107 Economische context

Het feit dat de sociale context van belang is, wil niet zeggen dat economische factoren geen rol spelen. Een belangrijke les uit voornoemde experimenten is, dat altruïstisch gedrag niet alleen afhangt van de sociale context maar ook van de persoonlijke kosten. Als de kosten voor het niet-egoïstisch handelen toenemen, neemt de hoeveelheid aan niet-egoïstisch handelen af. Uit de meta-analyse van Sally blijkt dat het verdubbelen van de beloning om niet samen te werken zorgt voor een toename van non-coöperatief gedrag van 16%. Mensen zijn eerder geneigd om altruïstisch gedrag te vertonen als de kosten daarvoor relatief laag zijn. Stijgen de (persoonlijke) kosten, dan zijn wij dus minder geneigd om ons gedrag te laten afhangen van de belangen van anderen.

Belangrijk is dat dit niet impliceert dat mensen in beginsel egoïstisch zijn en gelijkgesteld kunnen worden aan de Homo economicus. Iedere vorm van altruïstisch gedrag binnen een sociaal dilemma is inconsistent met het model van de Homo economicus. Maar wanneer mensen rekening houden met de belangen van anderen, houden ze ten minste een oog gericht op hun eigen belang. De voorkeuren van de mens worden dan ook uitmuntend gepersonifieerd door Mrs. Todgers uit het boek Martin Chuzzlewit, waarover Charles Dickens schrijft dat ze keek ‘with affection beaming out of one eye, and calculation shining out of the other’.1