8.3 Karakter van rechtsvormwijziging in het rechtspersonenrecht (hoofdstuk 3)

Verzelfstandiging en privatisering zijn niet te beschouwen als rechtsvormwijziging in de door mij gehanteerde betekenis. Deze beide rechtsfiguren vertonen overeenkomsten met rechtsfiguren als oprichting, ontbinding, juridische splitsing en rechtsvormwijziging.

De rechtsfiguur 'omzetting' heeft een enorme ontwikkeling doorgemaakt. In de eerste plaats heeft rechtsvormwijziging in de loop van de tijd verschillende rechtsgevolgen gehad. Deze rechtsfiguur vertoonde aanvankelijk, onder de Wet op stichtingen, kenmerken van de rechtsfiguur 'ontbinding'. In deze periode was zelfs gedeeltelijke omzetting mogelijk, namelijk van een stichting in een naamloze vennootschap. Daarna was sprake van rechtsovergang onder algemene titel. De huidige vorm van rechtsvormwijziging is die van continuïteit in de rechtspersoon met handhaving van vermogen.

Een tweede ontwikkeling is die van gedwongen naar vrijwillige rechtsvormwijziging. Rechtsvormwijziging werd toegepast om dreigende ontbinding van de rechtspersoon, die niet voldeed aan de kenmerken van de vorm waarin de rechtspersoon aan het rechtsverkeer deelnam, te voorkomen. Later, toen rechtsvorm-wijziging vermogenshandhaving inhield, werd vrijwillige rechtsvormwijziging mogelijk gemaakt. Gedwongen rechtsvormwijziging, om ontbinding op grond van artikel 2:21 BW te voorkomen, is wel altijd blijven bestaan.

Het is interessant om de rechtsfiguur van rechtsvormwijziging in het Duitse recht te bestuderen. Het Duitse recht kent een lange traditie als het gaat om deze rechtsfiguur. Daarnaast heeft het Duitse recht een uitgebreide wettelijke regeling van Tormwechser . Zo is het op dit moment mogelijk personenvennootschappen van rechtsvorm te wijzigen met behoud van identiteit. Rechtsvormwijziging van een stichting behoort niet tot de mogelijkheden. Reden daarvan is dat naar het oordeel van de wetgever de stichting zich naar haar aard niet leent voor rechtsvormwijziging. Het gevolg daarvan is dat bepaalde problemen zoals die in het Nederlandse recht voorkomen zoals de problematiek van de vermogensklem, daardoor vermeden worden.

In het Duitse recht staat de evolutie van de onderneming centraal; van eenmanszaak tot naamloze vennootschap en vice versa. De onderneming wordt in de regeling van rechtsvormwijziging tot uitgangspunt genomen en niet de rechtspersoon waartoe de onderneming behoort. In het Nederlandse recht wordt daarentegen meer institutioneel naar de rechtsfiguur van rechtsvormwijziging gekeken.

Rechtsvormwijziging vereist altijd een statutenwijziging. Statutenwijziging is een onderdeel van rechtsvormwijziging. Ik beschouw rechtsvormwijziging als een bijzondere vorm van statutenwijziging. Vanwege het mogelijk ingrijpende karakter van rechtsvormwijziging dienen de aanvullende wettelijke eisen die op dit moment aan rechtsvormwijziging worden gesteld, opgenomen te worden in de regeling van statutenwijziging van elke privaatrechtelijke rechtspersoon van waaruit de rechtsvorm wordt gewijzigd.