de proceskosten.

[Eiseres] is van beide vonnissen in hoger beroep gekomen bij het gerechtshof te Amsterdam, nevenzittingsplaats Arnhem. Zij heeft daarbij — verkort weergegeven — gevorderd dat het hof de vonnissen zal vernietigen en, opnieuw rechtdoende, [verweerster] alsnog zal veroordelen tot het binnen een door het hof te bepalen termijn stellen van zekerheid voor de proceskosten en [verweerster] niet-ontvankelijk zal verklaren in haar vordering, althans die vordering zal afwijzen met veroordeling van [verweerster] in de kosten van beide procedures voor zover aan de zijde van [eiseres] gevallen.

[Verweerster] heeft de grieven bestreden, waarna [betrokkene 1] (op 10 november 2009) een akte uitlating heeft genomen en daarbij drie producties in het geding heeft gebracht.

Partijen hebben hun zaak ter terechtzitting van het hof op 19 april 2010 doen bepleiten.

Het hof heeft [eiseres] bij arrest van 21 september 2010 niet-ontvankelijk verklaard in haar hoger beroep tegen het tussen partijen gewezen vonnis van 28 november 2007.

Het hof heeft verder het vonnis van 4 maart 2009, voor zover tussen [verweerster] en [eiseres] gewezen, vernietigd, behoudens de uitgesproken proceskostenveroordeling, en voor het overige, opnieuw rechtdoende, [eiseres] veroordeeld om aan [verweerster] te betalen een bedrag van € 351.000,-, waarvan een bedrag van € 315.000,- is te vermeerderen met de wettelijke rente vanaf 18 maart 2009, en het restant van € 36.000,- is te vermeerderen met de wettelijke rente ingaande veertien dagen na de dag van de uitspraak van het arrest.

Het hof heeft voorts [eiseres] veroordeeld om aan [verweerster] met ingang van 25 augustus 2010 een bedrag te betalen van € 9.000,- netto per maand, tot aan de dag dat met de betalingen van dit bedrag en van deze maandelijkse bedragen het bedrag waarvoor beslag is gelegd is bereikt, telkens vermeerderd met de wettelijke rente over de maandelijkse bedragen indien [eiseres] met betaling daarvan in verzuim is.

Het hof heeft tot slot de kosten van het hoger beroep aldus gecompenseerd dat iedere partij haar eigen kosten draagt, en het meer of anders gevorderde afgewezen.

[Eiseres] heeft tegen dit arrest — tijdig5. — beroep in cassatie ingesteld.

Tegen [verweerster] is verstek verleend.

[Eiseres] heeft haar standpunt schriftelijk toegelicht.

Het cassatieberoep bevat zeven middelen.

Middel 1 is gericht tegen rechtsoverweging 4.1, waarin het hof als volgt heeft overwogen:

Het middel klaagt dat het hof heeft miskend dat het vonnis van 28 november 2007 een provisioneel eindvonnis is waarvan hoger beroep niet alleen binnen drie maanden na het wijzen ervan, maar op de voet van art. 377 Rv. ook tegelijk met dat van het eindvonnis kon worden ingesteld.

Het middel faalt bij gebrek aan belang.

[Eiseres] c.s. hebben in eerste aanleg een zekerheidstelling gevorderd voor wat betreft de te verwachten door [verweerster] te betalen proceskosten in die procedure6.. Zoals hiervoor bij het procesverloop vermeld, heeft de rechtbank de proceskosten ten aanzien van enerzijds [verweerster] en Italdeli en [A] anderzijds gecompenseerd in die zin dat iedere partij de eigen kosten draagt en heeft de rechtbank de vordering tegen [eiseres] toegewezen en [eiseres] in de proceskosten veroordeeld. Van een kostenveroordeling van [verweerster] jegens [eiseres] is dan ook geen sprake. Hetzelfde geldt voor de procedure in hoger beroep, nu het hof de kosten van het hoger beroep in die zin heeft gecompenseerd dat partij [verweerster] en partij [eiseres] ieder haar eigen kosten draagt.

Zie ik het goed, dan zijn de middelen 2 en 3 gericht tegen rechtsoverweging 4.6, waarin het hof als volgt heeft geoordeeld:

Art. 479a lid 1 Rv. bepaalt dat, ingeval een schuldeiser voor een vordering verhaal zoekt op een schuldenaar die om niet of tegen een onevenredig lage vergoeding geregeld werkzaamheden of diensten voor een derde verricht waarvan de aard en omvang zodanig zijn dat zij gewoonlijk slechts tegen betaling worden verricht, ten behoeve van die schuldeiser wordt aangenomen dat daarvoor een redelijke vergoeding verschuldigd is. Volgens het tweede lid van art. 479a Rv. worden bij de beoordeling van de vraag of het in het in het eerste lid bedoelde geval zich voordoet en, zo ja, welke vergoeding als redelijk aangenomen moet worden, alle omstandigheden van het geval in aanmerking genomen, in het bijzonder de aard van de verrichte werkzaamheden of diensten, de betrekkingen van verwantschap of van andere aard tussen de schuldenaar en de derde en de financiële draagkracht van deze laatste7..

De opbouw van het bestreden arrest is dat rechtsoverweging 4.6 de beoordeling door het hof bevat van de vraag of het in het eerste lid van art. 497a Rv. bedoelde geval zich voordoet, en — de straks te bespreken — rechtsoverweging 4.8 (en 4.9) vervolgens de bepaling van de redelijke vergoeding.

Middel 2 klaagt dat het arrest niet naar behoren is gemotiveerd, omdat zonder toelichting, die ontbreekt, niet kan worden begrepen waarom [betrokkene 1], gelet op de inhoud van art. 6 van de arbeidsovereenkomst, naast zijn werk voor Combofol bij [eiseres] werkzaamheden zou kunnen verrichten waarvoor hij van [eiseres] een vergoeding zou moeten en mogen ontvangen.

Volgens het middel heeft [eiseres] (de derde-beslagene) van meet af aan verklaard dat [betrokkene 1] (de schuldenaar) ten tijde van de beslaglegging wel haar directeur was, maar op dat moment niet langer bij haar in dienst was en dat [betrokkene 1] door zijn nieuwe werkgever Combofol bij [eiseres] was gedetacheerd. Het middel wijst er vervolgens op dat [eiseres] in hoger beroep bij akte van 10 november 2009 een arbeidscontract tussen [betrokkene 1] en Combofol in het geding heeft gebracht waaruit blijkt dat:

Bij de beoordeling van het middel stel ik voorop dat de hiervoor onder (ii) en (iv) betrokken stellingen in cassatie ontoelaatbare nova vormen. De juistheid van beide stellingen zou weliswaar kunnen worden afgeleid uit de artikelen waarnaar de stellingen verwijzen, maar in de akte van 10 november 2009 zijn die stellingen niet ingenomen. Ook een verwijzing naar de artikelen ontbreekt daarin.

Het hof heeft feitelijk en in zoverre in cassatie onbestreden geoordeeld dat uit de producties waarnaar in de akte wordt verwezen in het geheel niet blijkt dat Combofol [betrokkene 1] werkzaamheden voor [eiseres] laat verrichten noch dat daarvoor daadwerkelijk enige vergoeding aan [betrokkene 1] is betaald en voorts dat [eiseres] ook overigens geen toereikende onderbouwing heeft gegeven van haar stelling dat de vergoeding voor de werkzaamheden van [betrokkene 1] voor [eiseres] sinds 2005 door de kopers van de vennootschap wordt betaald. Om die redenen is het hof voorbijgegaan aan voormelde stelling van [eiseres].

Het hof heeft zijn oordeel aldus wel met redenen omkleed, zodat de klacht faalt.

Middel 3 bouwt voor een deel op middel 2 voort en klaagt dat het hof een aantal ‘wezenlijke weren’ die door [eiseres] als derde-beslagene zijn aangevoerd, heeft veronachtzaamd, dan wel ten onrechte althans op onbegrijpelijke gronden heeft verworpen.

Het middel noemt in de eerste plaats het in middel 2 genoemde verweer inzake de detachering, waarbij [eiseres] de inlener is en Combofol de detacherende uitlener die aan [betrokkene 1] als schuldenaar salaris is verschuldigd. Volgens het middel heeft het hof dit verweer weliswaar onder ogen gezien en in rechtsoverweging 4.6 verworpen, maar kan deze verwerping geen stand houden. In de visie van het middel heeft het hof het voor mogelijk gehouden dat [betrokkene 1] ook nog voor [eiseres] werkt en heeft het deze mogelijkheid daarnaast voldoende geacht. Het middel acht deze gedachtegang ‘vooral onaanvaardbaar’, omdat het geen reden noemt om te ‘menen’ dat de arbeidsovereenkomst tussen [betrokkene 1] en Combofol van onwaarde zou zijn. In dat kader stelt het voorts dat na een werkweek van 43 uur niet veel tijd resteert ‘om ook nog eens € 110.000,- netto per jaar te verdienen’ en dat het hof niet aangeeft hoe dat wel mogelijk zou zijn.

De klacht faalt op de gronden als genoemd in 2.8 en 2.9. Daar komt bij dat de in de klacht betrokken stelling ‘dat na een werkweek van 43 uur niet veel tijd resteert om ook nog eens € 110.000,- netto per jaar te verdienen’ evenmin in de feitelijke instanties is aangevoerd. Het middel verwijst in ieder geval niet naar een vindplaats.

Het middel klaagt verder dat het hof het door [eiseres] in de akte van 10 november 2009 onder 5 en 6 gevoerde verweer8. heeft veronachtzaamd dan wel op onbegrijpelijke gronden heeft verworpen. Volgens het middel heeft [eiseres] daar het volgende aangevoerd:

Het middel acht dit verweer wezenlijk omdat het met zich brengt dat [eiseres] vanaf 1 november 2006 terzake van de door [betrokkene 1] als gedetacheerde werknemer van Combofol verrichte werkzaamheden niets meer is verschuldigd aan [betrokkene 1] als schuldenaar van [verweerster].

Zou [eiseres] desondanks toch nog iets aan [betrokkene 1] verschuldigd zijn, dan zou deze verschuldigdheid volgens het middel vanaf februari 2008, de maand waarin de activiteiten zijn beëindigd, tot bijna nihil dalen.

Ik stel voorop dat de in 2.12 onder (ii) en (iii) genoemde stellingen niet zijn terug te vinden in punt 5 van de akte van 10 november 2009. Met betrekking tot de onder (iii) weergegeven stelling wijs ik erop dat in de akte wordt vermeld dat ‘de werkmaatschappij van [eiseres]’ in februari 2008 haar activiteiten heeft gestaakt. De verhouding tussen [eiseres], de werkmaatschappij en de overige vennootschappen wordt in de akte niet nader uiteengezet.

Ook overigens ontbeert het onder 2.12 beschreven betoog feitelijke grondslag in de akte.

De klacht faalt verder tevens op de grond dat het hof heeft geoordeeld dat uit de producties waarnaar in de akte wordt verwezen in het geheel niet blijkt dat Combofol [betrokkene 1] werkzaamheden voor [eiseres] heeft laten verrichten en ook niet dat daarvoor daadwerkelijk enige vergoeding aan [betrokkene 1] is betaald.

Middel 3 faalt derhalve in zijn geheel.

De middelen 4, 5 en 6 zijn gericht tegen rechtsoverweging 4.8, waarin het hof de vraag van het tweede lid van art. 479a Rv. heeft beoordeeld hoe hoog de vergoeding dient te zijn die [eiseres] is verschuldigd. De desbetreffende rechtsoverweging luidt als volgt:

Middel 4 is gericht tegen de slotzin waarin het hof heeft overwogen dat [eiseres] desgevraagd niet overtuigend heeft kunnen uitleggen hoe in 2007 sprake kan zijn geweest van een negatieve omzet van 2.6 miljoen euro. Volgens het middel is deze zin onvolledig met als gevolg dat het arrest niet deugdelijk is gemotiveerd. Het middel voert in dat verband aan dat mr. Brouwer, de advocaat van [eiseres] in de feitelijke instanties, ‘zich herinnert’ dat het hof tijdens het pleidooi de genoemde vraag heeft gesteld en dat [eiseres] het volgende antwoord heeft gegeven:

De klacht faalt. Nog afgezien van het feit dat het middel niet verwijst naar een vindplaats in het (zich overigens niet bij de processtukken bevindende) proces-verbaal, zodat de juistheid van de herinnering van mr. Brouwer niet kan worden geverifieerd, is de slotzin ingebed in een aantal feitelijke oordelen omtrent het niet voldoen door [eiseres] aan de stelplicht, uitmondend in het oordeel dat er een financieel jaarverslag 2007 is overgelegd van onduidelijke status en herkomst die verschillende vragen oproept, waaronder die genoemd in de slotzin. Deze oordelen zijn voldoende begrijpelijk gemotiveerd.

Zoals uit het in 2.15 geciteerde begin van rechtsoverweging 4.8 blijkt, is het hof zijn oordeel begonnen met de constatering dat [eiseres] in hoger beroep meent te kunnen volstaan met uiterst summiere en vrijblijvende stellingen.

Middel 5 klaagt dat dit oordeel onbegrijpelijk en kennelijk onjuist is in het licht van een aantal stellingen en omstandigheden waarvan het hof kennis droeg9. en dat het hof op basis van deze ‘onbegrijpelijk onjuistheden’ ten onrechte de grieven van [eiseres] heeft verworpen, niet is afgeweken van hetgeen [verweerster] heeft gesteld en een voor [eiseres] onbetaalbaar bedrag heeft vastgesteld dat zij op de voet van art. 497a Rv. dient te voldoen.

Het middel verwijst naar de volgende omstandigheden en stellingen:

Het hof heeft feitelijk geoordeeld dat [eiseres] met betrekking tot de inhoud en omvang van de werkzaamheden die [betrokkene 1]17. voor haar verricht, vrijblijvende en wisselende standpunten heeft ingenomen en die steeds niet deugdelijk heeft onderbouwd. Mede gelet daarop heeft het hof vervolgens geen aanleiding gezien om af te wijken van de steeds door [verweerster] ingenomen stelling dat [betrokkene 1] via [eiseres] nog steeds leiding geeft aan een renderende onderneming van enige omvang. Ook dit oordeel, dat andermaal de stelplicht en de daaraan te stellen motivering betreft, is feitelijk en voldoende begrijpelijk gemotiveerd, waarbij voorts geldt dat aan bewijslevering niet wordt toegekomen als een partij niet aan haar stelplicht heeft voldaan en het hof niet gehouden is op alle verweren in te gaan.

De slotsom is dat middel 5 faalt.

Het hof heeft bij het vaststellen van een vergoeding geoordeeld dat het een volledig marktconforme beloning redelijk acht. Tegen dit oordeel wordt in cassatie geen klacht gericht. Naar het oordeel van het hof dient de marktconforme beloning vervolgens te worden vastgesteld op een bedrag van ongeveer € 110.000,- per jaar (€ 9.000,- per maand).

Tegen dat oordeel richt zich middel 6, dat klaagt dat de verwerping door het hof van de stelling van [eiseres] dat zij niet in staat is om een verplichting van € 9.000,- per maand te dragen onbegrijpelijk is in het licht van hetgeen [eiseres] heeft verklaard over haar financiële draagkracht18..

Het middel faalt. Het hof heeft deze stelling onder ogen gezien, doch verworpen omdat [eiseres] de stelling niet voldoende heeft geadstrueerd. Dit oordeel is feitelijk en gezien de inhoud van de gedingstukken niet onbegrijpelijk.

Middel 7 bouwt uitsluitend voort op de voorgaande middelen en dient het lot daarvan dan ook te delen.

De conclusie strekt tot verwerping van het cassatieberoep.

De Procureur-Generaal bij de Hoge Raad der Nederlanden

A-G