94 Belonen op basis van andere afgeleide prestatiemaatstaven

Naast het afhankelijk maken van de bezoldiging van bestuurders van de absolute aandeelhouderswaarde en relatieve aandeelhouderswaarde, wordt in de praktijk de korte termijn variabele beloning (‘short term incentive’ of ‘STI’) gekoppeld aan afgeleide financiële (bijvoorbeeld boekhoudkundige en groeimaatstaven) en niet-financiële prestatiemaatstaven (bijvoorbeeld klanttevredenheids- en duurzaamheidsmaatstaven). Hiervoor worden twee rechtvaardigingsgronden aangedragen.1 Allereerst zijn afgeleide financiële en niet-financiële prestatiemaatstaven ten opzichte van de absolute en relatieve aandeelhouderswaarde in hogere mate beïnvloedbaar waardoor deze prestatiemaatstaven een krachtigere prikkel geven aan de bestuurder. Daarnaast kunnen deze afgeleide prestatiemaatstaven informatie geven over het functioneren van een bestuurder. Holmström meent dan ook dat een optimaal bezoldigingscontract voor een risicoaverse bestuurder niet alleen gebaseerd dient te worden op het doel van de aandeelhouder – verandering in aandeelhouderswaarde – maar ook op iedere variabele die aanvullende informatie geeft en die van waarde is voor de beoordeling van de niet-observeerbare keuzes van de bestuurders.2 Naast Holmström gaat ook Baker ervan uit dat ‘almost any piece of data can be used as a performance measure’.3

Een veel gehoorde kritiek op het gebruiken van deze andere variabelen is, dat het baseren van bezoldiging op potentiële aanvullende informatieve variabelen contraproductief kan zijn, omdat het prikkels kan geven aan een bestuurder om inspanningen te verrichten die weliswaar deze variabelen positief beïnvloeden, maar geen (aandeelhouders)waarde creëren of anderszins bijdragen aan het algehele succes van de onderneming.4 Het meten van boekhoudkundige winsten, bijvoorbeeld, kan nuttige informatie verschaffen over de niet-observeerbare handelingen van de bestuurder. Door de bestuurder echter te belonen op basis van boekhoudkundige winsten in plaats van veranderingen in aandeelhouderswaarde wordt er voor de bestuurder niet alleen een prikkel gegenereerd om invloed uit te oefenen op het boekhoudsysteem maar tevens om projecten te negeren met een grote netto contante waarde en te kiezen voor minder waardevolle projecten met een grotere onmiddellijke boekhoudkundige winst.5 Een ander voorbeeld is belonen voor klanttevredenheid. Als klanten tevreden zijn dan heeft dat in de meeste gevallen een positievere uitwerking op de prestaties van de onderneming dan wanneer de klanten ontevreden zijn. Door echter te belonen op basis van klanttevredenheid kan een bepaald handelen gestimuleerd worden waarbij de klanttevredenheid weliswaar verbetert maar dat ten koste gaat van het uiteindelijke succes van de onderneming. Zo kan er bijvoorbeeld voor gekozen worden klanten te allen tijde tegemoet te komen en gratis producten op te sturen. Hierdoor zal de klanttevredenheid naar alle waarschijnlijkheid toenemen terwijl de prestaties van de onderneming niet of zelfs negatief beïnvloed worden.6

Het belonen op basis van afgeleide maatstaven kan er derhalve voor zorgen dat de afgeleide prestatiemaatstaf positief beïnvloed wordt door de bestuurder waardoor het recht ontstaat op een bonus zonder dat er daadwerkelijke waarde is gecreëerd voor de vennootschap. In veel van die gevallen zal er zelfs sprake zijn van waarde-vernietigend gedrag.