Accijnzen (FM nr. 126) 2008/2.5.1:2.5.1 Substantiële opbrengst

Accijnzen (FM nr. 126) 2008/2.5.1

2.5.1 Substantiële opbrengst

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

‘Accijnzen zijn er om geld op te halen; ik wil nu niet wegglijden door het noemen van andere doeleinden.’1

mr. drs. J.G. Wijn, Staatssecretaris van Financiën,

10 november 2003

Accijnzen zijn er inderdaad om geld op te halen en wel in substantiële en toereikende hoeveelheden. Minister Van Tets van Goudriaan (1833) legt uit, dat ‘over het algemeen de noodzakelijkheid wordt beseft, dat, wil men de accijns bestendigen, dezelve alsdan ook eene billijke opbrengst aan de schatkist moet geven’.2 ‘Eene wet van accijnsen moet productief zijn voor de schatkist, om te kunnen regtvaardigen de strenge surveillance, die gehouden moet worden over den handel, de fabrikaadje van het belaste voorwerp, over de geheele beweging er van, over in- en uitvoer, grooten en kleinen of tusschenhandel’. 3De heffingsobjecten van de accijnzen worden zorgvuldig op opbrengstgenererend vermogen geselecteerd: ‘ik moet constateren dat in het algemeen accijnzen worden geheven van produkten met een geringe prijselasticiteit. Ik veronderstel dat dat fiscaal niet toevallig is’ aldus staatssecretaris Van Amelsvoort (1991).4

Bij accijnzen die gedrag moeten reguleren behoren volgens Van Amelsvoort (1991) andere typen grondslagen dan die van opbrengstgenererende accijnzen.5 Een belasting die onvoldoende opbrengst voor de schatkist genereert, is volgens Van Alphen

(1833) geen accijns.6 De accijnzen verschaffen de samenleving volgens de hoogleraar staatshuishoudkunde Cort van der Linden (1887) een variabele opbrengst, welke stijgt met de vermeerdering van de welvaart ‘dus ten tijde, dat ook de behoeften der schatkist in den regel toenemen’7, maar juist ook in tijden van neergang, spanning en crisis minder opbrengen.8

Gedurende de periode van 200 jaar accijnsheffing vanaf 1805 is de primaire rechtsgrond van de accijnzen het vergaren van middelen in substantiële hoeveelheden voor de schatkist. Hierop bestaan drie uitzonderingen. De suikeraccijns heeft vrijwel gedurende zijn gehele bestaan in de 19e eeuw tot 1902 de functie de suikerexport te ondersteunen, als gevolg waarvan de netto-opbrengst marginaal is.9 Voor de gedistilleerdaccijns is in de jaren 1921 tot en met 1926 het volksgezondheidsargument even de primaire rechtsgrond en de budgettaire functie de secundaire.10 Voor de EB, ingevoerd vanaf 1996, geldt aanvankelijk het gebruik als instrument voor ecologische politiek als primaire rechtsgrond met energiebesparing als hoofddoel. 11 De EB draagt dan ook vanaf dat moment de benaming ‘regulerende energiebelasting’. Later, ter gelegenheid van de belastingherziening 2001, raakt deze rechtsgrond op de tweede plaats. Internationale concurrentie oefent druk uit op belastingen op mobiele grondslagen, met name kapitaal. Er blijkt dan behoefte aan een ‘robuuste’ opbrengstenbron om de tarieven van de als gevolg van die mobiliteit van arbeid en kapitaal eroderende inkomstenbelasting en vennootschapsbelasting te kunnen verlagen. Sedertdien dient de EB met de opbrengstratio als financieringsinstrument voor de verlaging van de inkomstenbelasting en de vennootschapsbelasting in het belang van werkgelegenheid en bedrijvigheid.12 Veelzeggend is dat met ingang van 1 januari 2004 tevens het predicaat ‘regulerende’ uit de benaming is verdwenen.

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.