8.2 Huidige wettelijke regeling (hoofdstuk 2)

Het tweede hoofdstuk is een leidraad voor de jurist die zich bezighoudt met rechtsvormwijziging. Alle aspecten bij de huidige wettelijke regeling van rechts-vormwijziging worden beschreven. Een overzicht is opgenomen waarin alle varianten van rechtsvormwijziging van een stappenplan zijn voorzien.

De rechtsfiguur rechtsvormwijziging is onder te verdelen in vier categorieën; te weten (i) rechtsvormwijziging van een stichting, (ii) rechtsvormwijziging in een stichting, (iii) rechtsvormwijziging tussen verwante rechtspersonen en (iv) bijzondere rechtsvormen.

Het aantal rechtsvormwijzigingen in Nederland tussen 1956 en 24 december 2008 bedroeg 3789. Dat is een gering aantal. Ter vergelijking: in januari 2007 stonden 966 697 privaatrechtelijke rechtspersonen in het handelsregister geregistreerd. Rechtsvormwijziging van en in een stichting komt verreweg het meest voor.

Rechtsvormwijziging vereist twee besluiten; een besluit tot rechtsvormwijziging en een besluit tot statutenwijziging. Voor een besluit tot rechtsvormwijziging geldt in beginsel een gekwalificeerde meerderheid van negen tienden van de uitgebrachte stemmen. De wetgever zou er in mijn optiek verstandig aan doen beide besluiten te integreren.

Rechtsvormwijziging wordt van kracht na het verlijden van een notariële akte. Bij rechtsvormwijziging van een vereniging, cooperatie of onderlinge waarborgmaatschappij in een andere rechtsvorm dient een wachttermijn van een maand in acht genomen te worden. In die periode hebben de leden de mogelijkheid hun lidmaatschap te beëindigen. Leden kunnen immers niet gedwongen worden lid te blijven na rechtsvormwijziging dan wel aandeelhouder te worden bij rechtsvorm-wijziging in een kapitaalvennootschap.

Bij rechtsvormwijziging van een kapitaalvennootschap in een andere rechtsvorm (niet zijnde een kapitaalvennootschap) staat een aandeelhouder een schadeloosstellingsprocedure ter beschikking. Aangesloten wordt bij de wettelijke procedure van kapitaalvermindering. Crediteuren worden eveneens beschermd nu de wettelijke regeling van kapitaalbescherming van toepassing is bij rechtsvormwijziging. Voor sommige varianten van rechtsvormwijziging is naast de controle door de notaris aanvullende controle door de rechter, Ministerie van Justitie en de accountant vereist.

Onder het huidige recht lijkt het erop dat de wet toestaat dat een informele vereniging van rechtsvorm kan wijzigen. Het is wenselijk dat de wet expliciet bepaalt dat de bepalingen omtrent rechtsvormwijziging niet van toepassing zijn op informele verenigingen mede omdat de controlemogelijkheden voor de notaris te beperkt zijn.