De bezoldiging van bestuurders van beursgenoteerde vennootschappen (IVOR nr. 113) 2018/125:125 Rationaliseren op een psychologische afstand

De bezoldiging van bestuurders van beursgenoteerde vennootschappen (IVOR nr. 113) 2018/125

125 Rationaliseren op een psychologische afstand

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Talloze onderzoeken wijzen uit dat prestatiebeloningen aan kunnen zetten tot onethisch of oneigenlijk gedrag.1 Ariely legt in zijn boek ‘The Honest Truth About Dishonesty’ uit waarom bestuurders overgaan op onethisch handelen om een bonus binnen te halen.2 Mensen proberen tegelijkertijd twee dingen te doen. Aan de ene kant willen wij onszelf in de spiegel aan kunnen kijken en ons goed voelen over ons handelen. Aan de andere kant willen wij graag profiteren van bepaalde voordelen, ook als we die alleen kunnen bemachtigen door (een beetje) oneerlijk te handelen. Ons vermogen om onze handelingen te rationaliseren stelt ons in staat om deze voordelen te bemachtigen door ons oneigenlijk te gedragen zonder dat wij ons daarover slecht voelen.

Naarmate de psychologische afstand tussen ons handelen en het (financiële) voordeel wordt vergroot, is het gemakkelijker om ons handelen te verantwoorden. Het voelt meer als stelen wanneer ik 10 eurocent uit de kassa van mijn werkgever pak om daar vervolgens een pen mee te kopen voor persoonlijk gebruik, dan om een pen mee naar huis te nemen van mijn werkgever.

Gedacht kan worden aan het spotje in de bioscoop ter voorkoming van het (illegaal) downloaden van films. In dit spotje wordt downloaden vergeleken met het stelen van een fiets: ‘Je steelt toch ook geen fiets’? Gevoelsmatig is er een verschil tussen beide omdat het gemakkelijker is om het downloaden van films of muziek aan jezelf te verantwoorden dan het openbreken van een fietsslot en het meenemen van een fiets. Een grotere psychologische afstand maakt het voor eenieder makkelijker om zijn daden goed te praten en zonder gewetenswroeging van een film te kunnen genieten zonder daarvoor te betalen. Iedereen die ooit muziek heeft gedownload heeft vast één van de volgende argumenten aan zichzelf voorgehouden: (i) muzikanten hebben genoeg geld, (ii) ze willen juist dat hun muziek gehoord wordt, daarvoor maken ze muziek dus ik doe ze een plezier, (iii) doordat zoveel mogelijk mensen hun muziek horen, kunnen ze uitverkochte concerten geven, (iv) het is voornamelijk de muziekindustrie die schade lijdt en dat is een industrie zonder moraal die inkomsten genereert door wurgcontracten af te sluiten, (v) ik zou dit album toch nooit hebben gekocht, dus er is geen schade, (vi) iedereen doet het, en (tot voor kort) (vii) het downloaden van muziek is niet illegaal in Nederland vanwege de kopieheffing, dus ik doe niets verkeerd).3

Prestatiecontracten creëren een psychologische afstand tussen het verkrijgen van persoonlijk financieel voordeel en oneigenlijk handelen. Een bestuurder zal niet snel een miljoen euro van de vennootschap rechtstreeks in zijn eigen zak steken. Indien dezelfde bestuurder zijn bonus van een miljoen euro op een haar na dreigt mis te lopen zal hij eerder geneigd zijn om de cijfers iets rooskleuriger voor te stellen, zodat hij alsnog zijn bonus ontvangt. Naarmate de variabele beloning groter is en naarmate de bestuurder dichterbij het voldoen aan de prestatiemaatstaf komt, is de verleiding voor de bestuurder des te groter om onethisch of oneerlijk te handelen om zijn bonus toch te verzilveren.4

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.