26 De traditionele opvatting over winst

Redeneert men niet vanuit de traditionele opvatting van eigendomsrechten, maar vanuit economisch oogpunt – vanuit de traditionele opvatting over winst – dan komt men op een tegenovergesteld standpunt uit. Volgens de traditionele opvatting vertolkt winst twee functies, namelijk (i) winst spoort het individu aan zijn geld in een onderneming te steken en (ii) winst werkt als een prikkel voor het individu om zijn uiterste best te doen de onderneming nog winstgevender te maken. In de moderne beursgenoteerde vennootschap worden deze twee functies vervuld door twee verschillende groepen, respectievelijk de aandeelhouders en de bestuurders. Als de winst alleen ten goede komt aan de aandeelhouders, zoals volgt uit de traditionele opvatting over eigendomsrechten, hoe kan de winst dan zijn beide traditionele economische rollen vervullen?1 Moet, indien meer winst zou worden gemaakt dan nodig is om in de toekomst nieuw kapitaal op te halen voor de onderneming, het overige deel van de winst niet gaan naar het bestuur dat immers zorg moet dragen voor de uiteindelijke bedrijfsvoering?2 Zal niet het vooruitzicht op het surplus van de winst als een prikkel werken voor bestuurders om efficiënter te werk te gaan?3

Deze tweede stroming ziet de winst in essentie als analoog aan lonen en verwerpt iedere poging om de winst van de onderneming te onderscheiden van bijvoorbeeld de inkomsten van boeren, advocaten of artsen.4 Winst is slechts een van de vele vormen van bezoldiging van onafhankelijke werkers.5

De winst die de aandeelhouders toekomt, bestaat uit de uitgekeerde dividenden die zij verkrijgen bovenop hetgeen zij uitgekeerd krijgen ter vergoeding van de (gangbare) rente die zij zouden hebben ontvangen indien zij hun kapitaal aan anderen zouden hebben uitgeleend. Het overige deel van de winst dient de bestuurders toe te komen in de vorm van hun bezoldiging.6

Het feit dat de eigenaren en bestuurders verschillende personen zijn, is een bijkomstige omstandigheid. Hetgeen zij samen verdienen is, hoewel het over beide groepen verdeeld wordt, homogeen van karakter. Voorstanders van deze tweede visie zijn onder meer Alfred Marshall, Henry Sidgwick, Joseph Shield Nicholson en Frank William Taussig.8

Indien de traditionele opvatting over winst wordt gevolgd, dan komt men tot de conclusie dat in beginsel slechts een billijke vergoeding voor de investering naar de aandeelhouders zal moeten gaan, terwijl een ander deel van de winst het bestuur ten goede zou moeten komen om ervoor te zorgen dat de onderneming op de meest efficiënte manier gedreven wordt. De aandeelhouders zijn in dat geval verworden tot ontvangers van de ‘wages of capital’. Een conclusie die haaks staat op de conclusie die volgt uit de traditionele opvatting over eigendomsrechten.9