17.2.3 Haags Forumkeuzeverdrag

Uit de voorgeschiedenis van het Haags Forumkeuzeverdrag blijkt dat een band met het gekozen forum niet vereist is in tegenstelling tot het commune internationaal privaatrecht van sommige staten.1 Een reden voor het niet vereisen van een band met het gekozen forum is vooral dat partijen anders de mogelijkheid wordt ontnomen een neutraal forum te kiezen.2 In de discussies bleek dat de meeste staten geen verplichte band wensten met het gekozen forum,3 maar dat zij niet in staat waren alle staten daarvan te overtuigen. Het resultaat van de onderhandelingen is geweest dat geen band tussen het geschil, de rechtsbetrekking of de partijen en het gekozen gerecht behoeft te bestaan. Het gekozen gerecht mag de zaak niet mag weigeren, indien een band met het geschil, de rechtsbetrekking of de partijen afwezig zou zijn.4Art. 5 lid 2 Haags Forumkeuzeverdrag sluit het afwijzen van bevoegdheid door het gekozen gerecht wegens het ontbreken van een band tussen het geschil, de rechtsbetrekking of de partijen en de gekozen rechter uitdrukkelijk uit.5Deze bepaling wijst niet alleen de forum non conveniens doctrine af, maar ook het vereiste van een band met de gekozen rechter. Art. 5 lid 2 Haags Forumkeuzeverdrag is immers ruim geformuleerd en verwijst niet naar deze doctrine.

Dat was echter niet voor alle staten aanvaardbaar. In art. 19 Haags Forumkeuzeverdrag is een voorbehoud opgenomen dat iedere staat mag maken op het moment van ratificatie ten aanzien van de band (`connection') tussen het geschil (`dispute') en het gekozen forum. Op grond van art. 19 Haags Forumkeuzeverdrag is de gekozen rechter van de staat die een voorbehoud heeft gemaakt, bevoegd om ondanks de forumkeuze de behandeling van de zaak te weigeren, indien een band tussen het geschil of de partijen en de staat van het gekozen gerecht ontbreekt.6 Mijns inziens dient het voorbehoud eng te worden uitgelegd. Art. 19 Haags Forumkeuzeverdrag heeft alleen betrekking op de band tussen het geschil of de partijen en de gekozen rechter, zoals blijkt uit het slot van deze bepaling (`and the parties or the dispute'). Een uitbreiding van het voorbehoud van art. 19 Haags Forumkeuzeverdrag tot een band tussen de rechtsbetrekking en het gekozen forum is daarom niet toegestaan gelet op de uitdrukkelijke wens om de partij autonomie zoveel mogelijk te waarborgen. Ik zie op dit punt daarom een onderscheid tussen geschil en partijen enerzijds en de rechtsbetrekking anderzijds. Art. 5 lid 1 Haags Forumkeuzeverdrag, een sleutelbepaling in het verdrag, zou van weinig waarde zijn indien de uitzondering van art. 19 Haags Forumkeuzeverdrag ruim zou worden uitgelegd.7 De gekozen rechter is op grond van art. 19 Haags Forumkeuzeverdrag niet verplicht om de bevoegdheid af te wijzen, maar heeft een discretionaire bevoegdheid, indien aan de voorwaarden van de bepaling is voldaan.8 Ik wijs ook op art. 15 Haags Forumkeuzeverdrag 1965 dat ruimer was geformuleerd dan art. 19 Haags Forumkeuzeverdrag door de aard van de band met het gekozen forum in het midden te laten. Het voorbehoud van art. 19 Haags Forum-keuzeverdrag staat open voor staten die een beleid hebben om zaken zonder band met die staat niet te doen berechten, althans te ontmoedigen.9 De staten die dit voorbehoud hebben gemaakt mogen in hun wetgeving ook een verplichting opnemen om zaken die geen band hebben tussen het geschil en het gerecht, te weigeren.10 Dat staat mijns inziens echter op gespannen voet met de discretionaire bevoegdheid die de gekozen rechters zouden houden bij het beoordelen van de band met het gekozen forum.