Wetsvoorstel Wet werkelijk rendement box 3

Op 24 december 2021 heeft de Hoge Raad in het zogenoemde Kerstarrest beslist dat het in 2017 ingevoerde forfaitaire box 3-stelsel een inbreuk vormt op het discriminatieverbod en de bescherming van het eigendomsrecht. Naar aanleiding van het Kerstarrest heeft de wetgever de Wet rechtsherstel box 3 (voor de jaren 2017-2022) en de Overbruggingswet box 3 (voor de jaren 2023 en verder) ingevoerd om de heffing in box 3 in overeenstemming te brengen met het oordeel in het Kerstarrest.

In de arresten van 6 juni 2024 (de zogenoemde D-day arresten) heeft de Hoge Raad echter vervolgens geoordeeld dat de verdragsschending, die in het Kerstarrest was geconstateerd, niet voldoende is weggenomen door deze wetgeving. De heffing in box 3 schendt nog steeds het discriminatieverbod en het eigendomsgrondrecht in de gevallen waarin het forfaitaire rendement hoger is dan het werkelijke rendement. Als het werkelijke rendement over hun gehele vermogen lager is dan het forfaitaire rendement, dan moet de belasting worden verminderd zodat alleen belasting wordt geheven over het werkelijke rendement.

Het kabinet stelt in het Wetsvoorstel Wet werkelijk rendement box 3 van 19 mei 2025 voor om in lijn met de arresten van de Hoge Raad per 1 januari 2028 een nieuw box 3-stelsel in te voeren met een heffing op basis van het werkelijke rendement. De forfaitaire vaststelling van het inkomen in box 3 komt daarmee te vervallen.

In het nieuwe box 3-stelsel wordt het belastbaar inkomen uit sparen en beleggen belast. Het tarief is 36%.

Het belastbaar inkomen uit sparen en beleggen is het inkomen uit sparen en beleggen verminderd met de te verrekenen verliezen uit sparen en beleggen. Het inkomen uit sparen en beleggen is het resultaat uit sparen en beleggen, verminderd, voor zover dit resultaat positief is, met het heffingsvrije resultaat (€ 1800 per belastingplichtige) en de persoonsgebonden aftrek.

Het resultaat uit sparen en beleggen is het gezamenlijke bedrag van:

Bij fiscaal partners wordt het resultaat uit sparen en beleggen gezamenlijk bepaald en naar vrije keuze van de partners toegedeeld.

Voor bezittingen en schulden geldt de vermogensaanwassystematiek. Het resultaat dat wordt behaald met bezittingen en schulden is hierdoor het gezamenlijke bedrag van de reguliere voordelen en de vermogensaanwas (de aanwasvoordelen).

Voor box 3-panden en aandelen in en winstbewijzen van een startende onderneming geldt de vermogenswinstsystematiek. Het resultaat dat wordt behaald met box 3-panden of aandelen in of winstbewijzen van een startende onderneming is hierdoor het gezamenlijke bedrag van de reguliere voordelen en de voordelen die worden behaald bij de vervreemding (de vervreemdingsvoordelen).

Voor een box 3-pand kan afhankelijk van het gebruik van het pand (verhuur, eigen gebruik of andere doeleinden) en de hoogte van de opbrengsten uit verhuur het box 3-resultaat ook worden vastgesteld op basis van de zogenoemde vastgoedbijtelling (zie hierna onder ‘Resultaat box 3-pand’).

Schematisch kan de bepaling van het belastbaar inkomen uit sparen en beleggen als volgt worden weergegeven:

Er wordt een administratieplicht geïntroduceerd voor bezittingen en schulden in box 3 waar de Belastingdienst van derden niet automatisch gegevens ontvangt. Via een algemene maatregel van bestuur worden bezittingen en schulden concreet aangewezen die niet onder de administratieplicht vallen, omdat de gegevens hiervan door financiële instellingen worden aangeleverd bij de Belastingdienst.

De administratieplicht gaat daarom gelden voor:

Als het inkomen uit sparen en beleggen in een kalenderjaar een negatief bedrag is, wordt dit aangemerkt als verlies uit sparen en beleggen, voor zover dit bedrag in absolute zin hoger is dan € 500. Een verlies uit sparen en beleggen kan onbeperkt in de tijd worden verrekend met inkomens uit sparen en beleggen van toekomstige kalenderjaren. Verliesverrekening is voor het eerst mogelijk in het jaar na het jaar van invoering van het nieuwe stelsel.

Bij overlijden van een fiscaal partner kan de overblijvende partner een verlies uit sparen en beleggen van zijn overleden partner verrekenen met inkomens uit sparen en beleggen van toekomstige kalenderjaren, voor zover dit verlies is ontstaan door de toerekening van negatieve gemeenschappelijke inkomensbestanddelen en het daardoor ontstane verlies uit sparen en beleggen niet (volledig) is verrekend op het tijdstip waarop de partner, aan wie deze inkomensbestanddelen zijn toegerekend, overlijdt. Daarnaast geldt de voorwaarde dat zowel de belastingplichtige als de partner op het tijdstip van beëindiging van het partnerschap binnenlands belastingplichtige of kwalificerend buitenlands belastingplichtige zijn.

In de voorgestelde wettekst wordt een niet-limitatieve opsomming gegeven van een aantal (positieve) reguliere voordelen. Dit zijn:

Renten, die de belastingplichtige heeft betaald op schulden, worden aangemerkt als negatieve reguliere voordelen en zijn aftrekbaar. Hierbij moet worden opgemerkt, dat een aantal verplichtingen niet kwalificeert als schuld, waardoor de op deze verplichtingen betaalde rente niet aftrekbaar is. Dit zijn dezelfde verplichtingen, die ook al onder de huidige box 3-wetgeving niet kwalificeren als schuld. Een voorbeeld hiervan zijn bijna alle belastingschulden.

De reguliere voordelen worden als hoofdregel belast op het moment dat de belastingplichtige er de beschikkingsmacht over krijgt (het kasstelsel). Meestal is dat op het moment dat de voordelen worden ontvangen. Daarnaast is dit het geval wanneer de reguliere voordelen worden verrekend, ter beschikking gesteld, rentedragend zijn geworden of vorderbaar en inbaar zijn geworden.

Reguliere voordelen, die betrekking hebben op een tijdvak van langer dan een jaar of op een tijdvak dat meer dan zes maanden voor het begin van het kalenderjaar is aangevangen, worden toegerekend aan het kalenderjaar waarop zij betrekking hebben (het vorderingenstelsel).

De reguliere voordelen worden gecorrigeerd als er sprake is van onzakelijke elementen. In dat geval wordt gekeken naar de voorwaarden die in het economische verkeer door onafhankelijke partijen zouden zijn overeengekomen, en worden de reguliere voordelen op basis daarvan bepaald.

Het nieuwe box 3-stelsel biedt de mogelijkheid van kostenaftrek. Echter alleen de kosten, die uitsluitend verband houden met de inning, het behoud en de verwerving van de reguliere voordelen, die worden behaald met bezittingen en schulden of met box 3-panden of aandelen in of winstbewijzen van een startende onderneming, zijn aftrekbaar.

In de voorgestelde wettekst is een lijst met kosten opgenomen die toch niet aftrekbaar zijn. Op deze lijst staan onder andere de volgende kosten die verband houden met:

Voor het tijdstip van aftrek is dezelfde systematiek van toepassing die geldt voor het genietingsmoment van de reguliere voordelen (zie onder ‘Regulier voordelen’). Voor het moment van kostenaftrek geldt dus ket kasstelsel en voor kosten, die betrekking hebben op langere periodes, het vorderingenstelsel.

De aftrekbare kosten worden gecorrigeerd als er sprake is van onzakelijke elementen. De kosten worden in een onzakelijke situatie bepaald op basis van hetgeen onafhankelijke partijen in het economische verkeer zouden zijn overeengekomen.

De vermogensaanwassystematiek geldt voor alle bezittingen en schulden met uitzondering van box 3-panden en aandelen in en winstbewijzen van een startende onderneming. De vermogensaanwassystematiek is daarmee onder andere van toepassing op beleggingen in effecten, cryptovaluta, bepaalde verzekeringsproducten, vorderingen, bankrekeningen en spaardeposito’s.

In de vermogensaanwassystematiek wordt naast de reguliere voordelen ook het voordeel door vermogensaanwas in de heffing betrokken. Dit aanwasvoordeel wordt bepaald aan de hand van de volgende vermogensvergelijking:

De vermindering met de stortingen zorgt ervoor dat elementen, die wel leiden tot een hoger eindvermogen, maar niet het resultaat zijn van een vermogensaanwas, buiten de vaststelling van het werkelijke rendement blijven. Nieuw vermogen, dat wordt ingebracht in box 3 en tot de bezittingen en schulden gaat horen, wordt aangemerkt als een storting. Een voorbeeld is de storting van salaris op een bankrekening. De overgang van een bezitting uit box 1 of box 2 naar box 3 is ook een storting.

De bezittingen en schulden aan het begin en aan het eind van het kalenderjaar moeten worden gewaardeerd tegen de op dat moment geldende waarde in het economische verkeer. Dat geldt ook voor de stortingen en de onttrekkingen in het kalenderjaar. Ook deze moeten worden gewaardeerd tegen de waarde in het economische verkeer op het moment van de storting dan wel van de onttrekking.

In gelieerde verhoudingen (bijvoorbeeld tussen ouder en kind of tussen een DGA en zijn bv) kunnen transacties plaatsvinden met voorwaarden die afwijken van de voorwaarden bij vergelijkbare transacties tussen derden. Dit zou tot gevolg kunnen hebben dat er verliezen worden gecreëerd die bij zakelijke, vergelijkbare transacties niet zouden optreden. Hierdoor zou de heffing in box 3 kunnen worden vermeden. Bijvoorbeeld in het geval van verkoop van aandelen door een ouder aan zijn of haar kind tegen een lager bedrag dan de waarde in het economische verkeer. Dergelijke transacties vormen een onttrekking. Doordat de onttrekking echter moet worden gewaardeerd op de waarde in het economische verkeer wordt het resultaat in box 3 op zakelijke wijze bepaald.

Het begrip ‘stortingen’ wordt in de voorgestelde wettekst uitgebreid met een limitatieve lijst van kosten. Het gaat om kosten ter zake van de verkrijging, verbetering of vervreemding van een bezitting of kosten ter zake van het aangaan, aflossen of overdragen van een schuld.

Bij de kosten ter zake van de verkrijging van een bezitting of het aangaan van een schuld wordt de voorwaarde gesteld dat de bezitting, onderscheidenlijk de schuld, direct na de verkrijging, onderscheidenlijk het aangaan, tot het box 3-vermogen is gaan behoren.

Als een storting worden mede aangemerkt:

Een positieve waardemutatie, die het gevolg is van onderhoud van een bezitting, kwalificeert echter niet als storting.

In de praktijk zal in de regel eerst de vermogensaanwas voor de verschillende onderdelen van het box 3-vermogen afzonderlijk worden berekend en daarna de totale vermogensaanwas, die bestaat uit de vermogensaanwas van de verschillende onderdelen van het box 3-vermogen gezamenlijk. Als dit op de juiste manier wordt berekend, dan komt hier dezelfde vermogensaanwas uit als bij een gezamenlijke berekening direct voor alle bezittingen en schulden in het vermogensaanwasregime.

Voor alle onroerende zaken in box 3 wordt een vermogenswinstsystematiek voorgesteld. Daar vallen ook gebruiksrechten onder die direct of indirect betrekking hebben op onroerende zaken. De gebruiksrechten zijn vruchtgebruik, erfdienstbaarheid, erfpacht, opstal, recht van gebruik en recht van bewoning.

Het resultaat uit een box 3-pand is het totaal van de reguliere voordelen (zie hiervoor onder ‘Reguliere voordelen’) of de eventuele vastgoedbijtelling en de vervreemdingsvoordelen.

Voor aandelen in en winstbewijzen van een startende onderneming, waarbij het belang minder dan 5% van het kapitaal is, wordt ook een vermogenswinstsystematiek voorgesteld.

Onder aandelen in en winstbewijzen van een startende onderneming worden mede begrepen rechten op voordelen uit dergelijke aandelen en winstbewijzen, en rechten om dergelijke aandelen of winstbewijzen te verwerven of te vervreemden. Dit heeft tot gevolg, dat genotsrechten en opties ter zake van aandelen in en winstbewijzen van een startende onderneming in de heffing worden betrokken.

Van een startende onderneming is sprake als voldaan wordt aan alle volgende voorwaarden:

Op het moment dat niet meer aan de vereisten wordt voldaan, is er sprake van een sfeerovergang. Voor dat moment wordt in dit wetsvoorstel een fictief vervreemdingsmoment voorgesteld. De vermogenswinst of -verlies tot dat moment wordt dan in de heffing betrokken. Daarna geldt voor de aandelen en de winstbewijzen de vermogensaanwassystematiek.

Het resultaat uit aandelen in en winstbewijzen van een startende onderneming is het totaal van de reguliere voordelen (zie hiervoor onder ‘Reguliere voordelen’) en de vervreemdingsvoordelen.

Het vervreemdingsvoordeel is overdrachtsprijs minus de verkrijgingsprijs.

De verkrijgingsprijs is de tegenprestatie bij de verkrijging, vermeerderd met de ten laste van de verkrijger gekomen kosten ter zake van de verkrijging. Als een aandeel of winstbewijs na de verkrijging daarvan gaat kwalificeren als een aandeel in of winstbewijs van een startende onderneming wordt de verkrijgingsprijs gesteld op de waarde in het economische verkeer op dat tijdstip.

De overdrachtsprijs is de tegenprestatie bij de vervreemding verminderd met de ten laste van de vervreemder komende kosten ter zake van de vervreemding. Bij het ontbreken van een tegenprestatie of bij een tegenprestatie die is bedongen bij een niet onder zakelijke omstandigheden gesloten overeenkomst, wordt de tegenprestatie wordt gesteld op de waarde in het economische verkeer op het tijdstip van de vervreemding van de aandelen in en winstbewijzen van een startende onderneming.

Het nieuwe box 3-stelsel kent een groot aantal vrijstellingen. Een aantal van deze vrijstellingen zijn gelijk aan de vrijstellingen in het huidige box 3-stelsel. Dit zijn de volgende vrijstellingen:

De ‘vrijstelling bepaalde rechten’ betreft de box 3-vrijstelling van rechten op kapitaalsuitkeringen of prestaties uit levensverzekering, uitsluitend bestaande uit een kapitaalsuitkering bij overlijden van de belastingplichtige, zijn partner of een bloed- of aanverwant, dan wel op prestaties in natura ter zake van de verzorging van een uitvaart.

In afwijking van de huidige vrijstelling wordt er in het wetsvoorstel geen maximumbedrag meer genoemd voor het vrijgestelde bedrag.

In het wetsvoorstel worden twee nieuwe vrijstellingen geïntroduceerd.

Een roerende zaak is in beginsel geen bezitting in de zin van box 3 als deze roerende zaak niet hoofdzakelijk ter belegging dient. Voor een roerende zaak die wel hoofdzakelijk ter belegging dient, maar daarnaast ook oor privédoeleinden wordt gebruikt, worden de voordelen uit eigen gebruik of verbruik van deze roerende zaak vrijgesteld.

Verder wordt voorgesteld om een kwijtscheldingsvoordeelvrijstelling in te voeren. Deze vrijstelling heeft tot gevolg dat het inkomen (het kwijtscheldingsvoordeel), dat bij een schuldenaar ontstaat als gevolg van kwijtschelding van een schuld, onder voorwaarden is vrijgesteld van heffing in box 3.

Het kwijtscheldingsvoordeel is bij de schuldenaar vrijgesteld als sprake is van de kwijtschelding van een financieel onvolwaardige vordering en voor zover het kwijtscheldingsvoordeel groter is dan het heffingsvrije resultaat, eventuele andere verliezen in het jaar zelf en de verrekenbare verliezen uit eerdere kalenderjaren.

De hoofdregel van de waardering van de bezittingen en de schulden is de waarde in het economische verkeer. In afwijking van deze hoofdregel worden de volgenden afwijkende waarderingsregels voorgesteld.

De Raad van State heeft in zijn advies van 27 november 2024 aangegeven dat er zwaarwegende bezwaren kleven aan het voorgestelde nieuwe box 3-stelsel, onder andere op het gebied van de uitvoering. Vanwege de zwaarwegende bezwaren was het advies om de vormgeving van het box 3-stelsel opnieuw te bezien. Hiertoe heeft de Raad van State een aantal alternatieve opties aangedragen.

Uit de Memorie van Toelichting blijkt, dat volgens de staatssecretaris een stelsel op basis van het werkelijke rendement, met een combinatie van vermogensaanwas- en vermogenswinstbelasting de beste optie blijft. Alle alternatieve opties scoren niet beter op uitvoerbaarheid, doenvermogen, complexiteit, juridische houdbaarheid en budgettaire gevolgen ten opzichte van het voorgestelde nieuwe stelsel.

Ook de Tweede Kamer is kritisch over met name de vermogensaanwascomponent in het wetsvoorstel. Tijdens de parlementaire behandeling zal blijken of er aanpassingen van het voorstel nodig zijn en in hoeverre de beoogde invoeringsdatum per 1 januari 2028 daadwerkelijk haalbaar is.

De staatssecretaris heeft aangegeven, dat inwerkingtreding per 1 januari 2028 mogelijk is als het wetsvoorstel uiterlijk op 15 maart 2026 door de Tweede Kamer is aangenomen. Dit is nodig om banken en verzekeraars voldoende tijd te geven om hun software aan te passen voor het nieuwe stelsel.

Informatie: vtboa@xs4all.nl