Einde inhoudsopgave
Afgebroken onderhandelingen en gebruik voorbehouden (R&P nr. 173) 2009/1.6
1.6 Europese initiatieven en grondslagen
mr. M.R. Ruygvoorn, datum 09-06-2009
- Datum
09-06-2009
- Auteur
mr. M.R. Ruygvoorn
- JCDI
JCDI:ADS298213:1
- Vakgebied(en)
Civiel recht algemeen (V)
Verbintenissenrecht (V)
Voetnoten
Voetnoten
Ole Lando, Hugh Baele, Principles of European Contract Law I and II, Den Haag, Kluwer, 2000 en Principles of European Contract Law BI, Den Haag, Kluwer, 2003.
Het tweede artikel van deze sectie (art. 2:302) ziet op schending van geheimhouding in de onderhandelingsfase en luidt als volgt: 'If confidential information is given by one party in the course of negotiations, the other party is under a duty not to disclose that information or use it for its own purposes whether or not a contract is subsequently concluded. The remedy for breach of this duty may include compensation for loss suffered and restitution of the benefit received by the other party.'
De European Research Group on Existing EC Private Law (Acquis Group) is in 2002 opgericht met het doel om reeds bestaande beginselen op het gebied van Europees contractenrecht te inventariseren. Daarmee heeft de Acquis Group een benadering die fundamenteel afwijkt van de overige initiatieven die ik hier kort bespreek en die juist gericht zijn op het inventariseren van de beginselen in de verschillende nationale rechtstelsels.
Von Bar, Clive, Schulte-Millce et al. (eds.), Principles Definitions and Model Rules of European Privat LawDraft Common Frame of Reference (DCFR), 2008. Deze draft is inmiddels naar de Commissie gestuurd die daar een zogenaamd White Paper over in voorbereiding heeft.
Interim Outline Edition 1 januari 2008.
Eidenmiiller 2008, p. 529-584.
Eidenmiiller 2008, p. 536.
Ik noem verder het International Institute for the Unification of Private Law (UNIDROIT). Unidroit is een onafhankelijke intergouvernementele organisatie die overigens niet alleen leden heeft uit Europa maar in de hele wereld. De organisatie bestaat al sinds 1926 met als doel 'to study needs and methods for modernizing, harmonizing and co-ordinating private and, in particular, commercial law as between States and Groups.' In de versie uit 2004 van de Unidroit Principles of International Commercial Contracts (UPICC) wordt in hfdst. 2.1 nader ingegaan over (vormen van) precontractuele aansprakelijkheid (zie meer specifiek de artt. 1.7, 2.1.13, 2.1.15 en 2.1.16). De Unidroit Principles of International Commercial Contracts gaat in art. 1.7 uit van 'good faith and fair dealing' door te bepalen: Each party must act in accordance with good faith and fair dealing in international trade. The parties may not exclude or limit this duty. Interessant in de Unidroit Principles is naar mijn oordeel met name het bepaalde in art. 2.1.13 waarin wordt gerefereerd aan overeengekomen vormvereisten. Het artikel bepaalt: 'Where in the course of negotiations one of the parties insists that the contracts is not concluded until there is agreement on pacific matters or in a particular form, no contract is concluded before agreement is reached on those matters or in that form.'. Art. 2.1.15 luidt vervolgens, in geval van het voeren van onderhandelingen niet te goeder trouw: A party is free to negotiate and is not liable for fealure to reach an agreement. However, a party who negotiates or breaks of negotiations in bad faith is liable for the losses cost to the other party. It is bad faith, in particular, for a party to enter into or continue negotiations when intending not to reach an agreement with the other party. Tot slot wijs ik volledigheidshalve nog op het Common Core Trento Project, waarbinnen door de deelnemers wordt gezocht naar een 'Common Core' in de verschillende Europese jurisdicties op het gebied van het privaatrecht en de Society of European Contract Law (SECOLA). Zie in verband met het onderwerp van de pre-contractuele aansprakelijkheid, als onderdeel van de SECOLA publicaties, Grundman/Schauer 2006, p. 25-29.
Ook bij de vele initiatieven die zijn ondernomen in een poging om te komen tot internationale (Europese) uniformering van het privaatrecht wordt aandacht besteed aan de precontractuele fase en, in enkele gevallen, zelfs meer in het bijzonder aan (codificatie van) het leerstuk van de afgebroken onderhandelingen. Hieronder volgt een korte omschrijving van enkele initiatieven waarbij dit het geval is en van de keuzes die, voor wat betreft de codificatie van het leerstuk, worden gemaakt.
Allereerst de Lando Commissie die zich heeft bezig gehouden met de opzet van de Principles of European Contract Law (PECL).1 De Principles of European
Contract Law, die inmiddels een deel zijn geworden van de hierna te bespreken Draft Common Frame of Reference (DCFR), bevatten in afd. 3 van hfdst. 2 twee artikelen over de aansprakelijkheid wegens afgebroken onderhandelingen. Voor wat betreft de problematiek die in dit boek centraal staat, is vooral het voorgestelde art. 1:201 (Pre Contractual Information) van belang.2 Dit artikel luidt als volgt:
"(1)A reasonable time before the contract is concluded each party must provide the other with adequate information.
Adequate information means information which is sufficient to enable the other party to decide on a reasonably informed basis whether or not to enter into a contract of the type and on the terms under consideration.
If a party's non-compliance with paragraph 1 leads the other party to conclude a contract when the first party knew or could reasonable expected to have know that the other party, had it been provided with adequate and timely information, would not have entered into the contract, or would have entered the contract only on fundamentally different terms, the other party may avoid the contract for mistake (Article 4:103 PECL).
Parties may not derogate from this provision.".
Het artikel lijkt vooral uit te gaan van een informatieplicht aan de zijde van de beide onderhandelende partijen, waarbij ook hier de contractsvrijheid tot uitgangspunt wordt genomen. Met dit laatste staat lid 4 (dat in de kern bepaalt dat dit artikel van dwingend recht is) overigens op gespannen voet. Daarnaast komt lid 4 m.i. ook niet tegemoet aan de wens van veel partijen in de praktijk om hun aansprakelijkheid voor hun handelen in de precontractuele fase (waaronder, niet in de laatste plaats: het afbreken van de onderhandelingen), bijv. in een intentieverklaring te exonereren. Hoewel ik mij in de uitgangspunten van de eerste twee leden goed kan vinden, heb ik dus nogal moeite met (de consequenties van) lid 4.
De opvolger van de Lando Commissie, de Study Group on an European Civil Code (SGECC), heeft zich, samen met de zogenaamde Acquis Group3, eveneens met de precontractuele problematiek bezig gehouden door een gedeelte van de PECL over te nemen in de Draft Common Frame of Reference.
De Europese Commissie omschrijft op haar website het doel van de beoogde Common Frame of Reference als volgt:
"De Common Frame of Reference (CFR) is a long-term project which aims at providing the European Legislators (Commission Council and European Parliament) with a 'toolbox' or a handbook to be used for the revision of existing and preparation of new legislation in the area of contract law. This toolbox could contain fundamental Principles of contract law, definitions of key concepts and model provisions."
In 2008 verscheen in dit verband de Draft Common Frame of Reference.4 Over precontractuele verhoudingen valt daarin (art. 9:102) het volgende te lezen:
Certain pre-contractual statements regarded as contracted terms.
A statement made by one party before a contract is concluded is regarded as a term of the contract if the other party reasonably understood it as being made on the basis that it would form part of the contract terms if a contract were concluded. In assessing whether the other party was reasonable in understanding the statement in that way account may be taken of:
the apparent importance of the statement to the other party;
whether the party was making the statement in the course of business; and
the relative expertise of the parties.
If one of the parties to a contract is a business and before the contract is concluded makes a statement, either to the other party or publicly, about the specific characteristics of what is to be supplied by that business under the contract, the statement is regarded as a term of the contract unless:
the other party was aware when the contract was concluded, or could reasonably be expected to have been so aware, that the statement was incorrect or could not otherwise be relied on as such a term; or
the other party's decision to conclude the contract was not influenced by the statement.
For the purpose of paragraph (2), a statement made by a person engaged in advertising or marketing on behalf of the business is treated as being made by the business
Where the other party is a consumer then, for the purpose of paragraph (2), a public statement made by or on behalf of a producer or other person in earlier links of the business chain between the producer and the consumer is treated as being made by the business unless the business, at the time of conclusion of the contract, did not know and could not reasonably be expected to have known of it.
In the circumstances covered by paragraph (4) a business which at the time of conclusion of the contract did not know and could not reasonably be expected to have known that the statement was incorrect has a right to be indemnified by the person making the statement for any liability incurred as a result of that paragraph.
Het artikel gaat niet direct over afgebroken onderhandelingen, maar de relevantie van deze conceptbepaling in het licht van dit leerstuk lijkt vooral gelegen in het kunnen bepalen van datgene waaromtrent reeds overeenstemming geacht moet worden te hebben bestaan casu quo ter zake van datgene wat partijen geacht moet worden voor ogen te hebben gestaan met betrekking tot de omvang van hetgeen dat zij hebben willen regelen. De relevantie van dit gegeven sluit vooral aan bij hetgeen ik in het kader van de hfdst. 2 en 3 bespreek met betrekking tot respectievelijk de overgang tussen de precontractuele fase en de contractuele fase en het afbreken van onderhandelingen in de precontractuele fase.
Voor wat betreft het voeren van onderhandelingen in de precontractuele fase is in de DCFR5 met name art. 3:301 relevant, luidend:
"Section 3:
Negotiation and confidentiality duties
II. — 3:301: Negotiations contrary to good faith and fair dealing
(1) A person is free to negotiate and is not liable for failure to reach an agreement.
(2) A person who is engaged in negotiations has a duty to negotiate in accordance with good faith and fair dealing. This duty may not be excluded or limited by contract.
(3) A person who has negotiated or broken off negotiations contrary to good faith and fair dealing is liable for any loss caused to the other party to the negotiations.
(4) It is contrary to good faith and fair dealing, in particular, for a person to enter into or continue negotiations with no real intention of reaching an agreement with the other party."
Voor een kritische beschouwing van de draft CFR verwijs ik naar Eidenmller.6 Eidenmiiller en zijn medeauteurs wijzen onder meer op het veelvuldige gebruik van termen als "good faith", "fair dealing" (zoals bijvoorbeeld in voormeld art. 3:301) en "reasonable" casu quo "fair and reasonable" en de rechtsonzekerheid die in hun visie het gevolg is van het gebruik van dergelijke in de kern weinig eenduidige begrippen, hetgeen vooral klemt bij de toepassing van deze begrippen in common law jurisdicties.7
Naast de hierboven genoemde initiatieven zijn er nog tal van andere (Europese en mondiale) initiatieven die mede gedachten of zelfs bepalingen hebben geformuleerd over het leerstuk van de afgebroken onderhandelingen.8 Een uitvoerige omschrijving van al deze initiatieven op het gebied van uniformering van verbintenissenrecht valt evenwel buiten het bestek van dit boek. In de genoemde initiatieven staat het beginsel van de contractsvrijheid centraal, wordt algemeen tot uitgangspunt genomen dat onderhandelingen te goeder trouw gevoerd dienen te worden en is het recht om onderhandelingen af te breken regel en — voor zover de betreffende regeling zich daar iiberhaupt over uitlaat — het niet meer mogen afbreken daarvan uitzondering. Geen van de Europese initiatieven gaat in zijn gevolgen zo ver als het Nederlandse recht.