2.4.2.7 Evaluatie Wta

Er was een tweetal evaluatieverplichtingen opgenomen in de Wta. Artikel 45 Wta bepaalde dat de doeltreffendheid en doelmatigheid van het functioneren van de AFM in het kader van de Wta geëvalueerd moet worden. Voorts stelde artikel 79 Wta dat de doeltreffendheid en de effecten van deze wet in de praktijk binnen vijf jaar na inwerkingtreding dienen te worden geëvalueerd. De oorspronkelijk in 2015 geplande evaluatie is reeds in 2014 uitgevoerd, zodat de resultaten hiervan konden worden betrokken in het wetgevingstraject voor de implementatie van de Europese wet- en regelgeving.1

De evaluatie is uitgevoerd door een team van juristen en economen, verbonden aan de Erasmus School of Law, onder leiding van prof. mr. J.B.S. Hijink. De resultaten zijn gepubliceerd in het rapport ‘Bouwen aan vertrouwen. Evaluatie van de Wet toezicht accountantsorganisaties (‘Wta’)’ van september 2014. De evaluatie van de wet bestond uit twee pijlers: (i) de doeltreffendheid en effectiviteit van de Wta (evaluatie op basis van artikel 79 Wta), en (ii) de doeltreffendheid en doelmatigheid van het functioneren van de AFM op basis van de Wta (evaluatie op basis van artikel 45 Wta). Tot slot is er een rechtsvergelijkend onderzoek gedaan naar de Wta.

De invoering van de Wta is door stakeholders over het algemeen als positief ervaren. De belangrijkste positieve effecten van de invoering van de Wta zijn het verbeterde toezicht op accountantsorganisaties, het verbeterde stelsel van kwaliteitsbeheersing en een verbeterde professioneel kritische instelling van accountants.3 Het vertrouwen in verschillende aspecten van de accountancy (in de accountantsberoepsgroep als geheel; in accountantsorganisaties; in de accountant en in de accountantsverklaring) is gemiddeld genomen neutraal tot positief.4 De in de Wta opgenomen mogelijkheid dat de NBA Wta-normen met beroepsregelgeving nader invult, wordt positief ontvangen alsmede de kwaliteit hiervan. Er lijkt ook voldoende draagvlak voor de beroepreglementering te zijn onder accountants.

De stakeholders zijn positief over de invoering van publiek toezicht. In de beleving van de stakeholders zet de AFM haar onderzoeksbevindingen (in de media) stevig aan. De toonzetting van deze berichtgeving wordt als (te) negatief ervaren, waarbij een discrepantie wordt waargenomen tussen de toonzetting van de rapportages en het aantal formele handhavingsmaatregelen (zes) dat de AFM heeft genomen. Ik zal hier in paragraaf 5.9 verder bij stilstaan.

De wijze waarop deze toezichtstrategie thans wordt toegepast, leidt tot een aantal aandachtspunten, waaronder de mate van (i) inzichtelijkheid en (ii) controleerbaarheid van (de uitkomsten van toepassing van) deze strategie. Met betrekking tot de inzichtelijkheid speelt een rol dat de door de AFM gekozen toezichtstrategie niet op één duidelijke plaats (vooraf) kenbaar is voor vergunninghoudende accountantsorganisaties en voor buitenstaanders. Met betrekking tot de controleerbaarheid is van belang dat sprake is van informele handhaving. Ik zal de problematiek van de informatieverschaffing en informele handhaving uitwerken in paragraaf 5.9.

Naar aanleiding van het rapport heeft de minister van Financiën7 het voornemen uitgesproken om onderzoek te doen naar een uitbreiding van de reikwijdte van de definitie van OOB’s met organisaties en instellingen met een bepaalde omvang die (deels) met publiek geld worden gefinancierd (zoals grote zorg- en onderwijsinstellingen en woningcorporaties, zie paragraaf 5.9 voor de actuele stand van zaken met betrekking tot dit voornemen). Verder is de minister voornemens een verlenging van de verjaringstermijn van de Wet tuchtrechtspraak accountants op te nemen. Dit voornemen is opgenomen in de Wet aanvullende maatregelen accountantsorganisaties.8