5.7.4 Criterium 4: Gedragsbeïnvloedende belastingen

Volgens het vierde criterium moeten aan de communautaire accijnzen naast de rechtsgrond opbrengst te genereren ook een niet-budgettaire rechtsgrond ten grondslag liggen (het vereiste van de dubbelratio), worden de accijnzen daarmee naast de opbrengstgenererende functie ingezet als alcoholmatigend, energiebesparend en tabaksmijdend, worden zij reëel constant gehouden ter handhaving van hun werkingskracht, waardoor zij de lidstaten kunnen dienen als instrument voor het voeren van prijsbeleid (welvaartsbeginsel).

De communautaire accijnzen zijn naast de budgettaire ratio gemotiveerd met ratio’s die specifieke directe bestedingensturende werking beogen: ontmoediging van wegverkeermobiliteit, energiegebruik, alcoholgebruik en roken. Hiermee voldoen de communautaire accijnzen aan het vereiste van de dubbelratio. Het communautaire accijnsregime met minimumtarieven biedt de lidstaten de armslag om de communautaire accijnzen reëel constant te houden. De communautaire accijnzen kunnen de lidstaten dienen als prijsinstrument voor het voeren van volksgezondheids-, milieu- en energiebesparingsbeleid. Doordat de accijnsharmonisatie nog slechts een minimumharmonisatie met minimumtarieven is, hebben de lidstaten de beleidsruimte om deze doelen gestalte te geven. Zo nodig kunnen de lidstaten de accijnzen ook inzetten als prijsinstrument om loon-, prijs-, deflatie-, inflatie- en monetaire politiek te voeren teneinde te kunnen bereiken of bevorderen wat langs andere weg niet, of slechts bereikt zou kunnen worden ten koste van meer opoffering van vrijheid, tijd en moeite. Verder biedt de Accijnsrichtlijn de lidstaten de armslag om met nationale accijnzen specifiek nationaal beleid te voeren zolang geen sprake is van volledige harmonisatie. Vanwege de minimumtarieven is niet te zeggen of steeds evenredigheid bestaat tussen de kosten die bepaald gedrag oproept en op wie die kosten worden afgewenteld.

Het op peil houden van de reële druk ter handhaving de werkingskracht van de communautaire accijnzen in het Europese accijnsregime zelf komt niet uit de verf. De tarieven van de alcoholaccijnzen zijn sedert 1993 niet meer aangepast en zijn intussen door prijsinflatie zo’n 30% in kracht gedaald. De tarieven van de tabaksaccijnzen zijn sedert 2003 niet meer aangepast. De eveneens uit 1993 daterende tarieven van de accijnzen van minerale oliën zijn aangepast ter gelegenheid van de introductie van de Richtlijn energiebelastingen in 2004. Blijkens de redactie van de Accijnsrichtlijn worden de communautaire accijnzen als bestanddeel van de prijs en als instrument om maatschappelijke kosten te internaliseren in prijzen van goederen ongemerkt met de minste pijn en maximale realisatie geheven en vormen zij vrijwillige betalingen en zijn zij vermijdbaar.

De liquidatie van de marktordening tabak dient het startsein te vormen voor de invoering van een uniform communautair pigouviaans tarief voor de tabaksaccijns. De aanstaande herziening van de marktordening wijn moet het werktuig zijn om de nieuwe marktordening wijn voortaan te doen financieren met opbrengsten van de wijnaccijns en voorts aanleiding zijn om voor alle alcoholhoudende dranken te komen tot een uniform communautair pigouviaans tarief voor de alcoholaccijns.