Rb. Zutphen, 16-02-2011, nr. 108041 - HA ZA 09-1456

[eisers] vordert samengevat – bij vonnis, uitvoerbaar bij voorraad, veroordeling van [gedaagden] tot betaling aan eiseres sub. 1 een bedrag van € 321.232,00 vermeerderd met de lopende contractuele rente met ingang van 1 januari 2009 en voorts tot betaling van een bedrag van € 7.682,52, vermeerderd met € 971,25 alsmede met de wettelijke handelsvertragingsrente met ingang van 1 januari 2009 tot aan de dag der algehele voldoening, alsmede de buitengerechtelijke kosten en, hoofdelijk, des dat de een betalende de ander zal zijn bevrijd, in de proceskosten.

[gedaagden] voert verweer.

Op de stellingen van partijen wordt hierna, voor zover van belang, nader ingegaan.

in reconventie

[gedaagden] vordert samengevat - bij vonnis, uitvoerbaar bij voorraad, veroordeling, veroordeling van [eisers], hoofdelijk, des dat de een betaalt de ander zal zijn bevrijd, tot betaling van € 753.751,00, vermeerderd met buitengerechtelijke kosten ten bedrage van € 5.160,00 tevens vermeerderd met een rentepercentage per jaar gelijk aan staatsleningen (looptijd 5 jaar) per 1 januari plus 1,5% althans vermeerderd met de wettelijke handelsrente ex artikel 6:119a BW, althans de wettelijke rente, vanaf 17 februari 2010 tot aan de dag der algehele voldoening en met veroordeling van [eisers] in de kosten van de onderhavige procedure.

[eisers] voert verweer. Op de stellingen van partijen wordt hierna, voor zover van belang, nader ingegaan.

Gelet op de samenhang tussen de vorderingen in conventie en in reconventie zullen de vorderingen hierna gezamenlijk beoordeeld worden.

De procespartijen

[eisers] heeft haar vorderingen ingesteld tegen de maatschap en tegen de heer [gedaagde sub 2] in privé. Tussen partijen staat als onbetwist vast dat [eisers] de overeenkomst waarop zij haar vorderingen doet steunen is aangegaan met gedaagde sub. 1 in conventie, de maatschap. Onder verwijzing naar Hoge Raad 5 november 1976, NJ 1977, 586 heeft [eisers] daarbij opgave gevraagd van degenen die - naar de rechtbank aanneemt: per 31 juli 2008, toen de overeenkomst tussen partijen is beëindigd - deel uitmaken van de maatschap. Bij gebreke van een deugdelijke opgave, zo stelt [eisers], dient gedaagde sub. 2 in conventie, [gedaagde sub 2], als maat te worden aangemerkt. Door [gedaagden] is betwist dat [gedaagde sub 2] toentertijd deel uitmaakte van de maatschap en is geen opgave gedaan van degenen die op 31 juli 2008 deel uitmaakten van de maatschap.

Uit het door [eisers] aangehaalde arrest van de Hoge Raad volgt dat indien ten behoeve of ten laste van een maatschap een vordering in rechte wordt ingesteld, in die gevallen waarin die maatschap op een voor derden duidelijke wijze onder een bepaalde naam aan het rechtsverkeer deelneemt het is toegestaan in de dagvaarding de naam van de maatschap te vermelden in plaats van de namen der afzonderlijke vennoten. Nu hier sprake is van een maatschap die op een voor derden duidelijke wijze onder een bepaalde naam aan het rechtsverkeer deelneemt – ook wel genaamd: een openbare maatschap – kon de dagvaarding op naam van de maatschap worden uitgebracht. Vergelijk het bepaalde in artikel 51 lid 2 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv).

Uit hetzelfde arrest volgt voorts dat in dat geval [eisers] van [gedaagden] kan verlangen dat aan haar de namen en woonplaatsen van de vennoten van de maatschap (per 31 juli 2008) worden medegedeeld. Nu [gedaagden] die opgave nog niet heeft gedaan en daarentegen slechts heeft betwist dat [gedaagde sub 2] op dat moment deel uitmaakte van de maatschap, wordt [gedaagden] alsnog opgedragen, bij akte, aan te geven de namen van en woonplaatsen, althans in geval van rechtspersonen: de statutaire vestigingsplaatsen, van degenen die op 31 juli 2008 deel uitmaakten van de maatschap. Alsdan kan tevens het verweer van gedaagde sub. 2 in conventie dat hij geen deel heeft uitgemaakt van de maatschap, worden beoordeeld.

[eisers] heeft in reconventie gesteld dat [gedaagden] ten onrechte haar vorderingen ook heeft ingesteld jegens [eiser sub 2] (gedaagde sub. 2 in reconventie) en een hoofdelijke veroordeling vordert. Gelet echter op het bepaalde in artikel 10 van de overeenkomst, zoals hiervoor bij randnummer 2.1. aangehaald, is ook [eiser sub 2] partij bij de overeenkomst met [gedaagden] In zoverre heeft [gedaagden] haar vorderingen in reconventie ook kunnen richten tegen [eiser sub 2]. Het bepaalde in artikel 10 van de overeenkomst brengt echter tevens mee dat, zoals [eisers] heeft gesteld, er geen sprake is van een hoofdelijke verbondenheid van gedaagden in reconventie. Uit deze bepaling volgt immers dat [eiser sub 2] enkel voor de uit de overeenkomst voortvloeiende verplichtingen door [gedaagden] kan worden aangesproken, indien en voor zover [Naam 1] Accountancy & Advies B.V. haar verplichtingen jegens de maatschap niet nakomt.

Voorts in conventie en in reconventie

De tussen partijen bestaande geschillen waarop zij over en weer hun vorderingen hebben gebaseerd zijn, zoals ook door partijen ter comparitie is bevestigd, op hoofdlijnen terug te voeren op twee kwesties waarover zij verdeeld zijn.

In de eerste plaats is dat de vraag ten aanzien van welke cliënten [eisers] heeft te gelden als cliënthandler, dit in verband met de verstrekkende betekenis die het al of niet zijn van cliënthandler heeft voor de financiële afwikkeling van de rechtsrelatie.

In de tweede plaats is dat de vraag of en in hoeverre [gedaagden] aan [eisers] goodwill verschuldigd is in verband met de door [eisers] op persoonlijke titel en uit diens persoonlijke netwerk ingebrachte cliënten, zoals bedoeld in artikel 1 lid 4 van de overeenkomst.

Zoals ter comparitie van partijen is besproken zal de rechtbank eerst deze twee vragen behandelen. Partijen hebben ter comparitie de rechtbank voorts verzocht hoger beroep mogelijk te maken van dit tussenvonnis, welk verzoek de rechtbank zal honoreren.

Cliënthandler

In de overeenkomst (productie 1 bij dagvaarding) is in artikel 1 lid 4 onder meer bepaald (waarbij met “Partner” is bedoeld [eisers]):

“(…)

Van de door Partner op persoonlijke titel en uit het persoonlijke netwerk van partner in te brengen cliënten gedurende de periode 15 augustus 2005 tot en met 31 december 2006 door Partner ingebracht zullen [gedaagde sub 1]. en Partner in overleg een lijst opstellen welke aan deze overeenkomst wordt gehecht als bijlage 1. Toevoeging en aanvulling op deze lijst zullen niet plaatsvinden zonder overleg en eerst na goedkeuring van zowel [gedaagde sub 1]. als Partner.”

In artikel 1 lid 5 van de overeenkomst is onder meer bepaald:

“Voor de cliënten door de Partner ingebracht alsmede voor cliënten [gedaagde sub 1]. waarvoor Partner in overleg met [gedaagde sub 1]. aangewezen is als cliënthandler/accountmanager (hierna gezamenlijk te noemen cliënthandler), is de Partner cliënthandler en onder meer verantwoordelijk voor de aspecten vaktechniek, declaratie en inning van de werkzaamheden door de gehele organisatie verricht voor deze cliënten. (…) De Partner zal ter zake van voornoemde aspecten naast de werkzaamheden voor de cliënten waarvoor hij cliënthandler is, tevens werkzaamheden verrichten voor de overige cliënten van [gedaagde sub 1].”

Artikel 2 (“OPBRENGSTEN EN KOSTEN”) van de overeenkomst luidt, voor zover hier van belang, als volgt:

“(…)

Zoals door [gedaagde sub 2] ter comparitie van partijen is toegelicht houden voornoemde bepalingen in de overeenkomst een gelaagdheid in. De eerste laag is, aldus [gedaagde sub 2], dat [eisers] uren maakt op cliënten en ervoor dient te zorgen dat die uren geïnd worden. De tweede laag aldus [gedaagde sub 2] is wanneer de desbetreffende partner ook nog cliënthandler is. “Voor zover de partner cliënthandler is, zijn de afboekingen van de uren van assistenten ook voor zijn rekening”, aldus [gedaagde sub 2] ter comparitie. Deze uitleg van het begrip cliënthandler wordt door [eisers] niet betwist. Uit voornoemde contractuele bepalingen, in het bijzonder artikel 3 lid 1 van bijlage 2, en de daaraan door partijen gegeven uitleg volgt dan ook dat de vraag of de partner ten aanzien van een klant cliënthandler is, in hoge mate bepalend is voor de aan hem toekomende fee. Immers, is de partner cliënthandler van een klant dan dienen alle af- en bijschrijvingen van door assistenten voor die klanten gemaakte uren ten laste van de aan de partner toekomende fee te worden gebracht. Voor zover de partner voor een bepaalde klant niet de cliënthandler is, blijven de eventuele af- en bijschrijvingen op de door anderen voor die klanten gemaakte uren bij de vaststelling van de aan de partner toekomende fee buiten beschouwing. Het wel of niet zijn van cliënthandler heeft in deze contractuele setting derhalve grote betekenis voor het risico van oninbaarheid van gewerkte uren, en daarmee ook op de taakverdeling, met name wat betreft het aansturen van de assistenten daarop.

Partijen verschillen van mening over de vraag voor welke klanten [eisers] op het kantoor Den Haag is aangewezen als cliënthandler. De stelling van [gedaagden] is dat [eisers] van meet af aan cliënthandler was van “een groot aantal cliënten van kantoor Den Haag (…) Slechts ten aanzien van een beperkt aantal cliënten waarvan een medewerker van kantoor Den Haag cliënthandler is, is dit niet het geval” (conclusie van antwoord in conventie, tevens van eis in reconventie, o.a. randnummer 37). [eisers] heeft daarentegen gesteld dat zij slechts cliënthandler was van de klanten genoemd op de lijst waar in artikel 1 lid 4 van de overeenkomst naar is verwezen en die als bijlage 1 daarbij is gevoegd.

Naar het oordeel van de rechtbank kan niet zonder meer gezegd worden dat de lijst die als bijlage 1 bij de overeenkomst is gevoegd alle klanten weergeeft waarvoor [eisers] als cliënthandler heeft te gelden. Deze lijst betreft immers, zoals uit het bepaalde in artikel 1 lid 4 van de overeenkomst volgt, een lijst van de zogeheten eigen klanten van [eisers] Uit het bepaalde in artikel 1 lid 5 van de overeenkomst (zoals hiervoor ten dele geciteerd) volgt weliswaar dat [eisers] voor die klanten te gelden heeft als cliënthandler, niet kan worden uitgesloten dat [eisers] daarnaast ook voor andere klanten als cliënthandler te gelden heeft. In artikel 1 lid 5 van de overeenkomst is immers bepaald dat [eisers] cliënthandler zou zijn voor zowel zijn eigen klanten als voor klanten die partijen daartoe in overleg zouden aanwijzen. Voor de bepaling van de vraag of en voor welke klanten, naast die genoemd staan in de bijlage 1 bij de overeenkomst, [eisers] het risico van af- en bijschrijvingen draagt, is derhalve van belang of [eisers] ook nog voor andere klanten van het kantoor Den Haag tot cliënthandler is aangewezen. [gedaagden] stelt dat dit het geval is geweest voor vrijwel alle klanten van het kantoor Den Haag, [eisers] heeft dit betwist. Gelet echter op hetgeen hierna nog zal worden geoordeeld komt de rechtbank op dit punt niet aan een bewijsopdracht toe.

De rechtbank acht overigens de stelling van [gedaagden] dat [eisers] van het begin af aan cliënthandler was van het grootste deel van de klanten van het kantoor Den Haag, voorshands niet aannemelijk. Uit twee door [eisers] overgelegde, door [gedaagden] opgestelde, voorlopige afrekeningen, die hiervoor bij randnummer 2.11. zijn aangehaald, blijkt immers dat [eisers] in de jaren 2005 en 2006 het grootste deel van haar productie heeft gemaakt op klanten waarvoor zij niet de cliënthandler was. Zo staat in de voorlopige afrekening 2006 (productie 16 bij dagvaarding) dat de totale productie (uren) van [eisers] in 2006 een waarde had van € 187.087,00, die is uitgesplitst een bedrag van € 32.856,00 voor de productie gemaakt op de “eigen cliënten” en een bedrag van € 147.818,00 voor de productie gemaakt op “andere cliënten”. Bij deze laatste categorie - die derhalve het merendeel van de (voorlopig berekende) omzet van [eisers] in 2006 betreft - staat expliciet dat [eisers] gewerkt heeft voor cliënten behorend tot een andere cliënthandler, te weten [Naam 5].

Gelet op hetgeen hierna wordt geoordeeld geldt voorts nog ten overvloede dat aan de stelling van [gedaagden] dat [eiser sub 2] kantoorleider was in dit verband geen betekenis lijkt toe te komen. Zonder nadere toelichting, die ontbreekt, is niet gebleken van enig verband of samenhang tussen de functie van kantoorleider en de in de overeenkomst gehanteerde term “cliënthandler” en de daaraan verbonden financiële aansprakelijkheid, zoals hiervoor beschreven. De stukken die [gedaagden] mogelijk daartoe bedoeld heeft bij akte na comparitie over te leggen, kunnen dan ook buiten beschouwing blijven nog daargelaten het terechte bezwaar van [eisers] dat [gedaagden] met deze akte en de daarbij overgelegde hoeveelheid producties zich heeft begeven ver buiten de haar geboden mogelijkheid om “uitsluitend” te reageren op de door [eisers] bij conclusie van antwoord in reconventie overgelegde producties.

In de door [eisers] aangevoerde verweren tegen de door [gedaagden] opgestelde eindafrekening en de daarin op de omzet in mindering gebrachte afboekingen, waar [gedaagden] haar vordering in reconventie op baseert, leest de rechtbank – onder aanvulling van de rechtsgronden - een beroep op rechtsverwerking. Bij antwoordakte na comparitie (randnummer 10) heeft [eisers] zich overigens met zoveel woorden beroepen op rechtsverwerking door [gedaagden] De daaraan ten grondslag liggende feiten en omstandigheden heeft zij reeds gesteld in de conclusie van antwoord in reconventie. Naar het oordeel van de rechtbank slaagt het verweer. Daartoe wordt het volgende overwogen.

Op grond van artikel 1 lid 4 en 5 van de overeenkomst, zoals hiervoor ten dele geciteerd, kon de partner slechts na overleg met [gedaagden] worden aangewezen tot cliënthandler. Gelet op het belang van het wel of niet zijn van cliënthandler, zoals hiervoor is uiteengezet, is de strekking van deze bepalingen naar het oordeel van de rechtbank mede gelegen in het voorkomen van onduidelijkheid over de rechtspositie van de partner en zijn potentiële financiële risico’s en kansen. In dat verband is begrijpelijk de stelling van [eisers] dat zij, als zij tijdig jaarafrekeningen had ontvangen zoals zij die na het beëindigen van de partnerovereenkomst van [gedaagden] heeft ontvangen, zij haar werkzaamheden direct zou hebben beëindigd. Gelet op voornoemde strekking van deze bepalingen acht de rechtbank het onbegrijpelijk dat [gedaagden], waar zij bij voortduring afspraken en besprekingen uitgebreid schriftelijk vastlegt, zoals blijkt uit de vele memo’s en brieven die als producties zijn overgelegd, ten aanzien van dit belangrijke punt in het geheel niet heeft voorzien in enige schriftelijke vastlegging. Aldus heeft [gedaagden] de processuele positie van [eisers], waar het gaat om het voeren van deugdelijk verweer tegen de aanspraken van [gedaagden], onnodig bemoeilijkt. Dit geldt temeer nu [gedaagden] pas enige tijd na beëindiging van de tussen partijen bestaande relatie zich op het standpunt heeft gesteld dat zij van [eisers] uit hoofde van omvangrijke afboekingen over diverse jaren een groot bedrag te vorderen heeft.

Daar komt bij dat [gedaagden] op grond van artikel 2 lid 4 van de overeenkomst zich heeft verplicht om het maandelijkse voorschot op de fee voor [eisers] “zo mogelijk viermaandelijks doch in ieder geval per kalenderjaar” te verrekenen met “de ontstane rechten uit hoofde van aan de Partner toekomende fee”. Bovendien is in artikel 4 lid 6 van bijlage 2 (zoals hiervoor geciteerd in randnummer 4.6.) bepaald dat uiterlijk op 31 mei respectievelijk 1 september van het jaar volgende op het betreffende boekjaar een definitieve afrekening dient plaats te vinden tussen de partner en [gedaagden] van de over het desbetreffende boekjaar betaalde fee. Uit deze bepalingen volgt een op [gedaagden] rustende verplichting om zoveel mogelijk op regelmatige basis doch uiterlijk in het loop van het jaar na het betreffende boekjaar de aan [eisers] toekomende fee en de al dan niet daarop toe te passen bij- en afboekingen definitief vast te stellen. Ook deze bepaling strekt er derhalve (mede) toe de partner in de gelegenheid te stellen zich een beeld te vormen van zijn verdienvermogen bij het kantoor en, indien dat voor hem ongunstig uitpakt, tijdig daaraan consequenties te kunnen verbinden. Tussen partijen staat vast dat noch een viermaandelijkse noch een jaarlijkse verrekening heeft plaatsgevonden. Pas nadat partijen in april 2008 een conflict kregen over een door [gedaagde sub 2] voorgenomen degradatie van [eiser sub 2] en deze degradatie in een hiervoor aangehaald memo van 29 april 2008 (zie randnummer 2.6.) door [gedaagde sub 2] bekend werd gemaakt, heeft [gedaagde sub 2] bij e-mail aan [eiser sub 2] van 7 mei 2008 (productie 7 bij dagvaarding) voor het eerst aangegeven dat zijns inziens de bevoorschotting reeds vanaf 2005 te hoog is geweest. Vervolgens heeft [gedaagden] pas in haar brief van 24 april 2009 (productie 18 bij dagvaarding) haar definitieve visie op die verrekening uiteengezet, derhalve geruime tijd nadat de rechtsbetrekking tussen beide partijen alweer was beëindigd. Pas in die brief heeft [gedaagden] [eisers] medegedeeld dat [eisers] op grond van te verrekenen afboekingen aan [gedaagden] nog een bedrag van € 753.751,00 dient te voldoen. Aldus heeft [gedaagden], voor zover haar aanspraken op [eisers] juist zouden zijn, [eisers] de mogelijkheid ontnomen om in een veel eerdere fase al haar werkzaamheden voor [gedaagden] te staken en/of te wijzigen teneinde haar schuld te minimaliseren. Het door [eisers] gestelde bezwaar tegen deze gang van zaken - door haar aldus samengevat dat niemand drie jaar keihard zou willen werken om vervolgens te ontdekken dat men geen cent heeft verdiend maar daarentegen ongeveer een half miljoen euro nog aan [gedaagde sub 2] moet betalen - is dan ook terecht. Weliswaar is door [gedaagden] daar nog tegenin gebracht dat wanneer [eiser sub 2] zou hebben aangedrongen die afrekeningen zeker waren vastgesteld, doch [gedaagden] gaat er daarmee aan voorbij dat het in beginsel aan haar is om zorg te dragen voor tijdige afrekeningen en dat zij, zoals [eisers] onweersproken heeft gesteld, beschikt over de administratie die nodig is om tot afrekening over te gaan. Bovendien, zo blijkt uit de producties 15 en 16 bij dagvaarding, heeft [eisers] wel degelijk meermalen om afrekeningen verzocht en ontving zij daarop voorlopige overzichten met daarbij de mededeling dat een en ander nog ter nadere beoordeling van de raad van bestuur is.

De rechtbank acht in dit verband voorts nog van belang dat gesteld noch gebleken is dat [gedaagden] gedurende het partnerschap van [eisers] op enig moment heeft getoetst of is nagegaan of de aan [eisers] betaalde voorschotten op haar fee reëel te noemen waren. Vanuit het perspectief van [gedaagden] zoals zij dat in deze procedure heeft verwoord, te weten dat [eisers] in verband met de afboekingen over de gehele periode dat zij als partner aan het kantoor te Den Haag was verbonden, nog € 753.751,00 verschuldigd is, had [gedaagden] niet kunnen volstaan met het maar blijven doorgaan van het verstrekken van voorschotten op de fee van [eisers] zonder tenminste binnen een redelijke termijn kenbaar te maken aan welke correcties zij dacht. Dat heeft zij niet gedaan waardoor [eisers] gedurende de tijd dat zij werkzaam was bij [gedaagden] ook geen enkele indicatie heeft gehad van de te verrekenen bedragen waaraan [gedaagden] kennelijk dacht. Dat klemt temeer nu [eisers], zoals blijkt uit de hiervoor bij randnummer 2.4. geciteerde notulen, in maart 2007 nog te horen had gekregen dat [gedaagden] in beginsel had ingestemd met haar toetreding tot de maatschap.

Voornoemde omstandigheden brengen mee dat [gedaagden] haar recht om ten laste van [eisers] afboekingen door te voeren op de door anderen gemaakte uren voor klanten waarvoor [eisers] cliënthandler is, heeft verwerkt. Daarmee komt aan de eis van [gedaagden] in reconventie de grondslag grotendeels te vervallen en ligt zij in zoverre voor afwijzing gereed. Voor de eis van [eisers] in conventie betekent dit dat als uitgangspunt heeft te gelden dat alle afboekingen op de uren van derden gemaakt voor klanten van [eisers] buiten beschouwing dienen te blijven, behalve voor zover het betreft de door [gedaagden] gemaakte afboekingen die [eisers] heeft erkend. Het is de rechtbank voorshands niet duidelijk in hoeverre [eisers] daarmee in haar vordering en de onderbouwing daarvan rekening heeft gehouden. De rechtbank zal partijen, [eisers] als eerste, in de gelegenheid stellen bij akte hun stellingen op voornoemd oordeel af te stemmen.

Goodwill

De vordering van [eisers] is voorts gebaseerd op een goodwill vergoeding die [gedaagden] op grond van artikel 7 lid 3 en 4 van bijlage 4 bij de overeenkomst aan [eisers] verschuldigd is. Deze bepaling luidt, voor zover hier van belang:

“(…)

[eisers] heeft voorts gesteld dat zij in de periode na 15 augustus 2005 uit haar eigen netwerk een 11-tal klanten, genoemd bij randnummer 58 in de dagvaarding, nieuw heeft geworven waarvoor [gedaagden] eveneens conform artikel 7 lid 4 van bijlage 4 een goodwillvergoeding verschuldigd is. Nu [gedaagden] gemotiveerd heeft betwist dat [eisers] deze klanten zelf heeft verworven zal [eisers] dienen te bewijzen dat de aldaar genoemde klanten “eigen klanten” zijn in de zin van de overeenkomst. Gelet op hun stellingen over en weer zijn partijen het er over eens dat daarvoor maatgevend is de vraag of de klant na 15 augustus 2005 als nieuwe klant van [gedaagden] is geworven uit het persoonlijke netwerk van [eisers] Het komt de rechtbank voor dat in het kader van de bewijslevering daarbij belang toekomt aan de vraag of de betreffende klant juist vanwege de aanwezigheid van [eiser sub 2] gebruik is gaan maken van de dienstverlening van [gedaagden]

Gelet op het door [eisers] gedane bewijsaanbod zal zij tot dit bewijs worden toegelaten.

Iedere verdere beslissing wordt aangehouden.

Om redenen die hiervoor zijn genoemd zal de rechtbank tussentijds hoger beroep van dit vonnis toestaan.