Streekplan

Tot 1 juli 2008 was de WRO van toepassing. Hierin was de mogelijkheid opgenomen voor het vaststellen van een streekplan. Sindsdien wordt dit instrument de provinciale structuurvisie genoemd.

Een belangrijke wijziging ten opzichte van de situatie van voor 2008 is dat de beleidsvormende en de juridische functie zijn gescheiden. In de praktijk bleek dat deze twee functies van de structuurvisie soms moeilijk verenigbaar zijn. De juridische binding ontstaat pas als de provincie actief optreedt en één van de volgende instrumenten inzet:

Provinciale Staten (PS) zijn bevoegd om voor (delen van) de provincie een streekplan vast te stellen. Een structuurvisie bestaat uit een beschrijving van de meest gewenste ontwikkelingen, een of meer kaarten en een toelichting waarin de aan het plan ten grondslag liggende gedachten en de uitkomsten van onderzoek en overleg zijn neergelegd.

Gedeputeerde Staten (GS) verrichten bij de voorbereiding van de structuurvisie een onderzoek ten behoeve van de toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen. Onder meer moet aandacht worden besteed aan milieuaspecten. GS passen de structuurvisie toe bij de toetsing van gemeentelijke ruimtelijke plannen, zoals bestemmingsplannen.

Over relevante ruimtelijke zaken, zoals aanpassingen van de structuurvisie, moeten GS de relevante actoren betrekken.

In de structuurvisie geven PS hun beleid weer ten aanzien van de gewenste ruimtelijke ontwikkeling in het desbetreffende gebied. In die zin is de structuurvisie een beleidsplan. Voorts vindt in de structuurvisie afstemming plaats met het overige (sector-)beleid van de provincie, zoals het waterbeleid en het milieubeleid, en met het ruimtelijk relevante beleid van andere overheden (Rijk, gemeenten, waterschappen). Dit noemen we integratie- of de coördinatiefunctie. Tenslotte fungeert de structuurvisie als toetsingskader voor de beoordeling, door GS, van ruimtelijke plannen van gemeenten (o.a. bestemmingsplannen). Dit is de functie van juridisch toetsingskader.

Niet alleen kunnen PS in de structuurvisie beleidsregelachtige uitspraken opnemen, GS kunnen ook zelf nog echte beleidsregels opstellen waaruit blijkt hoe zij - uiteraard binnen de structuurvisie kaders - omgaan met hun bevoegdheid om gemeentelijke ruimtelijke plannen te toetsen. Dit gebeurt in vrijwel alle provincies. Deze beleidsregels zijn vaak een concretisering van de wat vagere structuurvisieteksten. De beleidsregels zijn bindend voor GS en (indirect) voor gemeenten, maar het een goede motivering kan er van worden afgeweken.

Behalve een structuurvisie, moeten provincies ook een milieubeleidsplan (verplichting op grond van de Wet milieubeheer) en een waterhuishoudingsplan (verplichting op grond van de Wet op de waterhuishouding) vaststellen. Voor een goede doorwerking van het provinciale beleid moet de afstemming tussen deze drie plannen optimaal zijn. Oorspronkelijk vond deze afstemming vooral plaats via het ‘haasje-over-principe’. Dit houdt in dat het beleid zoals weergegeven in het meest recent vastgestelde plan geldt; de andere plannen moesten daar dan weer aan worden aangepast. De laatste jaren kiezen de provincies er vaak voor om de herzieningsprocedures voor de drie plannen procedureel gelijk op te laten lopen, zodat op één moment drie actuele en inhoudelijk goed op elkaar afgestemde plannen kunnen worden vastgesteld. Sommige provincies gaan nog een stap verder. Zij maken dan één integraal plan dat zowel geldt als structuurvisie, milieubeleidsplan als waterhuishoudingsplan. Dit wordt een provinciaal omgevingsplan (POP) genoemd.

In Zuid- en Oost-Nederland is de Reconstructiewet concentratiegebieden van toepassing. Met de term concentratiegebieden wordt gedoeld op de concentratie van intensieve veehouderij in deze gebieden. Op grond van de Reconstructiewet moeten de provincies (PS) een of meer reconstructieplannen vaststellen die leiden tot een ‘goede ruimtelijke structuur’ van de concentratiegebieden. Het zal duidelijk zijn dat elk reconstructieplan goed moeten worden afgestemd op de structuurvisie, omdat beide plannen ongeveer hetzelfde beogen. In de praktijk blijkt dat de reconstructieplannen met name sturend zijn op het thema intensieve veehouderij, en dat de structuurvisie voor het overige zijn gelding behoudt.