3.14 Wie controleert?

De holistische leer lijkt de redder van het belangenpluralisme te zijn. Eén probleem resteert echter, namelijk het reeds beschreven probleem dat er geen geschikt orgaan is om toezicht te houden op het bestuur en de raad van commissarissen.1 Wanneer het aandeelhoudersbelang (op de lange termijn) als richtlijn wordt aangenomen, zou de algemene vergadering van aandeelhouders het juiste orgaan zijn geweest. De algemene vergadering van aandeelhouders krijgt echter niet de juiste prikkels om het belang van de vennootschap te behartigen. De aandeelhouders zullen in beginsel geneigd zijn hun eigen belang te behartigen. Een ander orgaan ligt ook niet direct voor de hand, omdat er in mijn ogen geen orgaan is van wie het belang volledig overeenkomt met het eigen belang van de vennootschap. Dit orgaan is mijns inziens ook niet te creëren.

Er zijn wel andere mogelijkheden om deze ‘agency costs’ te beperken, welke overigens wel al in bepaalde mate in het huidige ondernemingsrecht terugkomen. Allereerst dient nogmaals te worden opgemerkt dat door de holistische leer te hanteren het vennootschappelijk belang voor het bestuur een relatief goed te bepalen richtlijn wordt. Om effectief controle op het bestuur mogelijk te maken, dienen echter ook andere belanghebbenden, waaronder aandeelhouders en werknemers, het vennootschappelijk belang goed te kunnen bepalen. Derhalve is nodig dat het bestuur transparant is met betrekking tot informatie over de vennootschap. Vervolgens is het van belang dat – wanneer de andere belanghebbenden over voldoende informatie beschikken – deze belanghebbenden de mogelijkheid krijgen in te grijpen wanneer het bestuur niet het vennootschappelijk belang, maar een ander belang, behartigt. Deze mogelijkheid bestaat al,2 maar zou nog verder kunnen worden versterkt.3 Belanghebbenden zullen ook van deze mogelijkheid gebruik maken, wanneer het vennootschappelijk belang meer in hun belang is dan het door het bestuur genomen besluit en de kosten van ingrijpen lager zijn dan de (potentiële) baten. In dit kader is het wel van belang om deze mogelijkheid aan zoveel mogelijk belanghebbenden toe te kennen, anders zal het bestuur haar eigen belang behartigen ten koste van het belang van diegenen die geen mogelijkheid tot ingrijpen hebben.