De bezoldiging van bestuurders van beursgenoteerde vennootschappen (IVOR nr. 113) 2018/129:129 De bonus als potentieel verlies

De bezoldiging van bestuurders van beursgenoteerde vennootschappen (IVOR nr. 113) 2018/129

129 De bonus als potentieel verlies

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Of iets als een verlies wordt gezien hangt volgens Tversky en Kahneman af van het ‘referentiepunt’, ook wel het ‘adaptation level’ genoemd. Een uitkomst die beter is dan het referentiepunt wordt gezien als winst, terwijl de uitkomst die lager is dan het referentiepunt ervaren wordt als verlies. Het referentiepunt is normaliter de status quo, dus het vermogen van een persoon inclusief de inkomsten die een persoon op dat moment geniet. Het referentiepunt kan echter ook beïnvloed worden door een uitkomst die iemand verwacht of waar iemand zich toe gerechtigd voelt.1 En daar knelt de schoen wat prestatiebeloning betreft. Een prestatieafhankelijke beloning doet het psychologisch referentiepunt omslaan van winst in verlies. Op het moment dat een bonus in het vooruitzicht wordt gesteld, wordt ervan uitgegaan dat deze bonus binnen is. Het niet halen van de bonus wordt gezien als verlies. Indien bonussen niet gehaald dreigen te worden kunnen bestuurders derhalve, vanwege de voorkeur voor risico die ontstaat bij het zicht op verlies, worden aangezet tot het nemen van onverantwoorde risico’s die zij anders nooit zouden hebben genomen.

Een voorbeeld. Stel dat het behalen van een bonus afhangt van het verkopen van vijftig hypotheken per maand en de teller staat op tweeënveertig met nog twee dagen te gaan. Met zes potentiële klanten zijn de onderhandelingen al in een vergevorderd stadium. Als de volledige aandacht op deze zes potentiële klanten wordt gericht dan zullen zij ook daadwerkelijk de hypotheek afsluiten. Geen aandacht betekent een verlies van deze zes potentiële klanten. Een andere mogelijkheid is om de laatste twee dagen te gebruiken om twintig nieuwe potentiële klanten te benaderen. In het verleden heeft dat twee tot acht deals opgeleverd. Wanneer de prestatiebeloning afhangt van het verkopen van vijftig hypotheken kiezen de meeste mensen voor de onzekere aanpak, ook al is het risico dat deze keuze uiteindelijk leidt tot een slechtere uitkomst voor de onderneming groter. Indien niet een prestatiedoel is gesteld van vijftig hypotheken dan kiest het merendeel van de mensen voor het binnenhalen van de zes potentiële klanten.

Uit verschillende onderzoeken komt naar voren dat mensen riskantere keuzes maken vanwege het willen behalen van prestatiedoelen, terwijl dit uiteindelijk leidt tot negatievere prestaties. Larrick et al. lieten deelnemers een roulette-achtig spel spelen.2 De deelnemers die bepaalde prestatiedoelen mee hadden gekregen namen grotere risico’s, waardoor zij uiteindelijk meer verloren. Ook keken Larrick et al. naar de prestaties tijdens onderhandelingen. De deelnemers die prestatiedoelen hadden meegekregen haalden tijdens de onderhandelingen slechtere resultaten. Ze zetten hoger in met een kans op hogere inkomsten maar bleven ook vasthouden aan de hogere inzet als dit een impasse creëerde.

Het nemen van onverantwoorde risico’s heeft in het bijzonder de aandacht gekregen door de financiële crisis. Daarbij zij opgemerkt, dat variabele beloning vanuit de pay-for-performancebenadering juist aan moet zetten tot het nemen van meer risico’s. Binnen de financiële economie wordt aangenomen dat bestuurders in beginsel risico-avers zijn omdat hun menselijk kapitaal verbonden is aan de onderneming, evenals de meerderheid van hun vermogen en inkomsten. Aandeelhouders daarentegen zijn risiconeutraal vanwege de mogelijkheid hun portfolio te diversifiëren waardoor zij hun risico kunnen spreiden over verschillende ondernemingen. Door bestuurders variabel te belonen moeten deze bestuurders aangezet worden om meer risiconeutraal gedrag te gaan vertonen (lees: meer risico’s te nemen). De praktijk laat zien dat variabele beloningen aan kunnen zetten tot het nemen van onverantwoorde risico’s waar noch de onderneming, noch de aandeelhouders op de lange termijn bij gebaat zijn.

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.