2 Theoretisch kader: due process, crime control en strafdoelen

In dit onderzoek staat de vraag centraal hoe politiemensen, officieren van justitie en rechters oordelen over het functioneren van het strafrecht. Tevens wordt onderzocht hoe zij tot hun opvattingen hierover komen en wat hiervan de mogelijke gevolgen zijn. In dit hoofdstuk wordt bij deze onderzoeksvragen een theoretisch kader opgebouwd. Daartoe worden theoretische invalshoeken gegeven die aan deze studie houvast bieden; er worden geen hypothesen geformuleerd.

Uitgangspunt in dit onderzoek is dat aan de strafrechtspleging een aantal fundamentele (aan elkaar tegengestelde) waarden ten grondslag ligt. In de literatuur wordt het strafrecht geanalyseerd aan de hand van verschillende waarden of waardesystemen en veelal wordt daarbij uitgegaan van diverse spanningsverhoudingen. Verwacht kan worden dat de met deze studie te onderzoeken opvattingen deze spanningsverhoudingen weerspiegelen. In dit hoofdstuk komt deze thematiek daarom uitgebreid aan de orde.

Op basis van de filosofische achtergronden van strafdoelen, de door Packer gepostuleerde spanningsverhouding tussen due process en crime control (1964; 1968) en de kritiek daarop, ontstaat een theoretisch kader voor dit onderzoek. Allereerst wordt een beschouwing over de strafdoelen en de theoretische bijdrage van Packer gegeven (§2.1). Aansluitend wordt de kritiek die de laatste losmaakte besproken (§2.2) en wordt, om de relevantie van de besproken invalshoeken en theorieën voor dit onderzoek te kunnen bepalen, eerder onderzoek in de beschouwing betrokken (§2.3). Zoals hierboven vermeld moet met dit onderzoek niet alleen zicht worden geboden op de opvattingen van politiemensen, officieren van justitie en rechters over het strafrecht, maar eveneens op de achtergronden van deze opvattingen. In §2.4 wordt nader ingegaan op het theoretisch perspectief dat wordt gebruikt om deze te achterhalen. Tot slot wordt in §2.5 samengevat welke theoretische aandachtspunten en verwachtingen voorafgaand aan dit onderzoek zijn geformuleerd.