3.2.2 Onderzoeksopzet deel 2: Officieren van justitie en rechters over strafrecht

Het doel van het tweede deelonderzoek is na te gaan in hoeverre opvattingen van officieren van justitie en rechters over strafrecht vergelijkbaar zijn met die van politiemensen. Tevens is de vraag onderzocht hoe leden van de magistratuur aankijken tegen spanningen tussen due process- en crime control-waarden en verschillende strafdoelen, en waardoor hun opvattingen hierover verklaard kunnen worden. Op basis van het eerder afgeronde eerste deel van dit onderzoek kon worden vermoed dat sprake zou zijn van verschillen van opvatting en een verschil in ‘perspectief’ tussen met name politiemensen en leden van de rechterlijke macht. Echter, voorafgaand aan uitvoering van deel 2 van dit onderzoek had hiernaar nog geen gericht onderzoek plaatsgevonden. Niet eerder zijn opvattingen van politiemensen, officieren van justitie en rechters over het strafrecht en hun verschillende perspectieven daarop, zo uitgebreid en systematisch met elkaar vergeleken als in dit onderzoek. Het verklarende deel van dit onderzoek is niet zonder theoretische uitgangspunten en verwachtingen vooraf uitgevoerd (zie hoofdstuk 2), maar is vooral inductief en explorerend van aard en minder deductief en toetsend.

Tijdens open interviews (na afloop volledig getranscribeerd) met officieren van justitie en rechters zijn de volgende vragen en thema’s aan de orde gesteld:

Tijdens de interviews was er gelegenheid op dat moment recente ontwikkelingen in de wetgeving en beleidsthema’s aan de orde te stellen, zoals de verhoging van de maximumstraffen en ZSM. Hierdoor is een aanvullend beeld verkregen van de opvattingen van officieren en rechters over de relatie tussen due process en crime control en over de verhouding tussen verschillende strafdoelen. Ook kwamen uit de interviews factoren naar voren die op genoemde opvattingen van invloed kunnen zijn.

Deel 2 van dit onderzoek bestaat uit drie fasen: 25 open interviews met officieren van justitie (1), 25 open interviews met rechters (2), gevolgd door een overall analyse (3). Hierbij zijn ook de uitkomsten betrokken van het eerder uitgevoerde onderzoek onder politiemensen. Gekozen is dit onderzoek te beperken tot en met de afhandeling van strafzaken in eerste aanleg. Er wordt geen aandacht gegeven aan de afhandeling van strafzaken afkomstig van bijzondere opsporingsdiensten.

De interviews met officieren hebben plaatsgevonden bij twee verschillende OM-parketten: een groot niet-randstedelijk parket en een parket in de Randstad. Eenzelfde verdeling is bij de selectie van de rechtbanken gevolgd. Opnieuw is een ‘provinciale’ rechtbank gekozen en een rechtbank in één van de grote steden. Bij de interviews met magistraten was het belangrijkste doel een zo goed mogelijk beeld te verkrijgen van de opvattingen die onder hen leven over de strafrechtspleging. Mogelijke onderlinge verschillen in opvatting zijn daarbij van belang, mede doordat uit deel 1 van het onderzoek naar voren was gekomen dat politiemensen die verschillen ervaren in de strafrechtelijke uitkomsten. De 25 interviews met rechters hebben daarom plaatsgevonden nadat de interviewronde met de officieren was afgerond. Te interviewen magistraten zijn via de sneeuwbalmethode benaderd, waarbij de verwachting was dat zowel officieren van justitie als rechters wel enig zicht zouden hebben op verschillen in opvatting onder hun collega’s. Er is binnen de geselecteerde OM-parketten en rechtbanken begonnen een beperkt aantal officieren en rechters te interviewen; zij droegen namen aan van collega’s voor de navolgende interviews. De interviews voor deel twee van dit onderzoek hebben plaatsgevonden in 2015 en 2016.