5.2.2 Schorsen van voorlopige hechtenis

De rechter kan in het kader van een vordering of verlenging van de voorlopige hechtenis beslissen de voorlopige hechtenis te schorsen (tijdelijk op te heffen). Veel officieren van justitie zijn het niet eens met de hen uit hun eigen praktijk bekende klacht van politiemensen dat de voorlopige hechtenis te vaak geschorst zou worden (zie hoofdstuk 4).

‘Schorsende voorwaarden’ gericht op voorkomen van recidive, hebben in de ogen van politiemensen weinig te betekenen. Vaak is er onder hen geen vertrouwen (meer) dat recidive door middel van schorsende voorwaarden voorkomen kan worden. Volgens een officier van justitie ervaren politiemensen schorsing van voorlopige hechtenis vooral als een mogelijkheid voor de verdachte weer strafbare feiten te gaan plegen. Terwijl in de ogen van de meeste officieren deze voorwaarden wel zinvol kunnen zijn, vanwege het belang van resocialisatie van de verdachte, waarmee al tijdens de voorlopige hechtenis een begin gemaakt kan worden (vgl. Kelk, 2013: 605). Een officier:

Zoals al in hoofdstuk 4 werd gesuggereerd ligt aan het verschil in opvatting tussen veel politiemensen en officieren van justitie ten grondslag dat ze niet in gelijke mate op speciale preventie zijn gericht. Hierbij gaat het om een verschil in oriëntatie op strafdoelen, in plaats van op due process of crime control waarden. Later in dit hoofdstuk zal hierop nader worden ingegaan.

Soms zijn officieren van justitie net als veel politiemensen kritisch over de beslissing van rechters om de voorlopige hechtenis van verdachten te schorsen. Daarbij gaat het hen vaak specifiek om de werkwijze van bepaalde rechters, waarin te veel rekening zou worden gehouden met het belang van speciale preventie, de persoonlijke omstandigheden van de verdachte en de manier waarop deze op de rechter overkomt. Een behoefte aan acute normering, ofwel aan voorlopige hechtenis als voorschot op de straf, speelt ook hier een rol.

In de ogen van een deel van de officieren van justitie wordt de voorlopige hechtenis van minderjarigen regelmatig te snel geschorst. Ondanks het feit dat volgens het jeugdstrafrecht een andere afweging gemaakt moet worden dan bij volwassenen, ‘voor jeugdofficieren een vanzelfsprekendheid’, vinden sommige officieren ook hier dat rechters soms een fout maken door tot schorsing te besluiten. Daarbij wordt de voorlopige hechtenis dan vaak als een voorschot op de straf beschouwd.

Hoewel officieren van justitie tegenwoordig weinig bij de voorgeleiding van de verdachte aan de rechter-commissaris aanwezig zijn, hebben ze vaak wel een opvatting over de werkwijze die de laatste hierbij toepast. Vaak gaat het hierbij om de wijze waarop de rechter-commissaris omgaat met de door de verdachte weergegeven persoonlijke omstandigheden. Zo hebben meerdere officieren van justitie het beeld dat de rechter-commissaris weleens een ‘loopje met zich laat nemen’ of als ‘wereldvreemd’ beschouwd kan worden, bijvoorbeeld door niet altijd te vragen om bewijsstukken die de verklaring van de verdachte ondersteunen.

Ook worden rechter-commissarissen wel ‘door de wol geverfd’ genoemd, maar zouden ze toch eerder geneigd zijn om de verdachte op zijn woord te geloven dan officieren van justitie: ‘Ik geloof nooit verdachten als ze zeggen dat ze op school zitten of medische problemen hebben. Ik wil het allemaal op papier zien, bel met de school of wil het van de reclassering zien.’ Rechters die vaak (of erg) afwijkende beslissingen nemen worden overigens bij leidinggevenden van de rechtbank gemeld.