4.2.1 Accijnsrichtlijn

De basis van het Europese accijnsregime, dat wil zeggen het geheel van regels dat nodig is voor de waarborging van het vrije verkeer van accijnsgoederen en -diensten, de heffing van de communautaire accijnzen in het binnenlandse en het intracommunautaire handelsverkeer en het toezicht daarop, is neergelegd in de Accijnsrichtlijn.1

Het doel van de Accijnsrichtlijn is de verwezenlijking van de fiscale neutraliteit van binnengrensoverschrijdende accijnsgoederentransacties.2 Dit doel echter dient alleen de externe neutraliteit van de heffing, dat wil zeggen dat accijnsgoederen ongeacht herkomst binnen een lidstaat op dezelfde wijze worden belast. De Accijnsrichtlijn dient niet de interne neutraliteit binnen de interne markt. De Accijnsrichtlijn regelt de minimumharmonisatie van de accijnzen van alcoholhoudende, energie- en tabaksproducten en omvat slechts productdefinities en minimumtarieven, die de ruimte laten voor de bestendiging van enorme tariefsverschillen tussen de intussen 27 lidstaten en verschillen in heffing en invordering van de accijnzen. Op basis van de Accijnsrichtlijn kan niets worden ondernomen tegen deze, die niet passen het internemarktbeginsel en maken dat er voor het verkeer van accijnsgoederen nog geen interne markt bestaat.

Het minimumgeharmoniseerde accijnsregime is uitsluitend gemodelleerd rond de externe neutraliteit met algehele veronachtzaming van de interne neutraliteit (gelijke tarieven en gelijke uitvoeringsvoorschriften) die binnen een interne markt behoort te bestaan.

Met de Accijnsrichtlijn wordt niet beoogd het algemeen belang te beschermen, zodat de lidstaten met eerbiediging van het EG-verdrag bevoegd zijn gebleven verboden en beperkingen te stellen aan de in-, door- of uitvoer ter bescherming van de openbare zedelijkheid, de openbare orde, de openbare veiligheid, de gezondheid en het leven van personen, dieren of planten, het nationaal artistiek historisch en archeologisch bezit of uit hoofde van bescherming van de industriële en commerciële eigendom te verbieden of te beperken.3 De Accijnsrichtlijn bevat het Europese regime voor de heffing van de communautaire accijnzen in het binnenlandse en het intracommunautaire handelsverkeer en voor het toezicht daarop.4 Het grondgebied waarbinnen de Accijnsrichtlijn in werking is gebracht, is nauwkeurig afgebakend.5 De objecten waarvan overeenkomstig deze communautaire regelgeving de Europese accijnzen worden geheven, zijn nog slechts alcohol-, energie- en tabaksproducten.6

Het actuele accijnsregime is op 1 januari 1993 ingevoerd, als het sluitstuk van een debat dat in 1985 met het Witboek over de voltooiing van de interne markt zonder binnengrenzen op gang was gebracht, gevolgd door voorstellen van de EC voor de onderlinge aanpassing van heffingstructuren en accijnstarieven. Wat de tarieven betreft, zijn vooralsnog uitsluitend minimumwaarden vastgesteld. De Accijnsrichtlijn is vastgesteld op 25 februari 1992 en al vóór de inwerkingtreding ervan per 1 januari 1993, aangepast en verfijnd bij de zogenaamde Bezemrichtlijn van 14 december 1992.

Een van de aanpassingen omvat het vervoer van accijnsgoederen via het grondgebied van EVA-landen.7 Ultimo 1994 heeft de Vereenvoudigingsrichtlijn verdere vereenvoudigingen in de gemeenschappelijke accijnswetgeving aangebracht.8

Het Europese accijnsregime is met specifieke geharmoniseerde heffingsbepalingen, definities en minimumtarieven ten aanzien van de afzonderlijke communautaire accijnzen uitgewerkt in de Accijnsrichtlijn, in zes specifieke uitvoeringsrichtlijnen9: de Structuurrichtlijn alcoholhoudende dranken, de Tariefrichtlijn alcoholhoudende dranken, de Richtlijn energiebelastingen, de Structuurrichtlijn tabaksproducten, de Tariefrichtlijn sigaretten en de Tariefrichtlijn tabaksproducten. De Structuurrichtlijn minerale oliën en de Tariefrichtlijn minerale oliën zijn per 1 januari 2004 vervangen door de Richtlijn energiebelastingen. Deze uitvoeringsrichtlijnen bevatten definities van de essentialia van accijnsheffing, waarmee wordt beoogd door bescherming van het vrije verkeer van goederen en voorkoming van dubbele accijnsheffing de goede werking van de interne markt te bevorderen. Uit de titels en de overwegingen van de consideransen van deze richtlijnen blijkt dat de gemeenschappelijke definities en de vrijstellingen de instelling en de goede werking van de interne markt moeten bevorderen en de structuren van de accijnzen van alcoholhoudende, energie- en tabaksproducten op communautair niveau moeten harmoniseren. De ratio van de Richtlijn energiebelastingen is het waarborgen van het vrije verkeer van energieproducten en elektriciteit binnen de interne markt en het voorkomen van verstoringen van de mededinging die kunnen voortvloeien uit het feit dat de structuren van de accijns van de ene tot de andere lidstaat verschillen.10 Voor de toepassing van de Richtlijn energiebelastingen wordt onder het begrip minerale oliën in de Accijnsrichtlijn mede verstaan:

alle energieproducten en elektriciteit zoals gedefinieerd in de Richtlijn energiebelastingen, terwijl onder het begrip accijnzen in de Accijnsrichtlijn mede wordt verstaan:

de nationale indirecte belastingen op energieproducten en elektriciteit.11