5.6.1 Groslijst

Accijnzen kunnen als corrigerend prijsinstrument nog voor velerlei andere toepassingen worden ingezet.

Ten behoeve van de goede werking van de interne markt kunnen de nationale accijnzen met binnengrensoverschrijdende effecten en welke in een substantieel aantal lidstaten worden geheven voor alle lidstaten verplicht worden geharmoniseerd, zodat deze accijnzen in alle lidstaten naar gelijke grondslagen en tarieven worden geheven.

Te denken valt dan aan de accijnzen van alcoholvrije dranken, drankverpakkingen, koffie, suiker en suikerhoudende producten en voertuigen (personenauto’s, bestelauto’s en motorrijwielen).

Verbeterpunten voor het halfbakken voorliggende voorstel van de EC ter harmonisatie van de autobelastingen moeten zijn: (1) de geharmoniseerde autobelastingen worden verplicht toegepast in alle lidstaten zoals dat ook het geval is met de accijnzen van alcoholhoudende, energie- en tabaksproducten, (2) de eenmalige autobelastingen moeten blijven voortbestaan, omdat zij (3) de groei van het wagenpark beperken, en (4) er gemakkelijk mee kan worden gedifferentieerd naar energiezuinigheid, CO₂-,NO^x- en fijnstofemissies, grootte, gewicht en veiligheid.

Met betrekking tot duurzame ontwikkeling, milieu-, landschaps- en natuurbescherming, voorkoming van ontbossing, dierenwelzijn, volksgezondheid, en bevordering van ondernemerschap en werkgelegenheid kan worden gedacht aan nieuwe communautaire accijnzen met betrekking tot (1) calorierijke voedingsmiddelen met suikers, zout, verzadigde vetzuren, transgene vetten of dierlijke oliën (behalve visolien) als bestanddelen, en van voedingsmiddelen in het algemeen met vrijstelling van voedingsmiddelen met het communautaire eko-keurmerk1, (2) hout, (3) soja, (4) kunstmeststoffen, (5) chemische gewasbeschermingsmiddelen, (6) gloeilampen en tl-buizen met vrijstelling van energiearme led-varianten, (7) oppervlaktedelfstoffen, (8) diepzeedelfstoffen, (9) financiële diensten, waarop vanwege de ingewikkeldheid ervan geen btw kan worden geheven en waarvan accijnsheffing bijdraagt tot substantiële bevordering van ondernemerschap en werkgelegenheid en het vervallen van de administratievelastendruk die de belastingen naar het loon, winst en ander inkomen met zich meebrengen, alsmede aan (10) het toerusten van de accijnzen van alcoholhoudende dranken en tabakswaren met een volledig pigouviaans tarief.

Het is mogelijk deze nieuwe grondslagen te introduceren in het Europese accijnsregime.

Voor zover diepzeedelfstoffen (optie (8)), waartoe onder meer energierijke mangaanknollen behoren, worden gewonnen in de vrije zee, heeft het de voorkeur de VN of een van haar instellingen mandaat te verlenen om daarvan een wereldgemeenschappelijke accijns te heffen.

De onder (1) genoemde nutriënten zijn bestanddelen van voedingsmiddelen die in combinatie met bovenmatige hoeveelheden calorieën obesitas, ‘de grootste bedreiging voor de gezondheid in het Westen’2, veroorzaken. De externe kosten van obesitas bedragen in de EU25 ongeveer € 70 miljard, ruim 7% van de kosten van de gezondheidszorg.

In de EU25 hebben ruim 14 miljoen kinderen overgewicht, waarvan drie miljoen ernstig overgewicht. De groep obese kinderen neemt jaarlijks met ruim 400.000 toe. Thans is 1 op de 4 kinderen te zwaar. Daarnaast kampt meer dan de helft van de volwassen bevolking in de meeste lidstaten met overgewicht en 20-30% met obesitas.3 De obesitax, fysieke communautaire accijnsheffing die aanknoopt bij kritieke hoeveelheden calorieën in calorierijke voedingsmiddelen, natuurlijke en nietnatuurlijke suikers, zout, verzadigde vetzuren en transgene vetten, kan bijdragen aan de noodzakelijke sanering van obesogene omgevingen door het creëren van forse prijsverschillen tussen calorierijke voedingsmiddelen met de genoemde nutriënten en gezonde varianten.4 Uit de opbrengst van de obesitax kunnen, naar analogie van het GLB, toeslagrechten worden toegekend aan sportverenigingen, fitnessinstellingen en onderwijsorganisaties, waarmee de toegankelijkheid van sportverenigingen en fitnessinstellingen wordt vergroot en lichamelijke inactiviteit van obese personen wordt omgezet in dagelijkse routine met lichaamsbeweging, en waarmee onderwijsinstellingen twee stuks fruit per dag aan hun studenten distribueren.

Wat de houtoptie (2) betreft, is de prijs van aantoonbaar duurzaam geproduceerd hout het inzichtelijk onderscheid tussen duurzaam en niet-duurzaam geproduceerd hout. Ten minste het opheffen van dat verschil is een noodzakelijke voorwaarde voor het vergroten van het aandeel duurzaam hout op de interne markt.5 Communautaire accijnsheffing van hout kan het aandeel duurzaam geproduceerd hout vergroten en daarmee de ontbossing, erosie en het verlies aan biodiversiteit beperken. De communautaire houtaccijns kan worden geheven van alle hout en houtbestanddelen in producten, met vrijstelling van aantoonbaar duurzaam geproduceerd hout, zoals hout voorzien van het keurmerk van de Forest Stewardship Council (FSC) of het Programme for the Endorsement of Forest Certification (PEFC).6 Mutatis mutandis geldt hetzelfde voor de soja-optie (3). Met de wereldwijde toename van de vleesconsumptie stijgt ook de vraag naar veevoer. Dit bestaat voor een belangrijk deel uit soja. Soja is voor 85% afkomstig van grootschalige plantages in Zuid-Amerika. Voor de aanleg hiervan gaat jaarlijks een gebied oorspronkelijke natuur verloren dat bijna net zo groot is als Nederland.

Hierdoor verdwijnen behalve het Amazonewoud vooral de bossavanne (Cerrado) en het grootste wetland van Zuid-Amerika (Pantanal). Naast ontbossing, erosie en het verlies aan biodiversiteit hebben de sojaplantages ook nadelige gevolgen voor het klimaat, omdat de regenval als gevolg van de ontbossing afneemt. Verder ontstaan door de plantages sociale problemen, zoals moderne slavernij of de gedwongen onteigening van grond. Omdat het hier buitengrensoverschrijdende transacties betreft zij opgemerkt dat belastingdifferentiaties ten aanzien van gelijksoortige goederen met een specifiek beleidsdoel als rechtvaardigingsgrond evenals in EG-verband7, ook in WTO-verband geoorloofd zijn.8 De communautaire soja-accijns kan worden geheven van alle soja en sojahoudende producten, met vrijstelling van aantoonbaar duurzaam geproduceerde soja, zoals soja voorzien van het keurmerk van de Round Table on Responsible Soy (RTRS).9

Hierna volgen voor de drie onder (9) en (10) genoemde nieuwe toepassingsmogelijkheden blauwdrukken ten behoeve van de pigouviaanse pasvorm voor de communautaire accijnzen van alcoholhoudende dranken en tabakswaren en een voor de accijns van financiële diensten, hierna te noemen: de European Payments Tax (EPT) in vier varianten.