2.30.1 Anticipatieaankopen

‘Het klagen over drukkende belasting is niet nieuw. (…) Wij weten immers dat het altijd de hefboom was, die aangewend werd door dezulken, die er belang bij hadden, de menigte te doen opstaan tot oproerige bewegingen, en, na de Godsdienst, is zeker geen krachtiger hefboom dan deze.’1

ds. C.J. van Straaten,

predikant te Tiel, 1846

Accijnsverhogingen leiden niet zelden tot anticipatieaankopen, zowel door de detailhandel als door de consument. In de maanden na een tariefverhoging wordt vervolgens op de ervóór gehamsterde anticipatievoorraden ingeteerd. Het gevolg daarvan is dat een verbruiksverschuiving in de tijd optreedt zonder dat sprake is van een verbruiksvermindering op de wat langere termijn. Bij de berekening van de extra budgettaire opbrengst moet uiteraard van deze incidentele effecten worden geabstraheerd.

Het tast immers het structurele karakter van de dekkingsmaatregel in beginsel niet aan. Wél wordt met deze effecten rekening gehouden in de raming van de totale kasopbrengst – waarvan de berekening van de extra opbrengst louter als gevolg van de tariefswijziging, een onderdeel is – door het opvoeren van een incidentele factor.2

Naar ervaringsregelen stijgt in het jaar vóór een accijnsverhoging vanwege anticipatieaankopen de afzet van het desbetreffende accijnsgoed boven het normale niveau, in het jaar van de maatregel zelf treedt als gevolg hiervan een daling in het volume op, waarna in het jaar na de tariefverhoging weer een stijging tot het normale niveau plaatsvindt. Deze incidentele verschuivingen in het volume zijn in veel minder sterke mate in de accijnsopbrengst zelf te zien omdat veel accijnsopbrengsten uit de anticipatieaankopen pas in het jaar van de maatregel zelf binnenkomen. Alleen het verschil in tarief is dan in de opbrengst te zien.3 Bij de raming van de opbrengst van de desbetreffende belastingen wordt dus rekening gehouden met de volume-effecten van de accijnsverhogingen.4