4.3.2.2 Uitzondering: het ‘zwaarwichtig belang’-criterium

Op grond van artikel 2:107/217 lid 2 BW kan de vennootschapsleiding (slechts) weigeren de door de algemene vergadering verlangde inlichtingen te verschaffen indien een zwaarwichtig belang van de vennootschap zich daartegen verzet. Ook dit sluit aan bij de belangenafweging die ten grondslag ligt aan transparantieplichten van de vennootschap. Het zwaarwichtig belang-criterium dient uitsluitend om de belangen van de vennootschap te beschermen tegen de schadelijke gevolgen van informatieverstrekking,1 en bijvoorbeeld niet de belangen van derden.2

Het is aan de vennootschapsleiding – en dus niet aan de algemene vergadering of de aandeelhouder die een vraag heeft gesteld – om van geval tot geval te beoordelen of er sprake is van een (voldoende) zwaarwichtig belang om de algemene vergadering haar recht op inlichtingen te ontzeggen.3 Dit is een sterk casuïstische toets waarbij alle omstandigheden van het geval in acht moeten worden genomen. Blijft verstrekking van de verlangde inlichtingen uit, dan ligt het op de weg van de vennootschapsleiding om gemotiveerd toe te lichten waarom een zwaarwichtig belang van de vennootschap zich tegen de informatieverstrekking verzet.4 In de rechtspraak is aanvaard dat onder omstandigheden kan worden volstaan met een oppervlakkige motivering indien een uitvoerige toelichting alsnog ertoe zou leiden dat de concurrentiepositie van de vennootschap zou worden geschaad.5 Ik meen dat op de vennootschapsleiding ook in die gevallen uit hoofde van artikel 2:8 BW de verplichting rust om in ieder geval zo volledig mogelijk te zijn in de motivering van de afwijzing van het verzoek.

Wanneer ter vergadering discussie ontstaat over de weigering van de vennootschapsleiding om inlichtingen te verschaffen aan de algemene vergadering, kan een rol zijn weggelegd voor de voorzitter om in te grijpen in het belang van de vergaderorde. Daarbij kan de voorzitter de verzoekende aandeelhouder(s) het woord ontnemen. Ook meen ik dat de voorzitter de vennootschapsleiding kan aansporen, maar niet kan dwingen, om alsnog de verlangde inlichtingen te verstrekken. In paragraaf 4.3.3.1 hierna ga ik nader in op de rol van de voorzitter bij de informatieverstrekking.

Gezien de verantwoordings- en zeggenschapsfunctie van het recht op inlichtingen, zal slechts in uitzonderlijke omstandigheden sprake zijn van een zwaarwichtig belang van de vennootschap dat zich verzet tegen beantwoording van een ter vergadering gestelde vraag. Dit pleit voor een terughoudende interpretatie van dit begrip.6 De Nederlandse doctrine biedt op dit punt weinig houvast. Ik geef een aantal voorbeelden.

Algemeen wordt aangenomen dat een zwaarwichtig belang van de vennootschap zich verzet tegen het verstrekken van informatie indien daardoor de concurrentiepositie van de vennootschap kan worden geschaad,7 bijvoorbeeld in het geval van strategische bedrijfs- of concurrentiegevoelige informatie.8 Dat een zwaarwichtig belang van de vennootschap zich kan verzetten tegen het delen van bedrijfs- of concurrentiegevoelige informatie, is in schaarse rechtspraak bevestigd. In Centaurus c.s./Versatel oordeelde de Rechtbank Amsterdam dat vragen van Centaurus c.s. naar de bij een fairness opinion gehanteerde berekenings- en waarderingsmethodes in het kader van een openbaar bod niet hoefden te worden beantwoord, omdat dit op concurrentiegevoelige informatie zou zien.9 Een ander voorbeeld is te vinden in SOBI/Origin waar (niet nader omschreven) ‘vitale en essentiële informatie nodig om een juiste koers voor bepaalde certificaten’ als concurrentiegevoelig werd bestempeld.10

Deze beide uitspraken betroffen overigens beursvennootschappen. Daarbij moet worden bedacht dat op beursvennootschappen uitvoerige regelgeving van toepassing is die ziet op de omgang met, en openbaarmaking van koersgevoelige informatie. Het is van belang dat de markt als geheel volledig, correct en tijdig wordt geïnformeerd over feiten en omstandigheden die van invloed kunnen zijn op de koers van de aandelen van de betreffende vennootschap.11 Schending van de voorschriften die dit beogen te waarborgen, is onderhevig aan verstrekkende sancties, veelal bestuursrechtelijk of strafrechtelijk van aard. Indien en voor zover de verlangde inlichtingen zien op koersgevoelige informatie, verzet een zwaarwichtig belang van de vennootschap zich derhalve tegen het verstrekken van die informatie voor zover daarmee in strijd zou worden gehandeld met een vigerende openbaarmakingsverplichting.12 In ieder geval moet er oog zijn voor de regulatoire ruimte die een vennootschap heeft om bepaalde informatie ter vergadering te delen.13

In de literatuur is voorts betoogd dat het waarborgen van de vergaderorde kan rechtvaardigen dat verlangde inlichtingen niet worden verstrekt.14 Dat komt mij juist voor. In voorkomende gevallen is het echter niet (uitsluitend) de verstrekking van de verlangde inlichtingen waardoor de vennootschap wordt geschaad, maar het gedrag van de aandeelhouder. Om die reden acht ik het zuiverder om het waarborgen van de vergaderorde te beschouwen als een separate weigeringsgrond die losstaat van het zwaarwichtig belang-criterium. Artikel 2:8 BW biedt een juridische grondslag voor deze weigeringsgrond.15 Relevant daarbij is dat het waarborgen van de vergaderorde een taak is van de voorzitter.16 Het is derhalve in principe aan de voorzitter – en dus niet zonder meer aan de vennootschapsleiding – om te bepalen dat de vergaderorde vereist dat een vraag niet hoeft te worden beantwoord; zo nodig kan de vennootschapsleiding in voorkomende gevallen overleg plegen met de voorzitter.

In de literatuur is voorts betoogd dat het onnodig ernstig schaden van de verhoudingen binnen de vennootschap een zwaarwichtig belang kan opleveren dat zich verzet tegen het verschaffen van de verlangde inlichtingen.17 Het lijkt mij onomstreden dat een verstoring van de interne verhoudingen de onderneming inderdaad kan schaden,18 al is het lastig in te zien wanneer dit het gevolg zou zijn van het verstrekken van door de algemene vergadering verlangde informatie. Ik meen daarom dat bij een beroep op deze weigeringsgrond de nodige terughoudendheid moet worden betracht.