5.6.1 Inleiding

De inspecteur en de toezichthouder kunnen beiden ten behoeve van het uitoefenen van hun toezichthoudende taak een bezoek ter plaatse brengen. Dat stelt hen in de gelegenheid om ter plaatse de werkelijkheid vast te stellen.1

Aan de inspecteur moet – desgevraagd – toegang worden verleend door degene die een gebouw of grond in gebruik heeft voorzover dat voor een onderzoek nodig is (art. 50 AWR).2 Aan het betreden van gebouwen en gronden gaat toestemming vooraf. De toegang moet worden verleend op de tijdstippen dat zij in gebruik zijn. In de regel is de toegang tussen acht uur ’s ochtends en zes uur ’s avonds (met uitzondering van zaterdagen, zondagen en algemeen erkende feestdagen) en, indien het redelijkerwijs niet mogelijk is om gedurende die tijdstippen het onderzoek te laten plaatsvinden, op andere momenten (art. 50 lid 2 en 3 AWR). De medewerkingsverplichting strekt verder dan alleen het verlenen van toegang. De gebruiker is ook verplicht, desgevraagd, aanwijzingen te geven die voor het onderzoek nodig zijn (art. 50 lid 4 AWR).

De bevoegdheid van de toezichthouder om toegang te verkrijgen, gaat verder dan die van de inspecteur. Hij heeft namelijk de bevoegdheid zelfstandig en ook nog eens alle plaatsen te betreden (art. 5:15 Awb). Hij kan zich toegang verschaffen al dan niet met behulp van de politie (‘de sterke arm’). Ook is hij bevoegd, net als de inspecteur overigens, zich te laten vergezellen van andere door hem daartoe aangewezen personen (art. 5:15 Awb resp. art. 50 lid 1 AWR).

Het verkrijgen van een dergelijke toegang is een ingrijpende bevoegdheid omdat het heel concreet inbreuk kan maken op de grondwettelijke beschermde huisvrede (art. 12 Gw).3 De privacy is daarmee in het geding (art. 8 EVRM).4 Deze, soms zelfs letterlijk, indringende bevoegdheid grenst heel dicht aan bevoegdheden die in het algemeen tot de opsporingssfeer behoren: het binnentreden en doorzoeken van plaatsen.

Deze bevoegdheid behoort echter tot het bestuursrecht en moet onderscheiden worden van de strafrechtelijke dwangmiddelen van doorzoeking en heeft ook niets te maken met het begrip ‘binnentreden van een woning tegen de wil van de bewoner’.5 Het staat ook los van de bevoegdheden van opsporingsambtenaren (zie o.a. art. 83 AWR) en de doorzoekingsbevoegdheid uit het wetboek van Strafvordering.6 Het gaat om bevoegdheden in de bestuursrechtelijke sfeer, maar kan vanwege het verplichte karakter, kenmerken vertonen van de opsporingssfeer.

In par. 5.6.2. analyseer ik de verschillen vanuit conceptueel perspectief en in par. 5.6.3 analyseer ik deze bevoegdheden in hun onderlinge verhouding op functionaliteit in relatie tot de wettelijke taak. Par. 5.6.4 bevat mijn conclusies.