103 Kritiek op de stewardshiptheorie

Ook het mensbeeld dat ten tonele wordt gevoerd binnen de stewardshiptheorie rust niet op empirische bevindingen, maar op aannames. Critici van de stewardshiptheorie benadrukken vaak de beperking die de theorie zichzelf oplegt door een vaste rangschikking van de voorkeuren van de bestuurder aan te nemen. De bestuurder waardeert pro-organisatorisch handelen immers altijd hoger dan het handelen in zijn eigen belang. De principaal-agenttheorie, zo stellen zij, is een robuustere theorie omdat deze theorie geen aanname doet met betrekking tot de inhoud of de rangschikking van de voorkeuren van mensen.1

Als men uitgaat van de bredere opvatting van de Homo economicus – de Homo utilis – dan hebben deze critici gelijk. In dat geval zou de stewardshiptheorie bij wijze van spreken opgenomen kunnen worden binnen de principaal-agenttheorie en is de stewardshiptheorie slechts een uitwerking van een bepaalde set voorkeuren waarbij de utiliteit van de agent vaststaat.2

Gaat men uit van de enge vorm van de Homo economicus – zoals men doet bij de toepassing van de principaal-agenttheorie – dan gaat men uit van de aanname dat de agent te allen tijde het handelen in zijn eigen belang (gedefinieerd naar zijn materieel te behalen voordeel) boven het handelen ten behoeve van andere belangen (waaronder immateriële voordelen) stelt. In dat geval bezondigen beide theorieën zich aan het opleggen van een min of meer vaste rangschikking van voorkeuren en aan het invullen van de utiliteit van de agent c.q. steward.3