Dividendbeleid in het familiebedrijf: balanceren tussen onderneming en familie

Bij beursgenoteerde ondernemingen sturen (professionele) aandeelhouders het dividendbeleid op basis van rendementsoverwegingen en marktsentiment. Bij familiebedrijven liggen de verhoudingen anders. Aandeelhouders zijn vaak familieleden, en kunnen sterk uiteenlopende belangen en verwachtingen hebben. De één werkt bijvoorbeeld fulltime in het bedrijf en wil herinvesteren voor groei. En de ander heeft geen operationele rol en is afhankelijk van dividend voor de financiering van de eigen levensstandaard.

Deze verwevenheid, en soms zelfs tegenstrijdigheid, van zakelijke en familiebelangen maakt dividendbeleid binnen het familiebedrijf complex. Een te royale uitkering kan de financiële buffer en het innovatievermogen van het bedrijf uithollen. Een te krappe uitkering frustreert niet-actieve aandeelhouders en kan leiden tot conflicten. Waarbij overigens ook nog te overwegen is dat een royale uitkering juist de keuzes binnen de onderneming door “schaarste” versterkt. Het vinden van de juiste balans vraagt in ieder geval om actieve afspraken die recht doen aan alle belangen van alle verschillende stakeholders.

In de praktijk zijn de volgende spanningsvelden te onderkennen:

Veel familiebedrijven beslissen ad hoc over een dividenduitkering, afhankelijk van de winst, de liquiditeitspositie en de onderlinge verhoudingen op dat moment. Dit leidt tot onvoorspelbaarheid en kan spanningen versterken. Een actief dividendbeleid biedt structuur, en voorkomt misverstanden en schending van verwachtingen.

Een actief dividendbeleid, met duidelijke kaders, wordt bij voorkeur vastgelegd in een familiestatuut en/of een aandeelhoudersovereenkomst, zodat alle betrokkenen weten waar zij aan toe zijn.

Vastlegging van het dividendbeleid in het familiestatuut heeft een andere functie dan juridische verankering in statuten of een aandeelhoudersovereenkomst. Het familiestatuut fungeert als normatief kader: geen afdwingbaar recht, maar een richtinggevend kompas.

Toch blijkt verankering in het familiestatuut in de praktijk behoorlijk effectief. Door het dividendbeleid expliciet te verbinden aan familiewaarden, continuïteit en onderlinge verhoudingen, ontstaat een morele binding en voorspelbaarheid zonder juridisering van familierelaties.

Een andere optie, in meer geformaliseerde familiebedrijven, is om het dividend expliciet te koppelen aan de investeringscyclus en de periodieke evaluatie van het risicoprofiel van zowel familie als bedrijf. Dit creëert een helder kader waarbinnen beslissingen kunnen worden genomen.

Een praktisch hanteerbaar dividendbeleid bevat de volgende elementen:

Een effectief dividendbeleid is niet uitsluitend een financieel instrument, maar ook een governance-instrument. In familiebedrijven waar een familieraad, aandeelhoudersvergadering en/of raad van commissarissen (RvC)/raad van advies (RvA) actief is, verdient het aanbeveling het dividendbeleid expliciet binnen deze gremia te beleggen.

De familieraad kan fungeren als platform voor het ophalen en bespreken van verwachtingen binnen de familie, terwijl de aandeelhoudersvergadering, de RvC en de RvA toezien op de consistentie met strategie, het risicoprofiel en de financiële draagkracht. Deze rolverdeling voorkomt tevens dat dividendbeslissingen verworden tot jaarlijkse onderhandelingen.

Hoewel een adviseur niet typisch onder de governance van een familiebedrijf of familievermogen wordt gebracht, kan een adviseur een hele belangrijke actor zijn met veel invloed op governancebeslissingen. De adviseur kan, bijvoorbeeld, een belangrijke rol spelen door met scenario’s en rekenvoorbeelden de effecten van een dividendbeleid inzichtelijk te maken voor een familie. En dan gaat het met name om de discussie te faciliteren binnen de familie en tussen familie en onderneming. Daarnaast kan een adviseur, bijvoorbeeld, ondersteunen door als “neutrale partij” uit te vinden wat de onderliggende wensen van de familie en een onderneming (of investering) zijn op het gebied van het dividendbeleid.

Tabel 1 – Bouwstenen van een actief dividendbeleid

Voor directeur-grootaandeelhouders (DGA’s) speelt het box 2-tarief een cruciale rol bij dividend. Sinds 2024 geldt een tweeschijventarief: 24,5% tot € 67 804 (peiljaar 2025) en 31% daarboven. Spreiding van dividenduitkeringen over meerdere jaren kan fiscaal aantrekkelijk zijn, omdat hierdoor de lage schijf meermalen wordt benut.

Tegelijk moet de vennootschap voldoende kapitaal behouden voor investeringen en om de wettelijke uitkeringstoets (art. 2:216 BW) te doorstaan. Het is dus balanceren: niet te veel ineens uitkeren om fiscale redenen, maar ook niet te weinig om vermogensopbouw buiten de onderneming mogelijk te maken.

Bij familiebedrijven waar de bedrijfsopvolging wordt voorbereid, dient het dividendbeleid expliciet te worden bezien in samenhang met de bedrijfsopvolgingsregeling (BOR). Dient het vermogen juist wel of juist niet in de onderneming te blijven rondom toepassing van de BOR? Dit vergt een integrale benadering, waarbij dividendbeleid, opvolgingsstructuur en vermogensplanning op elkaar worden afgestemd.

Daarbij kan het, bijvoorbeeld, ook van belang zijn om tijdig te toetsen of dividenduitkeringen de samenstelling van het ondernemingsvermogen niet aantasten en of voldoende liquiditeit resteert voor eventuele uitkoop van familieleden bij of na opvolging.

De gebruikelijkloonregeling (art. 12a Wet LB 1964) dwingt tot een minimumsalaris voor de DGA. Binnen dat kader kan de mix tussen loon (box 1) en dividend (box 2) worden geoptimaliseerd. Waarbij loon aftrekbaar is in de BV (19% of 25,8% vennootschapsbelasting), maar belast in box 1 (progressief tot 49,5%). En dividend eerst belast is bij de BV (19% of 25,8%), en daarna in box 2 (24,5% of 31%).

De gecombineerde heffing verschilt per situatie. Bij een lage winst en een DGA met veel aftrekposten in box 1 (bijvoorbeeld hypotheekrenteaftrek) kan een hoger salaris aantrekkelijk zijn. Bij een winstgevende BV en een DGA met weinig aftrekposten kan dividend fiscaal gunstiger uitpakken. Maar denk daarbij ook aan het langetermijneffect en de gevolgen van vermogensopbouw in box 3 voor de individuele familieleden.

Naast loon en dividend kiezen DGA’s regelmatig voor financiering vanuit de eigen onderneming via de rekening-courant of leningen. Sinds de invoering van de Wet excessief lenen bij eigen vennootschap is deze route echter nadrukkelijk begrensd.

In vergelijking met lenen biedt dividend overigens meer fiscale duidelijkheid en transparantie in de governance. Dividend leidt wel tot directe belastingheffing, maar voorkomt ook discussies over zakelijkheid, aflossingsschema’s en rente, en eventuele fiscale claims die daardoor kunnen ontstaan.

Vanuit governanceperspectief past het in ieder geval om de structurele inkomensbehoefte primair via loon en dividend te regelen, en leningen te beperken tot uitzonderlijke situaties. De fiscale consequenties van bepaalde keuzes hebben in de praktijk natuurlijk een grote invloed op hoe de structurele inkomensbehoefte uiteindelijk wordt ingericht.

Dividendbeleid raakt niet alleen de belastingheffing in box 1 en box 2, maar beïnvloedt ook de belastingdruk in box 3 en de latere heffing van schenk- en erfbelasting. Een hogere dividenduitkering kan het privévermogen in box 3 verhogen, met als gevolg een hogere jaarlijkse heffing.

Toch kan het wenselijk zijn om een deel van het vermogen gecontroleerd naar privé te verplaatsen, ook al leidt dit tot box-3-heffing. Bijvoorbeeld omdat daarmee concentratierisico’s van het vermogen in het familiebedrijf worden verminderd. Of omdat een familielid de behoefte heeft om de verwevenheid van het vermogen met de rest van de familie te verminderen.

Tegelijk heeft de timing en omvang van het dividend gevolgen voor de schenk- en erfbelasting. Wordt het dividend, bijvoorbeeld, aangewend voor periodieke schenkingen aan kinderen of voor het opbouwen van een familiefonds, dan kan dit leiden tot een gespreide en beter planbare heffing van schenkbelasting in plaats van een geconcentreerde erfbelasting bij overlijden.

Op grond van art. 2:216 BW mag een dividenduitkering alleen plaatsvinden als het eigen vermogen groter is dan de reserves die volgens de wet of statuten moeten worden aangehouden, én als de vennootschap na de uitkering haar opeisbare schulden kan blijven voldoen. De zogenoemde balanstest en liquiditeitstest.

In de praktijk betekent dit dat het bestuur voor elke uitkering moet beoordelen of:

Bestuurders die in strijd hiermee handelen, kunnen hoofdelijk aansprakelijk worden gehouden. Het dividendbeleid moet daarom aansluiten bij een prudente financiële planning en de wettelijke regels.

Dividendafspraken kunnen ook worden vastgelegd in een aandeelhoudersovereenkomst. En eventueel in de statuten. Daarbij gelden de volgende aandachtspunten:

Een kernvraag voor veel families is hoeveel vermogen buiten het familiebedrijf gewenst is. Zolang het privévermogen beperkt en sterk geconcentreerd is in het familiebedrijf, is structureel dividend een instrument om het familievermogen te spreiden, toekomstbestendig te maken en een buffer op te bouwen.

In de praktijk komt regelmatig voor dat families met een expliciet vermogensplan vaker tevreden zijn met een lagere payout-ratio, omdat zij weten dat het dividend dat wél wordt uitgekeerd doelgericht wordt ingezet voor vermogensopbouw buiten de onderneming. Hieruit blijkt dat het ook gewoon vaak gaat over communicatie en stakeholdermanagement.

Een weloverwogen dividendbeleid verdeelt het risico tussen onderneming en familie. Winst in de BV laten betekent meer ondernemingsrisico, maar ook een hoger potentieel rendement als het bedrijf groeit. Uitkeren verschuift risico naar privé, waar defensiever kan worden belegd. Maar dus ook meer zekerheid kan ontstaan rond het vermogen, omdat je diversifieert.

Veel families zijn bereid tijdelijk minder dividend te ontvangen als dit nodig is voor strategische investeringen, mits de spelregels vooraf helder zijn en de familieleden erop kunnen vertrouwen dat het dividend later weer op gang komt. Het moet daarnaast ook duidelijk zijn waarom er minder of geen dividend wordt uitgekeerd.

Rond bedrijfsopvolging speelt tevens de bedrijfsopvolgingsregeling (BOR) een rol. Dividendbeleid moet aansluiten bij de gekozen opvolgingsstructuur, zodat:

Bij een generatiewisseling kan een consistent dividendpatroon helpen om niet-actieve erfgenamen te faciliteren zonder het bedrijf te hoeven verkopen. Tegelijk vergt opvolging vaak investeringen in professionalisering, management en soms inkoop van aandelen, waardoor het tijdelijk verstandig kan zijn dividend te beperken.

Een voorbeeld: de vertrekkende generatie draagt de aandelen in de holding over aan de opvolgende generatie onder toepassing van de BOR. Afgesproken wordt dat de holding gedurende vijf jaar een minimaal dividend van € 250.000 per jaar uitkeert aan de ouders, ter ondersteuning van hun levensstandaard. Daarna wordt het dividend geleidelijk afgebouwd. Dergelijke afspraken voorkomen teleurstelling en conflict tussen de generaties.