69 Optimaal contract

Cruciaal voor de pay-for-performancebenadering is het ontwerpen van een optimaal en tevens afdwingbaar contract waarin de financiële prikkels worden vastgelegd. Er wordt van uitgegaan dat zowel de principaal als de agent zijn eigen belang nastreeft. Een agent zal gaan ‘shirken’ als hij de kans geboden krijgt, terwijl de principaal zal terugkomen op betalingsbeloftes tenzij beiden beperkt worden door een afdwingbaar contract waarin de juiste (financiële) prikkels zijn opgenomen.1 De oplossing voor beide partijen is om een ‘efficiënt’ of ‘optimaal’ contract op te stellen op basis waarvan de principaal juridisch verplicht is de agent een specifieke beloning te betalen welke ex ante gekoppeld is aan specifieke observeerbare en meetbare criteria die betrekking hebben op de prestaties van de agent.2 Het recht – en in het bijzonder het ‘pacta sunt servanda beginsel’ – speelt binnen deze theorie derhalve een ondergeschikte, maar belangrijke rol. Doordat er een systeem bestaat waarbinnen contracten daadwerkelijk kunnen worden afgedwongen, kunnen de agent en de principaal over en weer tegen elkaar worden beschermd.

Daarbij is men zich ervan bewust dat iedere overeenkomst, en in het bijzonder een overeenkomst tussen een onderneming en een bestuurder, altijd incompleet is. Het is immers onmogelijk alle potentiële situaties of problemen in een contract op te nemen die zich in de toekomst tussen partijen kunnen voordoen. Door echter te betalen voor de prestatie moet de incompleetheid van de overeenkomst overwonnen worden.3

De zoektocht is derhalve die naar het optimale contract tussen de principaal en de agent. Indien voldoende nauwkeurig de prestaties van de agent worden gemeten en beloond, dan stelt het optimale contract de principaal in staat om de kracht die uitgaat van hebzucht en het eigenbelang in te zetten om te komen tot efficiëncy en betere economische prestaties.4 Aangenomen wordt daarbij dat beide partijen geïnformeerd zijn en op armlengte afstand met elkaar onderhandelen waardoor uiteindelijk tot een optimaal contract gekomen wordt.