5 Functies en gebruik

Het terugdringen van illegale lozingen van olie en chemicaliën — waarvoor in het Beleidsplan Handhaving Noordzee 2005 acties zijn geformuleerd — is inmiddels onder de vlag gebracht van de Kustwacht (zie hoofdstuk 6).

Wat eutrofiëring betreft, zijn de problemen: een overmaat aan stikstof, nalevering van fosfaat uit onderwaterbodems en de toegenomen hoeveelheid organisch koolstof in sedimentatiegebieden. Bronnen zijn met name de landbouw, RWZI's, scheepvaart (via luchtemissies) en overstorten.

Bij milieugevaarlijke stoffen gaat het vooral om PAK's en TBT, en daarnaast nog enkele zware metalen, gebromeerde vlamvertragers en weekmakers. Deze hopen zich op in het mariene milieu. Deze stoffen zijn vooral afkomstig van (industriële) bronnen op het land en zeescheepvaart.

Ten aanzien van stoffen in zee is in de jaren negentig internationaal een voorzorgsprincipe/benadering afgesproken. Dit is ingegeven door de specifieke eigenschappen van het mariene milieu. De zee is een open systeem. Stoffen verspreiden zich via water, sedimenttransport en de atmosfeer en hopen zich op in de voedselketen. Daarmee vormen ze op grote schaal een langdurige bron van verontreiniging. Eenmaal in zee zijn stoffen hierdoor moeilijk te bestrijden. Om deze reden is het principe ‘voorkomen is beter dan genezen’ (voorzorg) afgesproken.

Inmiddels is sprake van een trendbreuk: duurzaam gebruik en hergebruik van grondstoffen winnen terrein op verspilling en het laten ‘wegstromen in zee’.

OSPAR

OSPAR is de regionale conventie voor de bescherming van de Noordoost Atlantische Oceaan. Het OSPAR-verdrag heeft werking op het gehele NCP. Sinds begin jaren negentig is binnen OSPAR de internationale samenwerking om een schone en gezonde zee te krijgen, vastgelegd in strategieën voor:

De voortgang in de wettelijke verplichtingen, afspraken en richtlijnen (Decisions, Agreements en Guidances) wordt jaarlijks in de OSPAR-commissies geëvalueerd. Deze evaluatie wordt eens per tien jaar vastgelegd in een Quality Status Report (QSR); de laatste is in 2010 uitgekomen en door de OSPAR-Ministerconferentie vastgesteld. Het gaat hierbij om de ecologische (inclusief chemische) kwaliteitsdoelen voor de Noordzee met bijbehorende indicatoren en beoordelingsniveaus, de effectiviteit van getroffen maatregelen en de gezamenlijke monitoringsprogramma's. Deze programma's betreffen emissies, vrachten, atmosferische depositie, concentraties en effecten in zee.

OSPAR werkt nauw samen met de Bonn Agreement voor het signaleren van olie- en algendrijflagen op zee. Ter signalering en bestrijding van olie- en chemicaliënverontreiniging worden in het kader van de Bonn Agreement regelmatig gezamenlijke luchtsurveillances uitgevoerd. Illegale lozers worden bestraft. Hiermee wordt ook uitvoering gegeven aan de voorschriften van de Internationale Maritieme Organisatie (IMO).

OSPAR coördineert tevens de afgestemde implementatie van de KRM, KRW en N2000. Zo worden dubbelingen voorkomen.

KRM

In 2008 is de Europese Kaderrichtlijn Mariene Strategie (KRM) van kracht geworden. De Nederlandse wettelijke implementatie heeft plaatsgevonden onder de Waterwet. De KRM heeft werking voor het gehele NCP vanaf de hoogwaterlijn. In 2020 moet de Goede Milieutoestand (GMT) zijn bereikt. De Kaderrichtlijn Mariene Strategie die sinds september 2010 in Nederland van kracht is, verlangt in 2012 van elke Noordzeestaat een opgave van de milieukwaliteit in het ‘eigen’ deel van de Noordzee. Drie jaar later moeten de maatregelen waarmee de kuststaat in 2020 de goede milieutoestand in zijn deel van de Noordzee wil bereiken zijn vastgesteld. Deze maatregelen worden opgenomen in het volgende IBN. Het nieuwe IBN wordt in 2015 vastgesteld voor de periode 2015–2020.

KRW

Het belangrijkste principe van de Europese Kaderrichtlijn Water is de stroomgebiedbenadering. In 2009 heeft Nederland vier stroomgebiedbeheerplannen naar de Europese Commissie gestuurd: voor de Rijn, de Schelde, de Maas en het Eems-Dollardestuarium.

De werkingssfeer van de KRW reikt tot 1 zeemijl uit de kust voor de ecologische aspecten; dat wil zeggen de biologische kant (uitsluitend algen en bodemdieren), nutriënten en niet-prioritaire stoffen. Voor prioritaire stoffen geldt als werkingssfeer 12 zeemijl. Hieruit volgt dat de KRW slechts beperkte doelen heeft voor de zee zelf, zowel voor het schaalniveau als de inhoud. Zijn kracht ligt in bovenstroomse maatregelen. Deze KRW-maatregelen vormen daarom toch een belangrijk instrument om de zee schoner te krijgen.

In het streven naar een goede waterkwaliteit, het handhaven daarvan en het nakomen van internationale afspraken, heeft de Noordzeebeheerder vooral een signalerende en beoordelende/evaluerende rol. De (chemische) kwaliteit van het water in het Nederlandse deel van de Noordzee wordt sterk beïnvloed door de kwaliteit van het rivierwater dat in zee uitstroomt en van de waterkwaliteit van aangrenzende zeegebieden. Ook de atmosferische depositie speelt een rol.

Bij het opstellen van de volgende serie stroomgebiedbeheerplannen (in 2015, 2021 en 2027) voor alle grote riviertrajecten (van bron tot en met de kustzee) wordt in de regio's intensief samengewerkt in het Regionaal Bestuurlijk Overleg van de KRW. Hierin zijn de waterbeheerders van Rijkswaterstaat, waterschappen, provincies en gemeenten vertegenwoordigd. Deze samenwerking is van belang bij de uitvoering van de KRW-maatregelen.

De beheerder treedt handhavend op tegen lozingen in het Nederlandse deel van de Noordzee.

Vergunningen zijn een belangrijk instrument om gebruik te reguleren. De beheerders verlenen vergunningen aan sectoren en/of bedrijven die rechtstreeks in zee lozen. Afspraken die bijvoorbeeld in OSPAR-kader zijn gemaakt, werken veelal door in de vergunningen. Daarnaast geldt een meldingensysteem voor het storten van bagger in zee, wanneer deze bagger tenminste schoon genoeg is. Bagger die niet aan de kwaliteitseisen voldoet, moet naar een stortlocatie op het land worden gebracht.

Behalve met vergunningen wordt gebruik ook gereguleerd met convenanten. Dit zijn afspraken tussen overheid en bedrijfsleven in het kader van het zogenoemde doelgroepenbeleid.

Voor de Kustzee zijn instandhoudingsdoelen geformuleerd, die leidend zijn voor het beheer van de soortenrijke bodemfauna en voor vogels, vissen (rivierprik, zeeprik en fint) en zeezoogdieren (bruinvis en gewone en grijze zeehond). Drie deelgebieden zijn inmiddels aangewezen als Natura 2000-gebied: de Voordelta en de Noordzeekustzone tussen Bergen en Rottumeroog (beide Vogel- en Habitatrichtlijngebied) en de Vlakte van de Raan (Habitatrichtlijngebied).

Voor de Noordzeekustzone geldt een verbeterdoelstelling voor de zeebodemhabitat (habitattype 1110B). De zeewaartse begrenzing van dit Habitatrichtlijngebied is uitgebreid naar de doorgaande NAP -20 meter lijn. Daardoor is deze grens boven Schiermonnikoog iets zuidelijker komen te liggen.

Het gebied tussen Bergen en de Voordelta heeft geen beschermde status.

Het Friese Front is uniek vanwege de hoge productie in de waterkolom, de grote biomassa en de soortenrijke bodemfauna. Het gebied wordt aangewezen als een Vogelrichtlijngebied. Sommige vogelsoorten komen er, al dan niet periodiek, in grote aantallen voor. Zo bevindt zich in het najaar meer dan één procent van de Noordwest-Europese populatie van de grote jager in dit gebied. In de zomer verblijven er meer dan twintigduizend zeekoeten.

Het aan te wijzen Habitatrichtlijngebied Klaverbank heeft een bijzondere bodem van grind en grote stenen (Habitattype 1170), gebiedseigen begroeiing (kalkroodwieren) en een bijzondere bodemfauna. De 60 meter diepe geul (Botney Cut), die de Klaverbank doorsnijdt, valt binnen de begrenzing van het gebied. In de zomer zijn er bruinvissen, dwergvinvissen en witsnuitdolfijnen te vinden.

Het aan te wijzen Habitatrichtlijngebied Doggersbank onderscheidt zich vooral door de hoge biodiversiteit van de bodemfauna (habitattype 1110C zandbanken). Vooral de hellingen tussen de -30 en -40 meter dieptelijn zijn waardevol. Dit gebied is belangrijk voor het beheer van de bruinvis en de gewone en grijze zeehond. De Doggersbank grenst aan het continentaal plat van Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. Beschermingsmaatregelen voor het gebied zullen zo veel mogelijk gezamenlijk worden opgesteld.

Het parlement zal het wetsvoorstel Herziening Natuurbeschermingswet 1998 en Flora- en faunawet naar verwachting in 2011 behandelen. Deze herziening beoogt de uitbreiding van de werkingssfeer van de Natuurbeschermingswet 1998 en de Flora- en faunawet naar de Exclusieve Economische Zone. Zonder deze herziening ontbreekt het wettelijk kader voor het aanwijzen van mariene beschermde Natura 2000-gebieden in het Nederlands deel van de Noordzee buiten de territoriale zee.

Door de inzet van Nederland is in de IMO de mondiale regelgeving voor het transport van schadelijke bulkvloeistoffen, anders dan minerale olie, per 1 januari 2007 aangescherpt. Dit heeft geleid tot de herziening van Annex II van het MARPOL 73/78 Verdrag. In deze herziene regelgeving zijn de kwalitatieve en kwantitatieve lozingsnormen voor alle schadelijke bulkvloeistoffen aangescherpt, waardoor ze voldoen aan de aangepaste stand van techniek en wetenschap. De lozingsvoorwaarden voor vuilnis en vaste bulkstoffen (MARPOL Annex V) worden flink aangescherpt. De herziene Annex V werd tijdens de 62e vergadering van de Marine Environment Protection Committee (MEPC62) van de IMO aangenomen. Dit houdt in dat er een totaalverbod op het lozen van afvalstoffen komt, met enkele uitzonderingen zoals voor voedselrestanten in verband met hygiëne aan boord. Deze herziening treedt per 1 januari 2013 mondiaal in werking. Daarnaast zijn sommige technische bijlagen van het verdrag aangescherpt, onder meer door minder lozingen toe te staan. In 2008 is een verbod op verfsystemen met biociden van kracht geworden (AFS-verdrag). Bovendien zijn in het Ballastwaterverdrag voorschriften ontwikkeld voor de behandeling van ballastwater. Deze voorschriften zullen naar alle waarschijnlijkheid tijdens de planperiode in werking treden.

Annex VI van het MARPOL stelt normen aan emissies naar de lucht door zeescheepvaart. Deze Annex reguleert de uitstoot van SO2, NOx, VOS, (H)CFK's en halonen, en reguleert ook de brandstofkwaliteit (waaronder het zwavelgehalte en de monitoring daarvan). De nationale implementatie heeft plaatsgevonden door een nieuw besluit onder de Wet voorkoming verontreiniging door schepen. MARPOL Annex VI en de aanpassing van de zogenaamde Zwavelrichtlijn heeft tot strengere normen geleid voor de luchtemissies van de scheepvaart.

De verplichte afgifte van scheepsafval in de havens is geregeld in de Wvvs (implementatie van Richtlijn havenontvangstvoorzieningen). Schepen dienen bij een havenaanloop een afvalbijdrage te betalen, ongeacht of ze werkelijk afval afgeven. Ze kunnen vervolgens tot een bepaalde afgiftegrens ‘gratis’ scheepsafval afgeven. Boven deze grens moet worden bijbetaald. De havens optimaliseren nu hun afvalsysteem. Daarnaast wordt in 2012 een voorstel verwacht voor de herziening van de richtlijn. Nederland zet tijdens de herziening onder andere in op een aanscherping van de afgifte voor schepen die vertrekken naar een haven buiten de EU.

EMSA ondersteunt de Europese Commissie en de EU-lidstaten met haar expertise en systemen bij het implementeren van maritieme veiligheids- en milieuregelgeving. Die ondersteuning richt zich bijvoorbeeld op het communautaire monitoring- en informatiesysteem SafeSeaNet, preventie en aanpak van olievervuiling door schepen, de satellietbewaking, de identificatie en het volgen van schepen op lange afstand (LRIT) en het ongevallenonderzoek. EMSA voert namens de Commissie en/of lidstaten ook een aantal taken uit. Zo bezoekt de EMSA de lidstaten om te zien op welke wijze deze zich kwijten van de implementatie van maritieme EU-regelgeving en zij verzorgt trainingen voor lidstaten op dit terrein.

De vaarwegmarkering op de Noordzee door middel van boeien en bakens is als gevolg van de ontwikkeling van nieuwe technieken en systemen gemoderniseerd. Door de toepassing van het GPS-systeem is voor vaarroutes minder fysieke bebakening nodig. Het gebruik van zogenoemde RACON-bakens is toegenomen. Obstakels, waaronder windmolens en mijnbouwplatformen, worden verlicht. Nederland werkt conform de door de International Association of Marine Aids to Navigation and Lighthouse Authorities (IALA) vastgestelde normen. Boeien en fysieke bakens zijn voornamelijk nog in gebruik om grenzen van vaargeulen en routes te markeren, en om bijvoorbeeld risicovolle plaatsen zoals wrakken en ondiepten aan te geven. Het stelsel wordt periodiek beoordeeld. De functionaliteit van de vaarwegmarkering staat daarbij voorop.

Als kuststaat is Nederland verplicht (nautische) informatie te verstrekken ter ondersteuning van de navigatie aan boord van schepen. Deze informatie is deels relatief statisch (zeekaarten en nautische publicaties die alleen periodiek worden bijgewerkt) en deels dynamisch (weerberichten, waterstanden en gevaarlijke verkeerssituaties). De Dienst der Hydrografie verzorgt vooral statische informatie. Bij de verstrekking van dynamische, actuele informatie speelt het Kustwachtcentrum een centrale rol.

In de aanloopgebieden van en naar de Nederlandse zeehavens tot in de zeehavenbekkens zelf, zijn de verplichte diensten van registerloodsen voor een groot deel van de scheepvaart noodzakelijk voor de veilige en vlotte afwikkeling van het scheepvaartverkeer. De rijkshavenmeesters zijn bevoegd schepen die aan bepaalde eisen voldoen, te ontheffen van de loodsplicht, al dan niet nadat de kapitein een examen heeft afgelegd. Vanwege het verplichte karakter is deze loodsdienst strak gereguleerd. De overheid ziet er met behulp van de rijkshavenmeesters op toe dat de Nederlandse Loodsencorporatie de dienstverlening kwalitatief en kwantitatief voldoende verzorgt.

Op de Noordzee zelf kan de scheepvaart ook worden geloodst door zogenoemde Certificaatloodsen (Noordzeeloodsen). Een particuliere onderneming voert deze vrijwillige loodsdienst uit. De overheid houdt marginaal toezicht op deze dienstverlening.

Bijna al het scheepvaartverkeer naar en van de grotere Nederlandse zeehavens maakt vanaf de aanloopgebieden tot in de havens zelf gebruik van verkeersbegeleiding (Vessel Traffic Services; VTS). Deze systemen bestaan uit bemande verkeersposten die het scheepvaartverkeer continu begeleiden door actuele verkeersinformatie te verstrekken. Daarnaast spelen de systemen een grote rol bij het organiseren (plannen) en ordenen van het scheepvaartverkeer. Er is geen structurele verkeersbegeleiding van de scheepvaart op doorgaande routes. Als bijvoorbeeld mijnbouwactiviteiten of de afwikkeling van incidenten daartoe aanleiding geven, wordt de scheepvaart op de Noordzee wel incidenteel begeleid.

Het beheer van de veiligheid op de Noordzee is gediend met informatie, in het bijzonder over het vervoer van gevaarlijke of milieuverontreinigende goederen voor de Nederlandse kust. Het Europese meld- en volgsysteem SafeSeaNet levert deze informatie. Het systeem maakt onder meer gebruik van de in Europese wateren verplichte meldingen van schepen die gevaarlijke en verontreinigende stoffen vervoeren. De Europese kustwachtcentra en zeehavens kunnen bij calamiteiten onderling snel ladinggegevens uitwisselen, waardoor relevante data onmiddellijk beschikbaar zijn.

Het meld- en volgsysteem maakt sinds enkele jaren ook gebruik van het automatisch identificatiesysteem (AIS) dat de meeste zeeschepen verplicht aan boord hebben. De Kustwacht kan daardoor van elk schip over de gegevens beschikken omtrent identiteit, positie, IMO-klasse van de lading en bestemming met de verwachte aankomsttijd.

Vanaf 1 juni 2015 zijn visserschepen langer dan 15 meter verplicht voorzien van een AIS.

Het water(bodem) beheer van het Nederlands deel van de Noordzee berust bij Rijkswaterstaat Noordzee.

Om de toegangsgeulen van en naar de Rotterdamse en Amsterdamse havengebieden op diepte te houden, zijn onderhoudsbaggerwerkzaamheden nodig. Rijkswaterstaat beheert de grote onderhoudscontracten voor het op diepte houden van de Euro-Maasgeul, de IJ-geul en de buitenhaven van IJmuiden. Rijkswaterstaat houdt zich ook bezig met het beoordelen van ontgrondingenplannen, het gebiedsspecifieke beleid voor verspreidingsvakken voor baggerspecie en het surveyen en opruimen van ankergebieden.

Vrijkomend zand uit de geulen wordt, als het afkomstig is uit het kustfundament, teruggestort in het kustfundament en/of gesuppleerd in de nabijheid; vrijkomend zand uit de geulen buiten het kustfundament wordt gebruikt als ophoogzand. Het baggeren van de geulen is een onderhoudsmaatregel waarop het Besluit bodemkwaliteit (Bbk) van toepassing is. Vrijkomende bagger wordt — als deze aan de verspreidingseisen voldoet — teruggestort in zee, in de loswallen. Om de vaargeuldiepte te monitoren en zo het noodzakelijke onderhoud te kunnen bepalen, worden regelmatig lodingen uitgevoerd.

Het Hydro Meteo Centrum Noordzee (HMCN) van Rijkswaterstaat geeft adviezen voor de vaart van de diepstliggende (tijgebonden) schepen door de Euro-Maasgeul en de IJgeul. Met behulp van een rekenmodel zet het HMCN de actuele gegevens over te verwachten waterhoogte, deining én lodingen om in een zogenaamde ‘tijpoort’. Dat zijn de begin- en eindtijd van de periode waarbinnen tijgebonden schepen met voldoende water onder de kiel veilig door de geul kunnen varen. Het tijpoortadvies is een bindend advies. HMCN geeft het zes uur vóór de verwachte aankomst van een schip door aan de kapitein, met een afschrift aan de Loodsdienst en de nautisch vaarwegbeheerder. De laatste hanteert het advies als een voorwaarde bij het opstellen van het plan van binnenkomst en het vaarplan.

Rijkswaterstaat heeft de mogelijkheid verkend om de capaciteit van de Euro-Maasgeul te vergroten. Het zou de vlotte en veilige vaart bevorderen wanneer grotere containerschepen van de geul gebruikmaken. Dit doel kan volgens de verkenning worden bereikt door aan de noordzijde van de geul de bodem te verdiepen, maar niet zo diep als de geul, zodat een berm ontstaat. Ook wanneer een containerschip van het grootste type de Euro-Maasgeul gebruikt, is dan tweerichtingsverkeer mogelijk.

Na een besluit tot vergroting van de geulcapaciteit en een planstudie in 2011, kan de berm in 2012–2013 worden aangelegd.

Rijkswaterstaat streeft naar het efficiënter controleren en onderhouden van de gehele diepwaterroute van het Kanaal naar Rotterdam. De bodemligging is hier in het belang van de scheepvaart gegarandeerd. Door de vorm van het aanloopgebied Noord-Hinder aan te passen kunnen de lodingsinspanning en de hoeveelheid baggeractiviteiten worden verminderd.

De Eemshaven wordt in gereedheid gebracht voor het aanlanden van grotere schepen. Daarvoor moet onder meer de Eemsgeul dieper en breder worden. Rijkswaterstaat Noord-Nederland werkt aan de voorbereiding van deze operatie. Het Tracebesluit is door de Raad van State in augustus 2011 vernietigd. Er zal een nieuw tracebesluit komen. De werkzaamheden zullen niet voor 2013 gestart kunnen worden.

Omwille van de veiligheid van de scheepvaart is het mogelijk gewenst dat een ankergebied beschikbaar komt voor schepen die op weg zijn naar de Eemshaven. Onderzoek en overleg met de scheepvaartsector heeft uitgewezen dat een locatie op het Duitse continentale plat het meest voor de hand ligt. Rijkswaterstaat voert hierover overleg met zijn Duitse counterpart. Voor Nederland brengt deze ankerplaats geen beheertaken met zich mee.

Voor calamiteiten met schepen is de Wet bestrijding ongevallen Noordzee van toepassing. Op basis van deze wet wordt de organisatie en coördinatie van de bestrijding van schadelijke gevolgen van ongevallen, waaronder milieuschade, geregeld in het Incidentenbestrijdingsplan Noordzee.

Het opruimen van wrakken binnen de Nederlandse territoriale wateren is geregeld in de Wrakkenwet zolang het Verdrag van Nairobi nog niet in werking is getreden. Het Verdrag van Nairobi reguleert het opruimen van wrakken (gezonken of gestrande zeeschepen en daarvan afkomstige zaken). Volgens dit verdrag heeft de kuststaat het recht om in zijn exclusieve economische zone wrakken op te (laten) ruimen en de kosten te verhalen op de (hiervoor verplicht verzekerde) scheepseigenaar, waarbij het verhaal rechtstreeks kan geschieden jegens de verzekeraar.

De wettelijke goedkeuring en implementatie van dit verdrag zijn in voorbereiding, waarbij voorgesteld zal worden dat het verdrag van Nairobi mede van toepassing zal zijn op (de vaarwegen op) Nederlands grondgebied, met inbegrip van de territoriale wateren. Het Verdrag van Nairobi treedt in werking nadat tien staten het hebben goedgekeurd.

Het nautisch beheer omvat de dagelijkse zorg voor een vlotte en veilige afwikkeling van het scheepvaartverkeer. Dit is met name geregeld in de Scheepvaartverkeerswet, die de basis vormt voor diverse gedelegeerde regelingen. De belangrijkste daarvan is het Scheepvaartreglement Territoriale Zee.

Internationaal vastgestelde verkeersscheidingsstelsels voor de scheepvaart zijn van vitaal belang voor de ordening van het scheepvaartverkeer op de Noordzee en voor de afstemming van de scheepvaart op andere gebruiksfuncties.

Inmiddels is het geheel van verkeersscheidingsstelsels op de Noordzee en de aanlooproutes naar de Nederlandse zeehavens onderling verbonden in een systeem van clearways. Het is niet toegestaan in een clearway kunstmatige eilanden, installaties, constructies en dergelijke te bouwen, te plaatsen of op te richten.

De aanwijzing van een windgebied voor de Hollandse kust — als aanvulling op de windgebieden in het Nationaal Waterplan — kan gevolgen hebben voor de situering van scheepvaartroutes. Aanpassing van de scheepvaartroutes vindt plaats in samenspraak met relevante stakeholders. Voor de aanpassing van een verkeersscheidingsstelsel zal een goedkeuringsprocedure bij de IMO moeten worden doorlopen. Aanpassing van een clearway gebeurt op grond van de Mijnbouwwet. De procedure voor de aanpassing van ankergebieden, clearways en verkeersscheidingsstelsels (VSS) is vastgelegd in bijlage 6.

De transitie naar gebruik van niet-fossiele, meer duurzame energiebronnen, is in het kabinetsbeleid onder meer gekoppeld aan de inzet van windturbineparken op zee. Bij de planvorming en de aanwijzing van windenergiegebieden blijkt met name bij het windenergiegebied IJmuiden een duidelijke interactie met olie- en gaswinactiviteiten. De aanwezigheid van een windturbinepark kan eventuele winningsactiviteiten in het gebied bemoeilijken, maar maakt de winning niet onmogelijk.

In de windenergiegebieden die in het NWP zijn aangewezen (thans Borssele en IJmuiden) wordt gestreefd naar (vroegtijdige) afstemming tussen het (toekomstig) gebruik van het gebied ten behoeve van windenergie en olie- en gaswinning. Dit gebruik gaat voor ander gebruik. Afstemming tussen windenergie en olie- en gaswinning is maatwerk. In reeds verleende vergunningen voor windturbineparken is een afstemmingsbepaling voor medegebruik ten behoeve van olie- en gaswinning opgenomen. Op grond van artikel 55 van het Mijnbouwbesluit kunnen aan een mijnbouwinstallatie (platform) en de plaatsing daarvan voorwaarden worden gesteld ten behoeve van de afstemming met windenergie.

Het wettelijk kader van de vergunningverlening voor olie- en gaswinning is de Mijnbouwwet (inclusief Mijnbouwbesluit en Mijnbouwregeling). Ook de benodigde leidingen vallen onder de Mijnbouwwet. De ministeries van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie en van Infrastructuur en Milieu stemmen bij vergunningverlening de verschillende wettelijke kaders op elkaar af.

Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) speelt een belangrijke rol in de advisering ten behoeve van de vergunningverlening onder de Mijnbouwwet. SodM is verantwoordelijk voor de inspectie en de handhaving van de vergunningsvoorwaarden. Deze hebben behalve op veiligheids-, gezondheids- en doelmatige winningsaspecten betrekking op milieu en arbeidsvoorwaarden, en — na beëindiging van de activiteit — op de verwijdering van de platforms en eventueel de leidingen.

Het afvangen en opslaan van CO₂ is een belangrijke pijler onder het Nederlands klimaatbeleid. Het Nationaal Waterplan geeft locaties aan voor de uitvoering van twee pilots met de opslag van CO₂ in uitgeproduceerde gasvelden. Daarnaast is in het NWP de gehele Exclusieve Economische Zone aangewezen als zoekgebied voor CO₂-opslaglocaties.

Voor het opslaan van CO₂ vanaf een uit productie genomen mijnbouwplatform in een uitgenut olie- of gasveld, is het NWP-afwegingskader niet van toepassing. Het platform is immers al vergund voor het verrichten van mijnbouwactiviteiten, en daaronder vallen zowel olie- en gaswinning als CO₂-opslag. Nadat de mijnbouwactiviteiten zijn afgerond, geldt — op basis van de Mijnbouwwet — een opruimplicht voor het mijnbouwplatform.

Zou een initiatiefnemer CO₂ willen opslaan door middel van een nog te plaatsen mijnbouwplatform (bijv. boven een aquifer), dan is het NWP-afwegingskader wel van toepassing.

De Visserijwet 1963 vormt de basis van de Nederlandse visserijwetgeving. De wet bevat zowel rechtstreeks toepasselijke bepalingen als bevoegdheden voor het opstellen van nadere regelgeving. Voor de Noordzee is met name het onderdeel zeevisserij relevant. Daaronder wordt verstaan ‘het vissen in zee, met inbegrip van het vissen in de visserijzone en in daaraan grenzende als zee aangewezen wateren’. De visserijzone is de zone ingesteld krachtens de Machtigingswet instelling visserijzone, waarvan de buitengrens overeenkomt met de grens van het Nederlands continentaal plat en de Nederlandse EEZ. De minister van EL&I is verantwoordelijk voor uitvoering van de Visserijwet. De wet dient mede als wettelijke basis voor de uitvoering van de verplichtingen van Nederland die voortvloeien uit het gemeenschappelijk visserijbeleid van de EU en uit internationale visserijverdragen.

Voor het beroepsmatig uitoefenen van zeevisserij, moet het vissersvaartuig worden ingeschreven in het visserijregister en moet een Europese visvergunning worden aangevraagd.

De vergunningaanvraag alsmede de inschrijving in het visserijregister kan worden gedaan bij het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I).

In 2010 is begonnen met het ontwerp van beheerplannen voor de Noordzeekustzone en de Vlakte van de Raan. Visserijmaatregelen die hieruit voortvloeien, moeten worden gemeld aan de Europese Commissie om ze ook te kunnen opleggen aan buitenlandse vissers (het non-discriminatiebeginsel). Ter voorbereiding van de voorstellen voor de gebieden buiten de territoriale zee is in 2009 het FIMPAS-project gestart (Fisheries Measures in Protected Areas). Dit is een omvangrijk proces onder leiding van de International Council for the Exploration of the Sea (ICES), waarbij zowel de visserijsector als maatschappelijke organisaties zijn betrokken.

Er wordt meer en meer aandacht besteed aan innovatieve ontwikkelingen die bijdragen aan duurzame visserij. Verduurzaming van de visserij impliceert een bedrijfsvoering die minder negatieve effecten heeft op het ecosysteem. Het gaat vooral om het terugdringen van de bodemberoering en de bijvangsten van niet-doelsoorten en ondermaatse vis. Een ander duurzaamheidsaspect is de besparing op brandstof en dus vermindering van de uitstoot van CO₂ en andere stoffen. Als alternatieven voor de boomkor worden onder andere de sumwing, hydro-rig, pulskor en/of pulswing onderzocht. Een belangrijk criterium in het onderzoek is de geschiktheid van die alternatieven om tong te vangen.

Voor het vissen op mosselbroed kunnen mosselzaad-invanginstallaties (mzi's) een alternatief zijn. Dit zijn netwerken waaraan vrijzwemmende mossellarven zich vasthechten.

Visserijtechnieken die zijn gebaseerd op elektrische prikkels zijn volgens Europese wetgeving verboden, met name omdat ze niet selectief zouden zijn. Nederland doet onderzoek om de pulstechniek (onder voorwaarden) toe te staan onder EU-regelgeving. Een ander punt dat soms wringt met Europese wetgeving, is dat er met alternatieve vistuigen soms meer kabeljauw wordt gevangen dan met de boomkor met wekkerkettingen. Hierdoor krijgen vissers die willen overstappen op duurzame alternatieven, te maken met de extreem strenge beperkingen in zeedagen die voor kabeljauw gelden. Ook dit probleem is voor Nederland een kwestie die met voorrang in Europees kader moet worden opgelost. Het Nederlandse standpunt is dat overschakeling op duurzame visserijmethoden niet zou mogen worden belemmerd.

Voor nieuwe ontwikkelingen op het gebied van mariculturen is experimenteerruimte nodig. Diverse vormen van maricultuur zijn in potentie duurzaam, of kunnen een duurzaam alternatief zijn voor minder gewenste vormen van visserij of kweek van zeeproducten.

Al ver gevorderd is de ontwikkeling van mosselzaadinvanginstallaties (mzi's). Dit zijn netwerken die vanaf het wateroppervlak in de waterkolom hangen en waaraan vrij zwemmende mossellarven zich hechten. Deze techniek is een goed alternatief voor de winning van mosselzaad met de ‘mosselkor’ — een sleepnet dat het zaad van de bodem opvist. De bezwaren tegen die traditionele mosselzaadvisserij zijn niet van de laatste tijd. Er wordt dan ook al langer geëxperimenteerd met mzi's. Pas sinds de mosselzaadsleepnetvisserij beleidsmatig wordt uitgefaseerd, komt de (duurdere) toepassing van mzi's in beeld bij de visserijsector. In de kustwateren, waaronder de Voordelta, gebeurt dat al op commerciële schaal. Het voornemen is om op de Noordzee ruimte te bieden voor experimenten.

Een snelle verdere ontwikkeling is echter niet te verwachten. Om mzi's te mogen gebruiken — tot nu toe alleen in de Waddenzee en de Zeeuwse delta — zijn vergunningen nodig van de waterbeheerder (meestal Rijkswaterstaat) of de gemeentelijke overheid (bestemmingsplannen). In gebieden met beschermde natuurwaarden is een Nb-wetvergunning nodig. Daarnaast is een vergunning op grond van de Visserijwet vereist. Aan de laatste is een toets verbonden van de effecten op het bestand en een toets op de beschikbare ruimte. Een andere remmende factor is dat voor de mosselzaadvisserij een beperkt aantal vergunningen beschikbaar is, die inmiddels allemaal zijn uitgegeven. Nieuwe gegadigden moeten dus vergunningen kopen van de huidige houders.

In de Voordelta zijn voor mosselzaadwinning met mzi's drie kavels van in totaal 12 hectare uitgegeven. Voor de toetsing van de mogelijke effecten bestaat nog geen standaardprocedure. In dit geval is een op een m.e.r. gelijkende procedure doorlopen.

Gezien de gunstige ervaringen met mzi's lijkt het een kansrijke optie om deze cultures toe te passen binnen windmolenparken of als begrenzing van gesloten gebied. Dat is dan ook de enige mogelijkheid voor meervoudig ruimtegebruik, want maricultures zijn met geen ander gebruik op zee te combineren. Ingeval van combinatie met windmolenparken kunnen voor het verankeren van de netconstructies de turbinepalen worden benut. Dat spaart een uitgebreide verankering aan de zeebodem uit.

Andere vormen van maricultures waarvoor experimenteerruimte nodig is, zijn de teelt van wieren, de kweek van algen en seafarming. Voor grootschalige experimenten en toepassingen op de Noordzee is een vergunning nodig op grond van de Visserijwet.

Dit kan betrekking hebben op het inschrijven van vaartuigen in het vlootregister, het bestandsbeheer, en het transport naar de opgroei-locaties (in verband met de mogelijke ‘insleep’ van ziekten). Voor viskweek geldt de randvoorwaarde dat deze nutriëntenneutraal moet zijn.

De verwachting is dat de vraag naar zeezand zal toenemen als gevolg van versnelde zeespiegelstijging. De zeespiegelstijging kan ertoe leiden dat de huidige behoefte van 12 miljoen m³ suppletiezand in de komende decennia zal toenemen tot misschien wel 85 miljoen m³. Maar of en in welk tempo de vraag werkelijk zal groeien, is onzeker. Tevens zal er meer vraag naar zeezand zijn voor gebruik op land.

Zowel voor de kustveiligheid als voor gebruik op land (ophoogzand) is het van belang te kunnen beschikken over een strategische zeezandvoorraad van voldoende omvang. Op grond van ruimtelijke overwegingen en om conflicten met ander gebruik te voorkomen, is het noodzakelijk gebleken het beheer en gebruik van het zeezand anders te regelen. De huidige vrijheid voor initiatieven en de toetsing achteraf resulteren op lange termijn in een versnipperde voorraad en inefficiënte winning en inefficiënt ruimtegebruik. De nieuwe visie is uitgewerkt in de zandwinstrategie.

Uitgangspunten voor de zandwinstrategie zijn: ecologisch verantwoord, economisch voordelig, voorraadtechnisch slim, duurzaam en ruimtelijk goed afgestemd. De strategie levert dan ook een optimale bijdrage aan de pijlers van het Noordzeebeleid: gezond, veilig en renderend. Deze uitgangspunten vertegenwoordigen verschillende belangen die bij het beheer en gebruik van de zandvoorraad een rol spelen. De zandwinstrategie gaat daarom uit van beheer en gebruik van de zeezandvoorraad op basis van een evenwichtige afweging van de verschillende relevante belangen. De kustveiligheid moet echter altijd gewaarborgd blijven.

Sommige beheermaatregelen hebben op alle belangen een overwegend positieve of minstens neutrale invloed. Dit betekent dat deze zogenoemde no regret-maatregelen, ongeacht de belangenafweging, altijd worden toegepast in het beheer en gebruik van de zeezandvoorraad. Het gaat om:

Nieuw in de strategie is dat het rijk ook voor kleinschalige zandwinning inzet op een grotere windiepte dan de 2 meter die eertijds in de Nota Ruimte is vastgelegd en waaraan het NWP in beginsel een uitbreiding wilde toestaan. Dit vergroot de strategische voorraad aanzienlijk. Daardoor biedt de zone tussen de doorgaande NAP −20 meter dieptelijn en de 12-mijlsgrens in principe voldoende voorraad voor de 21^e eeuw.

De zandwinning krijgt dankzij de strategie ook een planmatiger karakter (sturing op efficiënt gebruik van de voorraad). De vrijheid om overal een ontgrondingsvergunning aan te vragen zal plaatsmaken voor een praktijk waarin sterker wordt gestuurd op gebieden waar zand kan worden gewonnen. Wingebieden zullen in principe ‘volledig’ moeten worden gebruikt voordat nieuwe gebieden zullen worden aangewezen. Dit werkt betere benutting van de voorraad en efficiënter gebruik van de ruimte in de hand. Bovendien zullen de kosten lager uitvallen omdat de dichtbijgelegen en daardoor goedkopere voorraad optimaal wordt benut.

Ook is per locatie een afweging mogelijk met andere belangen en is vast te stellen of de Natuurbeschermingswet beperkingen aan die locatie stelt. Samenvattend: er komt meer ruimtelijke sturing op de zeezandwinning. Het beheerkader en bijbehorende instrumentarium worden in 2011 samen met de stakeholders uitgewerkt.

Ook wordt in 2011 bekeken of de regulering van de zeezandwinning efficiënter kan. Verschillende opties doen opgeld, zoals meerjarige vergunningen of één vergunning voor meerdere winningen door dezelfde initiatiefnemer.

De belangen die een rol spelen bij zandwinning op de Noordzee hebben niet overal langs de kust hetzelfde gewicht. Zoals in figuur 12 is te zien is het zandwingebied voor de kust van IJmuiden erg smal doordat de NAP −20 meter dieptelijn en de 12-mijlsgrens in dat gebied dicht bij elkaar liggen. De vraag naar zand in deze regio met veel economische bedrijvigheid is daarentegen groot. In figuur 12 is ook te zien dat het gebied tussen de NAP −20 meter dieptelijn en de 12-mijlsgrens voor de zuidwestkust voor een groot deel samen valt met het Natura-2000 gebied Voordelta en het mogelijk ecologisch waardevolle gebied De Zeeuwse Banken. In deze gebieden heeft het natuurbelang een ander gewicht dan voor de Hollandse kust. Figuur 12 geeft de indeling per regio aan. De belangen worden per regio gewogen en er wordt regionaal maatwerk toegepast.

Behalve zand worden in kleinere hoeveelheden schelpen gewonnen. Het beleid is dat schelpenwinning is toegestaan in gebieden tot 50 km uit de kust waar het dieper is dan de NAP −5 m dieptelijn en in hoeveelheden die in overeenstemming zijn met de natuurlijke aanwas. In bepaalde gebieden gelden maxima voor de jaarlijks te winnen hoeveelheden. Het beleid voor schelpenwinning is vastgelegd in de Beleidsregels Ontgrondingen rijkswateren.

Schelpen worden onder meer gewonnen in en ten westen van de Voordelta, de Waddenzee en de kustzee ten noorden van de Wadden, en dus gedeeltelijk in gebieden die zijn aangewezen dan wel aangemeld als Natura 2000-gebied. Voor de schelpenwinning geldt dat bij uitbreiding of verlenging van de vergunning behalve het algemene afwegingskader voor de gehele Noordzee ook het afwegingskader van de Natuurbeschermingswet 1998 of de specifieke bepalingen voor gebieden met bijzondere ecologische waarden van toepassing kunnen zijn.

Grind wordt in het Nederlands deel van de Noordzee nauwelijks gewonnen.

Mijnbouwvergunningen en windenergievergunningen kunnen overlappen. Houders van een opsporings- of exploitatievergunning, dan wel een windenergievergunning stemmen hun activiteiten met elkaar af. Door een vroegtijdige afstemming tussen mijnbouw en windenergie op zee wordt voorkomen dat daadwerkelijke winning van olie- en/of gas, respectievelijk van windenergie in ruimte en/of tijd conflicteren.

In windturbineparken is alle scheepvaart verboden. Maar omdat het Nationaal Waterplan 2010–2015 (NWP) meer ruimte voor windturbineparken reserveert, is het uit het oogpunt van meervoudig ruimtegebruik wenselijk om te bezien of deze parken voor recreatievaart en duurzame vormen van visserij op termijn kunnen worden opgesteld. Een grote dichtheid aan parken kan immers een obstakel voor de niet-routegebonden scheepvaart vormen. Bovendien kan het veiliger zijn als kleine schepen de doorgaande routes van de grote scheepvaart vermijden en gebruik maken van de ruimte tussen de turbines. Ook het internationale karakter van de Noordzee en de ontwikkelingen van offshorewindenergie in het buitenland onderschrijven het belang van een verkenning. In Denemarken en het Verenigd Koninkrijk wordt medegebruik van windparken bijvoorbeeld onder voorwaarden toegestaan. Mogelijk vindt op de lange termijn internationale synchronisatie van het regime voor medegebruik plaats.

In het NWP is aangekondigd dat de voorwaarden worden onderzocht waaronder eventueel medegebruik van windturbineparken door bijvoorbeeld recreatie, duurzame niet-bodemberoerende visserij, mariene aquacultuur (in het bijzonder mosselzaadinvanginstallaties) en andere vormen van duurzame energieproductie zou kunnen plaatsvinden.

Uit de eerste verkenningsfase in 2009 en 2010 is gebleken dat kleine schepen veilig tussen de windturbines kunnen navigeren. Gecontroleerde experimenten met meervoudig ruimtegebruik in windenergiegebieden kunnen vervolgens leiden tot innovaties die niet alleen toekomstige knelpunten voor de scheepvaart voorkómen, maar ook kansen voor andere sectoren creëren. Het rijk zal daarom initiatieven voor meervoudig ruimtegebruik op experimentele basis in overweging nemen en mogelijk faciliteren. Locatiespecifieke aspecten, de randvoorwaarden uit het NWP, het generen van de juiste informatie en een ontwikkelingsgerichte opzet zullen daarbij zorgvuldig in acht worden genomen. Om het uitvaren van kleine schepen uit de windparken richting scheepvaartroute veilig te laten verlopen, is een zekere afstand tussen het park en de route nodig. Een afstand van 2 zeemijl is daarbij als vertrekpunt te hanteren. In overleg met belanghebbenden kan worden bekeken of in specifieke situaties maatwerk mogelijk is.

De komende jaren geeft het rijk prioriteit aan goedkope vormen van duurzame energie. De kans dat er voor 2015 nieuwe windparken kunnen worden gebouwd onder de huidige subsidieregeling duurzame energie (SDE+-regeling) is dan ook beperkt.

Sinds 1 april 2008 is —in afwachting van nieuwe (wet- en) regelgeving —een moratorium van kracht op het aanvragen van vergunningen voor de bouw van nieuwe windturbineparken. Uitgangspunt is de koppeling van effficiënt ruimtegebruik binnen de windgebieden aan daadwerkelijke realisatie. Dit om ervoor te zorgen dat er geen onnodige claims op de ruimte worden gelegd. Daarnaast speelt nog de vraag hoe en waar binnen de windgebieden rekening moet worden gehouden met mijnbouwprospects, natuur, kabels en leidingen en (tijdelijke) corridors voor kleine scheepvaart. Efficient ruimtegebruik wordt bereikt door windparken zoveel mogelijk aansluitend op elkaar te realiseren en gebieden vanaf de randen geleidelijk aan vol te bouwen.

Bij de planvorming en vergunningverlening voor kabels en leidingen moet rekening worden gehouden met ander gebruik. Op basis van het principe van efficiënt ruimtegebruik mogen kabels en leidingen andere gebruiksfuncties zo min mogelijk hinderen.

Kabels en leidingen moeten op een dusdanige wijze worden aangebracht dat zij geen gevaar of belemmering opleveren voor de scheepvaart en visserij. Dit betekent dan ook dat kabels en leidingen voldoende diep moeten worden ingegraven zodat er in principe veilig gevist en gevaren moeten kunnen worden. Waar kabels en leidingen liggen, is geen zandwinning mogelijk en kunnen schepen niet ankeren. Alle kabels en leidingen bij elkaar geven daardoor een behoorlijke beperking van de beschikbare ruimte voor windenergie, zandwinning en ankerplaatsen. Meer ruimte voor zandwinning, windenergie en ankergebieden zou ontstaan door kabels en leidingen te bundelen. De interactie met scheepvaart speelt alleen ten aanzien van het ankeren. Het ankeren op kabels en leidingen moet zoveel mogelijk worden voorkomen. In de planvorming gebeurt dit door kabels en leidingen niet toe te staan in ankergebieden. Verder moeten vaarwegen door kabels en leidingen zo kort mogelijk en loodrecht worden doorkruist. Daarnaast worden nieuwe kabels zo snel mogelijk opgenomen in scheepvaartkaarten zodat de scheepvaart weet waar de kabels en leidingen liggen.

Voor de winning van oppervlaktedelfstoffen en windenergie kunnen kabels en leidingen grote beperkingen opleveren en noodzaken tot afstemming. In het kader van de zandwinstrategie (zie paragraaf 5.6.3) ook gedacht aan mogelijkheden om de kosten voor het verder varen voor zandwinning af te wegen tegen de kosten voor het omleggen van de kabel. Zo zou het goedkoper kunnen zijn voor een kabel- of leidingexploitant om een compensatiebedrag te betalen voor het verder varen voor zandwinners, dan om de kabel of leiding om een bepaald gebied heen te leggen.

De eigenaar van een leiding heeft in het kader van de Waterwet en de Mijnbouwwet de verplichting om jaarlijks de ligging te onderzoeken en te rapporteren aan de toezichthouders Rijkswaterstaat Noordzee en het Staatstoezicht op de Mijnen. De toezichthouders controleren op basis van deze rapportage, eventueel aangevuld met veldonderzoek, of de leiding voldoende bedekt en ondersteund is. De ligging van kabels wordt tijdens de aanleg ervan vastgelegd. Daarna bestaat er geen verplichting tot onderzoek. Alleen bij kruisingen met leidingen wordt de ligging van kabels meegenomen in het jaarlijkse leidingonderzoek.

De minister van Infrastructuur en Milieu is als waterbeheerder verantwoordelijk voor de zwemwaterkwaliteit op de in het Beheer- en ontwikkelplan voor de rijkswateren (BPRW) aangewezen zwemwaterlocaties in rijkswateren. Provincies houden toezicht, zijn verantwoordelijk voor de zwemveiligheid en de voorlichting daarover aan het publiek. Rijkswaterstaat verzorgt de monitoring van de Noordzee en is verantwoordelijk voor het opstellen van het zwemwaterprofiel. Bij onvoldoende zwemwaterkwaliteit initieert Rijkswaterstaat maatregelen. Maar Rijkswaterstaat kan problemen met zwemwaterkwaliteit over het algemeen alleen in samenwerking met anderen oplossen.

Dankzij het lange strand én de variatie in badplaatsen en omliggende duingebieden, is de Nederlandse kust een toeristische trekpleister van de eerste orde. Niettemin neemt de internationale concurrentiepositie af. De watersportsector groeit wel en heeft behoefte aan nieuwe jachthavens en marina's.

De Noordzee en de kustzone zijn ook van belang voor de sportvisserij. Volgens de Nederlandse Vereniging van Sportvissersfederaties telt Nederland ruim een half miljoen zeesportvissers. Sportvisserij op zee is noch aan nationale noch aan Europese regels of beperkingen onderhevig. Enige uitzondering is dat vis die door sportvissers is gevangen, niet mag worden verhandeld. Wel gelden per 1 januari 2011 ook voor sportvisserij controlebepalingen.

De regering heeft in de Vernieuwde Toeristische Agenda de ontwikkeling van het kusttoerisme nadruk gegeven: vooral in de vorm van een verhoging van de kwaliteit van de badplaatsen. Het recreatiebeleid en de uitvoering daarvan zijn grotendeels in handen van provincies en gemeenten.

De toeristische sector is deels een ruimte-intensieve sector en vaak gerelateerd aan (de nabijheid van) natuur. Dit betekent dat bij economische ontwikkelingen een goed evenwicht moet worden gevonden tussen de economische belangen en de belangen van natuur en milieu, maar ook van kustveiligheid.

Recreatief gebruik wordt vooral door regionale en lokale overheden gereguleerd. Voor evenementen te water (bijvoorbeeld zeilwedstrijden) geeft de directeur Kustwacht een vergunning af. Evenementen die plaatsvinden binnen een gemeentegrens (circa 1 kilometer uit de kust), worden ook aangemeld bij de desbetreffende gemeente. Zeesportvissers hebben geen vergunning nodig om te kunnen vissen.

Recreatie kan op bepaalde locaties een relatief groot negatief effect hebben op de instandhoudingsdoelen in Natura 2000-kustgebieden. Zonering, al of niet in combinatie met gerichte voorlichting, is dan een optie die in het desbetreffende beheerplan Natura 2000 kan worden uitgewerkt.

Pleziervaartuigen mijden liever de grote scheepvaartroutes, maar in principe mag de recreatievaart ook van deze routes gebruik maken.

Vanuit de recreatievaart is er de behoefte om de huidige en toekomstige windturbineparken op de Noordzee vrij te geven voor doorvaart voor de recreatievaart. In principe mijden recreatievaarders liever windturbineparken, maar bij calamiteiten zoals plotselinge weersverslechtering, of drukte op een scheepvaartroute, willen zij het liefst zo snel mogelijk veilig water of een haven bereiken en zo nodig ook door een windturbinepark kunnen varen.

Binnen aangewezen windenergiegebieden kunnen (tijdelijke) corridors worden vrijgehouden voor de kleine niet routegebonden scheepvaart. Hiervoor wordt zoveel mogelijk aangesloten bij kabel- en leidingtracés. Er kunnen speciale procedures worden vastgesteld voor verkeersbegeleiding tijdens onderhoudswerkzaamheden aan deze kabels en leidingen.

In het Nationaal Waterplan is vastgelegd dat de 12 mijls zone in principe vrij blijft van permanente bebouwing. Daarmee is onder meer rekening gehouden met de recreatie vanaf het strand en de recreatievaart langs de gehele kust. Recreatievaarders moeten voor het doorkruisen van militaire oefengebieden wel de scheepvaartberichten in de gaten houden in verband met mogelijke militaire oefeningen in betreffende gebieden.

Militair gebruik en andere functies worden met elkaar afgestemd. De oefengebieden zijn in een aantal gevallen tijdens de oefeningen verboden gebied voor alle andere activiteiten.

Het gebruik van militaire terreinen binnen de Nederlandse EEZ verandert in de komende jaren naar verwachting nauwelijks. Vanwege de toenemende ruimtedruk op de Noordzee krijgt gecombineerd gebruik van oefengebieden mogelijk wel steeds meer aandacht, bijvoorbeeld door militair gebied tijdelijk open te stellen voor zandwinning. Bij de afweging voor de vergunningverlening voor de winning van oppervlaktedelfstoffen in militaire oefengebieden stemt Rijkswaterstaat af het Ministerie van Defensie.

Bij de planvorming en ruimtelijke ontwikkeling voor de scheepvaart of voor activiteiten met vaste installaties, zoals windmolenparken, platforms voor olie- en gaswinning, en kabels- en leidingen, is afstemming met militair gebruik van de Noordzee noodzakelijk. Binnen militaire oefengebieden wordt zoveel mogelijk gestreefd naar meervoudig ruimtegebruik. Olie- en gaswinning met mobiele installaties binnen een bepaalde periode is in principe mogelijk. Bij de vergunningverlening in het kader van de mijnbouwwet stemt het bevoegd gezag de wijze, de locatie en de periode van winning af met het ministerie van Defensie.

Militaire activiteiten kunnen leiden tot verstoring van mariene fauna ten gevolge van geluid en trillingen. Bovendien komen bij schietoefeningen munitieresten in de Noordzee terecht. Ecologisch onderzoek heeft niet aangetoond dat hieruit milieuschade voortvloeit. In de afgelopen tien jaar zijn de schietoefeningen met ruim 25 procent afgenomen. In de beheerplannen voor de Natura 2000-gebieden op zee en in de kustzone wordt ook het militair gebruik in relatie bezien met de natuurdoelen van het betreffende gebied.