Accijnzen (FM nr. 126) 2008/4.2.4:4.2.4 Bewoordingen en begrippen

Accijnzen (FM nr. 126) 2008/4.2.4

4.2.4 Bewoordingen en begrippen

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

De lidstaten zijn verplicht om het met de richtlijn beoogde resultaat met behulp van eigen wetgeving te bereiken en om alle algemene of bijzondere maatregelen te treffen die geschikt zijn om de nakoming van die verplichting te verzekeren.1 Vanuit het neutraliteitsoogpunt is het rechtsgelijkheidsbeginsel de bindende norm. Ter waarborging van de eenvormige toepassing van het gemeenschapsrecht moeten de bewoordingen van een communautair begrip dat voor de vaststelling van zijn betekenis en draagwijdte niet uitdrukkelijk naar het recht van (een of meer van) de lidstaten verwijst, in de regel in de gehele Gemeenschap autonoom en op eenvormige wijze worden uitgelegd, waarbij met name rekening moet worden gehouden met de context en de doeleinden van de regeling waarvan dit begrip deel uitmaakt.2 De communautaire rechtsorde knoopt voor de omschrijving van haar begrippen in beginsel niet aan bij de regels van nationale rechtsstelsels.3

Communautaire begrippen worden in alle lidstaten eenvormig uitgelegd en toegepast zonder dat daaraan een nationaal rechtsstelsel te pas komt.4 In een enkel geval verwijst communautaire regelgeving voor de toepassing daarvan naar specifieke nationale wetgeving. In wat meer gevallen laat de communautaire regelgeving toepassing plaatsvinden met behulp van de nationale wetgeving van de lidstaat, zoals bijvoorbeeld gebeurt met de heffing en de invordering van de accijnzen. In dit specifieke gevalt stelt de Accijnsrichtlijn nog wel een specifiek neutraliteitsvereiste aan de toepassing van nationale regelgeving, namelijk dat zij: ‘dezelfde heffings- en invorderingsprocedure toepassen op nationale producten en op producten uit andere Lid-Staten’.5 Volgens de vierde overweging van de considerans van de Accijnsrichtlijn moet de verschuldigdheid van de accijnzen in alle lidstaten gelijk worden geregeld om de totstandbrenging en de werking van de interne markt te waarborgen.

Bij het ontbreken van verwijzingen naar het nationale recht van de lidstaten of van definities van gebezigde begrippen, vormt het HvJ EG overeenkomstig het neutraliteitsbeginsel autonome communautaire begrippen. Een autonome uitleg is te meer geboden omdat bijvoorbeeld de Richtlijn energiebelastingen verplichte vrijstellingen oplegt om een reeks activiteiten niet aan accijns te onderwerpen.6 Een uitleg die op nationaal niveau afwijkt doet niet alleen afbreuk aan de harmonisatiedoelstellingen en aan de rechtszekerheid, maar leidt er in de eerste plaats toe dat marktdeelnemers verschillend worden behandeld.7

Dat de accijnsharmonisatie vooralsnog niet volledig is, betekent niet dat het definiëren van in communautaire regelgeving gebruikte begrippen tot de bevoegdheid van de lidstaten behoort. Dit hangt af van het antwoord op de vraag, of de betrokken begrippen een gebied betreffen dat reeds geharmoniseerd is of niet. Uit de omstandigheid dat de gemeenschapswetgever geen definitie aan een gebruikt begrip heeft gegeven kan niet worden afgeleid dat hij die definitie aan de lidstaten heeft willen overlaten. Definiëring door de lidstaten leidt immers tot verstoringen van de mededinging in de handel tussen de lidstaten, welke de harmonisatie nu juist wil tegengaan.8 Communautaire begrippen zijn er intussen legio, zoals bijvoorbeeld: aangaan van verbintenissen9, gemeenschappelijke markt10, het vrije verkeer11, intracommunautaire verwerving12, of13, onderneming14, rechtspersoon15, verhuur van onroerend goed16, verzekering17, werknemer.18 Ook het accijnsregime kent communautaire begrippen, zoals: atypische wijze van vervoer19, bedrijfsmotorvoertuigen20, binnenwateren21, bezit22, communautaire wateren23, diensten 24, door particulieren voor eigen behoefte verkregen en door hen zelf vervoerde producten 25, gebruikt als brandstof voor verwarming26, geneesmiddel27, goederen28, levering 29, medische doeleinden30, merken van minerale oliën31, overmacht32, persoonlijke goederen33, vaart34, voorhanden hebben.35 Alcoholhoudende dranken en energieproducten zijn gedefinieerd aan de hand van de GN-codes. Gelijk de vrijstellingen in de BTW-richtlijn36 allemaal communautaire begrippen zijn37, zijn de vrijstellingen van de Accijnsrichtlijn en de bijbehorende zes specifieke uitvoeringsrichtlijnen dat ook.38

De lidstaten mogen geen eigen invulling geven aan begrippen van de richtlijnen. Er is geen plaats voor beoordelingsvrijheid door de afzonderlijke lidstaten. Als een vraag over uitlegging van Europese bepalingen wordt opgeworpen in een zaak die aanhangig is bij een nationale rechter waarvan de beslissingen volgens het nationale recht niet vatbaar zijn voor hoger beroep, is deze rechter gehouden zich met die vraag tot het HvJ EG te wenden.39 De nationale rechter van wie de beslissingen naar nationaal recht vatbaar zijn voor hoger beroep, staat het vrij om te beoordelen of het eventueel noodzakelijk is om het HvJ EG een prejudiciële uitleggingsvraag te stellen.40 Naar vaste rechtspraak van het HvJ EG moet deze verwijzingsverplichting worden gezien in het kader van de samenwerking tussen de nationale rechters in hun hoedanigheid van rechters belast met de toepassing van het gemeenschapsrecht en het HvJ EG, ter verzekering van de juiste toepassing en eenvormige uitlegging van het gemeenschapsrecht in alle lidstaten.41 In de eerste plaats wordt met de samenwerking beoogd te voorkomen, dat zich in een lidstaat nationale rechtspraak ontwikkelt die niet met het gemeenschapsrecht spoort.42 Tot bindende uitlegging van het gemeenschapsrecht is uitsluitend het HvJ EG bevoegd; de EC heeft die bevoegdheid niet.43 Binnen het steunregime heeft de EC wel de bevoegdheid eventuele onverenigbaarheden van steunmaatregelen met de gemeenschappelijke markt vast te stellen44, zulks onder toezicht van het HvJ EG.45 De nationale rechter dient derhalve bij de toepassing van nationaal recht, ongeacht of het daarbij gaat om bepalingen die dateren van eerdere of latere datum dan de richtlijn, dit recht zoveel mogelijk – zo nodig aan de hand van de door het HvJ EG bij wege van prejudiciële beslissing te geven interpretatie – uit te leggen in het licht van de bewoordingen en het doel van de richtlijn, teneinde het hiermee beoogde resultaat te bereiken.46 Het HvJ EG heeft in het Gomes Valente-arrest (2001) beslist dat alleen in een arrest van het HvJ EG de rechten en verplichtingen van de lidstaten kunnen worden vastgesteld en hun gedragingen kunnen worden beoordeeld.47 A-G Fennelly (2000) formuleert dit treffend in zijn conclusie voor dat arrest: ‘such a decision [door de EC om de inbreukprocedure in te trekken] may be coloured by political or practical considerations which remain outside the jurisdiction of the Court. The decisive consideration is, in any event, that the opinion of the Commission that the legal situation in a Member State is in conformity with the Treaty is in no way determinative of the issue which can only be finally decided by the Court’.48 Het HvJ EG is dus de overkoepelende rechterlijke instantie die als enige instelling van de Gemeenschap bevoegd is om vast te stellen of een lidstaat het EG-verdrag overtreedt.

Een arrest waarbij het HvJ EG een bepaling van gemeenschapsrecht uitlegt werkt a priori terug vanaf de datum van inwerkingtreding van de uitgelegde bepaling. Het HvJ EG verklaart en preciseert de uitlegging van een bepaling van gemeenschapsrecht in de zin van de betekenis en de strekking van die bepaling zoals die vanaf het tijdstip van inwerkingtreding moet of had moeten worden verstaan en toegepast49 op rechtsbetrekkingen die zijn ontstaan en tot stand gekomen vóór het arrest waarbij op het verzoek om uitlegging is beslist.50 Slechts in zeer specifieke omstandigheden kan deze werking worden beperkt, bijvoorbeeld wanneer terugwerkende kracht ernstige economische gevolgen teweeg zou brengen door de schaal waarop een geldig geachte regeling te goeder trouw is toegepast, of wanneer burgers en nationale autoriteiten tot een met de communautaire regeling strijdig gedrag waren gebracht op grond van een objectieve, grote onzekerheid over de strekking van de communautaire voorschriften, aan welke onzekerheid de opstelling van andere lidstaten of van de EC mogelijk ook heeft bijgedragen.51 Als het HvJ EG bij de uitleg van bepalingen van gemeenschapsrecht geen overgangsregeling treft, kan de nationale rechter dat voor daarmee overeenkomende nationale bepalingen niet alsnog doen.

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.