Crypto-activa, zoals bitcoins, en de onderliggende blockchaintechnologie zijn niet meer weg te denken uit onze maatschappij. Dat roept ook vanuit de fiscaliteit diverse vragen op. Zo is blockchain niet hetzelfde als bitcoin, maar is bitcoin wel een vorm van een blockchain. Hoe zit het met de fiscale aspecten, kansen en aandachtspunten rondom blockchain?
In dit thema krijgt u antwoord op de volgende vragen:
⁃
Wat is blockchain en waarom is er zoveel over te doen?
Welke kansen en aandachtspunten biedt blockchain voor de fiscaliteit?
Wat is blockchain?
Blockchaintechnologie is kort gezegd een gedecentraliseerd grootboek dat alle transacties in een netwerk bijhoudt. Hierdoor kan een gedecentraliseerde uitwisseling van betrouwbare data plaatsvinden. Elke deelnemer aan de blockchain houdt een kopie van alle transacties (‘zelfde versie van de waarheid’). Deze transacties zijn beveiligd met cryptographische ‘hashes’ (versleutelingen) om oneigenlijke wijzigingen van transacties te voorkomen en worden goedgekeurd met behulp van een zogeheten consensus-mechanisme.
Bij een zogeheten ‘permissioned blockchain’ (ook wel private blockchain genoemd) kunnen alleen bepaalde gebruikers een transactie goedkeuren, terwijl bij een ‘permissionless blockchain’ (een publieke blockchain, zoals bijvoorbeeld de bitcoin-blockchain) eigenlijk iedereen transacties kan goedkeuren. Bij sommige blockchains kunnen transacties hierbij ‘vergezeld’ gaan van bepaalde regels die zijn opgenomen in zogeheten ‘smart contracts’: kleine programma’s/algoritmes die bepalen wanneer en hoe transacties worden verwerkt. Een groep van transacties wordt hierbij opgenomen in een ‘block’, dat met een cryptografische code aan het vorige block van transacties wordt gekoppeld. Het gevolg is een onbreekbare ketting van transacties: de blockchain. Blockchaintechnologie is daarnaast één van de bouwstenen van Web 3.0, wat door sommigen ook wel de toekomst van het internet wordt genoemd.
Wat is het verschil tussen bitcoin en blockchain?
Bitcoin is de eerste versie van een blockchain. Naast bitcoin bestaan er op dit moment meer dan duizenden andere vormen van crypto-valuta. Daarbij is niet altijd duidelijk wat het doel is van de crypto-valuta of wat het achterliggende project is waarbij men gebruik wil maken van de onderliggende technologie, blockchain. Anders gezegd: Bitcoin is een vorm van blockchaintechnologie, maar blockchaintechnologie staat op zichzelf los van bitcoin of welke andere crypto-valuta dan ook. De term crypto-valuta is overigens verwarrend in die zin dat ondanks dat op sommige plaatsen met bijvoorbeeld bitcoin kan worden betaald, er geen sprake is van valuta. Daarnaast zijn crypto-valuta ook weer onderdeel van een bredere groep crypto-activa. Hieronder vallen bijvoorbeeld ook NFT’s en utility tokens, tokens waar doorgaans een bepaalde vorm van nut (‘utility’) aan gekoppeld is.
Het belang van blockchaintechnologie voor de fiscaliteit
Voor de combinatie tussen blockchaintechnologie en fiscaliteit zijn met name de volgende aspecten van belang:
•
Welke belastingen zijn relevant bij crypto-valuta en blockchain?
•
Welke rapportageverplichtigen gelden voor crypto-valuta (o.a. CARF en DAC 8)?
•
Hoe kunnen belastingdiensten overgaan tot een adequate en betrouwbare belastingheffing over crypto-valuta?
•
Hoe kan blockchain-technologie worden ingezet voor het creëren van meer robuuste systemen van belastingheffing?
•
Hoe vormt blockchain één van de bouwstenen van de toekomst van het internet ('Web3') en wat zijn de bijbehorende belastinggevolgen?
European Commission, Proposal for revision of the Directive on Administrative Cooperation in the field of taxation (Council Directive 2011/16/EU or DAC), COM 2022/707, 8 december 2022
Concept-wetsvoorstel Wet implementatie EU-richtlijn gegevensuitwisseling cryptoactiva voor internetconsultatie (DAC8), 24 oktober 2024, V-N Vandaag 2024/2132
S. van Daal & M. de Ruiter, 'Blockchaintransacties en de Belastingdienst: juridische grenzen aan het informatieverzoek', TaxTech 2025/4
J. Ruijg & W.G. van Vliet, 'Cryptovaluta fluctueren van speculatie tot voorzienbaar voordeel', TFO 2025/197.1
D.R. Post, 'De fiscaalrechtelijke kwalificatie van een DAO', TFO 2025/197.2
M.D.C. Gomes Vale Viga, 'BTW-vrijstelling voor financiële handelingen in een exploderende crypto-wereld?' TFO 2025/197.3
B.M. van der Sar & H.J. Benedick, 'Van hobbyisten tot cryptokoningen: de formeelrechtelijke aspecten van cryptovaluta', TFO 2025/197.4
S. van Daal, 'Inkomstenbelasting over crypto-inkomsten en handhaving daarvan door de Belastingdienst', TaxTech 2024/3
D.R. Post, 'Enige inkomstenbelastingaspecten van crypto', NTFR 2024/1378
C. Cipollini, 'DAC8 and Extraterritoriality: How to Enforce Compliance for non-EU Operators', EC Tax Review, Volume 33, Issue 1 (2024), p. 19-32
S. van Daal & M. 'Griffioen, Non-Fungible Tokens in de blockchain-based metaverse en btw. Wat nu?', TaxTech 2023/5
R. van de Berg & M.K. van Luijt, 'Crypto-assets en btw: Een fiscale koorddans op de blockchain', MBB 2023/13, 10 oktober 2023 (Themanummer: Crypto’s), p. 4-15
E, Broeren, 'Een blik op de (inkomstenbelasting)technische aspecten van cryptovaluta', MBB 2023/13, 10 oktober 2023 (Themanummer: Crypto’s), p. 16-23
L.S. Qua en D.R. Post, 'Nieuwe rapportageverplichtingen over cryptoactiva onder DAC8', MBB 2023/13, 10 oktober 2023 (Themanummer: Crypto’s), p. 24-37
D.R. Post, 'Metaverse, het nieuwe Moneyland?', NTFR 2002/2826
European Commission, Proposal for revision of the Directive on Administrative Cooperation in the field of taxation (Council Directive 2011/16/EU or DAC), COM 2022/707, 8 december 2022
A.Bomer, R. Hein, D. van Hout, R. Russo, 'Belastingrecht en Technologie', Fiscale Monografie 176, Wolters Kluwer, Deventer, 2022, onderdeel 2.6
E.I. Brouwer & S.J. Brinkman, 'Beleggen in beursaandelen en cryptovaluta in box 1?', WFR 2022/109
E.S.J. de Ruijter & R. Rashid, 'Volgende BTW-block gemined', Btw-brief 2022/10
W. Jansen de Lannoy, 'De kwalificatie van het handelen in cryptocurrency met gebruik van een trading bot', Tijdschrift voor Formeel Belastingrecht, 8 december 2021.
E.S.J. de Ruijter & S.J. Carrière, 'Het BTW-doolhof van NFT-crypto’s', Btw-brief 2021/67
Global Standards Mapping Initiative (GSMI) 2.0 – Standalone report on Global Taxation, rapport van het Global Blockchain Business Council (GBBS), november 2021
Prof. mr. dr. Dennis Post
Partner Financial Services Amsterdam – Global Blockchain Tax Leader EY
Professor Tax & Technology Nyenrode Business University / Senior research fellow bij het CPT Project van de Universiteit van Amsterdam
Specialisaties: Blockchain en Tax, Crypto, Web 3.0, Tax & Technology, vennootschapsbelasting, verliesverrekening
Auteur van diverse (inter)nationale fiscale publicaties
Meer over Dennis Post
Crypto-activa, zoals bitcoins, en de onderliggende blockchaintechnologie zijn niet meer weg te denken uit onze maatschappij. Dat roept ook vanuit de fiscaliteit diverse vragen op. Zo is blockchain niet hetzelfde als bitcoin, maar is bitcoin wel een vorm van een blockchain. Hoe zit het met de fiscale aspecten, kansen en aandachtspunten rondom blockchain?
In dit thema krijgt u antwoord op de volgende vragen:
Wat is blockchain en waarom is er zoveel over te doen?
Wat is het verschil tussen bitcoin en blockchain?
Welke mogelijke fiscale aspecten spelen rondom crypto-munten?
Welke kansen en aandachtspunten biedt blockchain voor de fiscaliteit?
Wat is blockchain?
Blockchaintechnologie is kort gezegd een gedecentraliseerd grootboek dat alle transacties in een netwerk bijhoudt. Hierdoor kan een gedecentraliseerde uitwisseling van betrouwbare data plaatsvinden. Elke deelnemer aan de blockchain houdt een kopie van alle transacties (‘zelfde versie van de waarheid’). Deze transacties zijn beveiligd met cryptographische ‘hashes’ (versleutelingen) om oneigenlijke wijzigingen van transacties te voorkomen en worden goedgekeurd met behulp van een zogeheten consensus-mechanisme.
Bij een zogeheten ‘permissioned blockchain’ (ook wel private blockchain genoemd) kunnen alleen bepaalde gebruikers een transactie goedkeuren, terwijl bij een ‘permissionless blockchain’ (een publieke blockchain, zoals bijvoorbeeld de bitcoin-blockchain) eigenlijk iedereen transacties kan goedkeuren. Bij sommige blockchains kunnen transacties hierbij ‘vergezeld’ gaan van bepaalde regels die zijn opgenomen in zogeheten ‘smart contracts’: kleine programma’s/algoritmes die bepalen wanneer en hoe transacties worden verwerkt. Een groep van transacties wordt hierbij opgenomen in een ‘block’, dat met een cryptografische code aan het vorige block van transacties wordt gekoppeld. Het gevolg is een onbreekbare ketting van transacties: de blockchain. Blockchaintechnologie is daarnaast één van de bouwstenen van Web 3.0, wat door sommigen ook wel de toekomst van het internet wordt genoemd.
Wat is het verschil tussen bitcoin en blockchain?
Bitcoin is de eerste versie van een blockchain. Naast bitcoin bestaan er op dit moment meer dan duizenden andere vormen van crypto-valuta. Daarbij is niet altijd duidelijk wat het doel is van de crypto-valuta of wat het achterliggende project is waarbij men gebruik wil maken van de onderliggende technologie, blockchain. Anders gezegd: Bitcoin is een vorm van blockchaintechnologie, maar blockchaintechnologie staat op zichzelf los van bitcoin of welke andere crypto-valuta dan ook. De term crypto-valuta is overigens verwarrend in die zin dat ondanks dat op sommige plaatsen met bijvoorbeeld bitcoin kan worden betaald, er geen sprake is van valuta. Daarnaast zijn crypto-valuta ook weer onderdeel van een bredere groep crypto-activa. Hieronder vallen bijvoorbeeld ook NFT’s en utility tokens, tokens waar doorgaans een bepaalde vorm van nut (‘utility’) aan gekoppeld is.
Het belang van blockchaintechnologie voor de fiscaliteit
Voor de combinatie tussen blockchaintechnologie en fiscaliteit zijn met name de volgende aspecten van belang:
Welke belastingen zijn relevant bij crypto-valuta en blockchain?
Welke rapportageverplichtigen gelden voor crypto-valuta (o.a. CARF en DAC 8)?
Hoe kunnen belastingdiensten overgaan tot een adequate en betrouwbare belastingheffing over crypto-valuta?
Hoe kan blockchain-technologie worden ingezet voor het creëren van meer robuuste systemen van belastingheffing?
Hoe vormt blockchain één van de bouwstenen van de toekomst van het internet ('Web3') en wat zijn de bijbehorende belastinggevolgen?
Documenten bij dit thema
Wetgeving
Art. 5.3 Wet IB 2001
Art. 3.90 Wet IB 2001
Art. 3.2 Wet IB 2001
Verordening (EU) 2023/1114 betreffende cryptoactivamarkten en tot wijziging van Verordeningen (EU) nr. 1093/2010 en (EU) nr. 1095/2010 en Richtlijnen 2013/36/EU en (EU) 2019/1937
European Commission, Proposal for revision of the Directive on Administrative Cooperation in the field of taxation (Council Directive 2011/16/EU or DAC), COM 2022/707, 8 december 2022
Concept-wetsvoorstel Wet implementatie EU-richtlijn gegevensuitwisseling cryptoactiva voor internetconsultatie (DAC8), 24 oktober 2024, V-N Vandaag 2024/2132
Kennisgroepstandpunt Belastingdienst van 9 januari 2024, KG:213:2024:2 Toepassing ruilarresten bij onderhandse cryptohandel
Kennisgroepstandpunt Belastingdienst van 9 januari 2024, KG:213:2024:3 Toepassing ruilarresten bij gebruik cryptotradingbot
Standaardarrest
HvJ 25 oktober 2015, Skatteverket v David Hedqvist, zaak C-264/14, ECLI:EU:C:2015:718, V-N 2015/59.15, TaxVisions, editie 20 november 2015
Belangrijkste uitspraken
Conclusie A-G Niessen 8 januari 2021, nr. 20/02201, ECLI:NL:PHR:2020:1191, V-N 2021/6.11 (zie ook: V-N 2021/11.13, TaxVisions, editie 5 maart 2021)
Hoge Raad 26 februari 2021, nr. 20/02201, ECLI:NL:HR:2021:294, BNB 2021/77, V-N 2021/11.13, FED 2021/46, V-N Vandaag 2021/498, NJB 2021/807, TaxVisions, editie 5 maart 2021
Rechtbank Den Haag 1 oktober 2021, nr. 18_8226, ECLI:NL:RBDHA:2021:10751, V-N 2022/4.13, Belastingadvies 2021/24.10, TaxVisions, editie 21 januari 2022
Gerechtshof Amsterdam 30 mei 2023, nrs. 21/000312 tot en met 21/000318, ECLI:NL:GHAMS:2023:1499, V-N Vandaag 2023/1621, V-N 2023/37.1.6
Rechtbank Noord-Nederland 4 april 2024, nrs. LEE 22/2748, 22/2749, 22/2750, 22/2751, 22/2753 en 22/2754, ECLI:NL:RBNNE:2024:1216, V-N 2024/28.2.4
Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden 9 juli 2024, nrs. 22/1644 t/m 22/1646, ECLI:NL:GHARL:2024:4613, V-N Vandaag 2024/1562, VFP 2024/115
Gerechtshof Amsterdam 5 november 2024, nr. 23/1238, ECLI:NL:GHAMS:2024:3254, V-N Vandaag 2024/2370, Taxlive 28 november 2024
Rechtbank Den Haag 3 januari 2025, nr. C/09/675315 / KG ZA 24-1033, ECLI:NL:RBDHA:2025:22, V-N Vandaag 2025/42
Gerechtshof Amsterdam 18 maart 2025, nrs. 24/187 en 24/188, ECLI:NL:GHAMS:2025:1479, V-N 2025/31.18.2, V-N Vandaag 2025/1231
Hoge Raad 25 april 2025, nr. 24/04805, ECLI:NL:HR:2025:683, BNB 2025/84, V-N 2025/20.4, VFP 2025/81, NJB 2025/945
Hoge Raad 3 oktober 2025, nr. 25/01809, ECLI:NL:HR:2025:1483, V-N 2025/47.6, V-N Vandaag 2025/1988
Literatuur
S. van Daal & M. de Ruiter, 'Blockchaintransacties en de Belastingdienst: juridische grenzen aan het informatieverzoek', TaxTech 2025/4
J. Ruijg & W.G. van Vliet, 'Cryptovaluta fluctueren van speculatie tot voorzienbaar voordeel', TFO 2025/197.1
D.R. Post, 'De fiscaalrechtelijke kwalificatie van een DAO', TFO 2025/197.2
M.D.C. Gomes Vale Viga, 'BTW-vrijstelling voor financiële handelingen in een exploderende crypto-wereld?' TFO 2025/197.3
B.M. van der Sar & H.J. Benedick, 'Van hobbyisten tot cryptokoningen: de formeelrechtelijke aspecten van cryptovaluta', TFO 2025/197.4
S. van Daal, 'Inkomstenbelasting over crypto-inkomsten en handhaving daarvan door de Belastingdienst', TaxTech 2024/3
D.R. Post, 'Enige inkomstenbelastingaspecten van crypto', NTFR 2024/1378
C. Cipollini, 'DAC8 and Extraterritoriality: How to Enforce Compliance for non-EU Operators', EC Tax Review, Volume 33, Issue 1 (2024), p. 19-32
S. van Daal & M. 'Griffioen, Non-Fungible Tokens in de blockchain-based metaverse en btw. Wat nu?', TaxTech 2023/5
R. van de Berg & M.K. van Luijt, 'Crypto-assets en btw: Een fiscale koorddans op de blockchain', MBB 2023/13, 10 oktober 2023 (Themanummer: Crypto’s), p. 4-15
E, Broeren, 'Een blik op de (inkomstenbelasting)technische aspecten van cryptovaluta', MBB 2023/13, 10 oktober 2023 (Themanummer: Crypto’s), p. 16-23
L.S. Qua en D.R. Post, 'Nieuwe rapportageverplichtingen over cryptoactiva onder DAC8', MBB 2023/13, 10 oktober 2023 (Themanummer: Crypto’s), p. 24-37
D.R. Post & C. Cipollini, Fundamental Elements of a Blockchain-Based Tax System: Governance, Legal and Technology Aspects, World Tax Journal, 2023 (volume 15), No. 3; p. 413-461
D.R. Post & C. Cipollini, Fundamental Elements of a Blockchain-Based Tax system: When to use blockchain for tax?, World Tax Journal, 2022 (volume 14), No. 4; p. 519-572
D.R. Post, 'Metaverse, het nieuwe Moneyland?', NTFR 2002/2826
European Commission, Proposal for revision of the Directive on Administrative Cooperation in the field of taxation (Council Directive 2011/16/EU or DAC), COM 2022/707, 8 december 2022
A.Bomer, R. Hein, D. van Hout, R. Russo, 'Belastingrecht en Technologie', Fiscale Monografie 176, Wolters Kluwer, Deventer, 2022, onderdeel 2.6
E.I. Brouwer & S.J. Brinkman, 'Beleggen in beursaandelen en cryptovaluta in box 1?', WFR 2022/109
OECD, Crypto-Asset Reporting Framework and Amendments to the Common Reporting Standard, oktober 2022
E.S.J. de Ruijter & R. Rashid, 'Volgende BTW-block gemined', Btw-brief 2022/10
W. Jansen de Lannoy, 'De kwalificatie van het handelen in cryptocurrency met gebruik van een trading bot', Tijdschrift voor Formeel Belastingrecht, 8 december 2021.
E.S.J. de Ruijter & S.J. Carrière, 'Het BTW-doolhof van NFT-crypto’s', Btw-brief 2021/67
Global Standards Mapping Initiative (GSMI) 2.0 – Standalone report on Global Taxation, rapport van het Global Blockchain Business Council (GBBS), november 2021
Niklas Schmidt et al., 'Taxation of Crypto Assets', Wolters Kluwer Law International, 2021
P.R. de Jong, 'Will code be taxed? Blockchaintechnologie en kunstmatige intelligentie in de fiscaliteit', WFR 2019/17
Fiscale aspecten van cryptovaluta, V-N 2018/31.3
M. Zeegers, 'Bitcoin; juridische en fiscale aspecten in beeld', WFR 2015/329
Naslag
Cursus Belastingrecht, OB.2.2.1.A.f8, De vergoeding in vreemde valuta; bitcoins en andere cryptovaluta
Cursus Belastingrecht, IB.5.4.1.N, Cryptovaluta
Verwante onderwerpen
Thema: Digitale economie en belastingheffing
Thema: Kunstmatige Intelligentie en fiscaliteit