Rb. Rotterdam, 06-06-2012, nr. 384253 / HA ZA 11-1756

Het verloop van de procedure blijkt uit:

Ten slotte is vonnis bepaald.

In de hoofdzaak met zaak- /rolnummer: 372428 / HA ZA 11-391 tussen de heer [X] als eiser in conventie, verweerder in reconventie en RET als gedaagde in conventie, eisers in reconventie is op 14 maart 2012 een eindvonnis gewezen. Bij dat vonnis is RET veroordeeld om aan [X] te betalen een bedrag van € 3.573,55 en verdere schade op te maken bij staat, met rente en kosten. In reconventie zijn de vorderingen afgewezen met veroordeling van RET in de kosten.

RET vordert na verandering van eis - samengevat - dat de rechtbank bij vonnis, uitvoerbaar bij voorraad de gemeente zal veroordelen om aan RET te betalen:

De gemeente voert verweer en concludeert tot afwijzing van de vorderingen van RET, met veroordeling van RET, uitvoerbaar bij voorraad, in de kosten van deze procedure, vermeerderd met rente, inclusief nakosten.

Op de stellingen van partijen wordt hierna, voor zover van belang, nader ingegaan.

Tegen de verandering van eis is geen bezwaar gemaakt. Nu de rechtbank die verandering ambtshalve niet in strijd acht met de eisen van een goede procesorde zal recht worden gedaan op de veranderde eis.

RET grondt haar vorderingen op artikel 6:174 Burgerlijk Wetboek (BW) (risico-aansprakelijkheid wegbeheerder) en artikel 6:162 BW (onrechtmatige daad). Zij stelt daartoe - kort samengevat - het volgende. De gemeente heeft als wegbeheerder nagelaten zorg te dragen voor een veilige verkeerssituatie. Als gevolg daarvan heeft de aanrijding tussen de tram en de door [X] bestuurde snorscooter kunnen plaatsvinden.

Uit artikel 6:174 BW vloeit, voor zover hier van belang, voort dat indien een ongeval ontstaat doordat een openbare weg niet voldoet aan de eisen die men daaraan in de gegeven omstandigheden mag stellen, het overheidslichaam dat moet zorgen dat die weg in goede staat verkeert aansprakelijk is. Bij het antwoord op de vraag of de weg voldoet aan de eisen die men daaraan in de gegeven omstandigheden mag stellen, komt het aan op de - naar objectieve maatstaven te beantwoorden - vraag of de weg, gelet op het te verwachten gebruik of de bestemming daarvan, met het oog op voorkoming van gevaar voor personen en zaken deugdelijk is, waarbij ook van belang is hoe groot de kans op verwezenlijking van het gevaar is, hoe ernstig het gevaar en welke veiligheidsmaatregelen mogelijk en redelijkerwijs te vergen zijn. Daarbij kan mede betekenis toekomen aan de aan de gemeente als wegbeheerder toekomende beleidsvrijheid en ter beschikking staande financiële middelen. Onveilige verkeerssituaties dient de wegbeheerder deugdelijk te beveiligen, bijvoorbeeld door ervoor te waarschuwen. Daarbij dient de wegbeheerder te beseffen dat niet alle verkeersdeelnemers steeds de nodige voorzichtigheid en oplettendheid zullen betrachten.

Over de verkeerssituatie ter plaatse en ten tijde van de aanrijding tussen [X] als bestuurder van een bromscooter en een tram van RET, en de toedracht van die aanrijding, heeft de rechtbank in de hoofdzaak het volgende overwogen:

Uit de hiervoor geciteerde overwegingen in de hoofdzaak vloeit voort dat de rechtbank van oordeel is dat de weg ten tijde en ter plaatse van het ongeval niet voldeed aan de eisen die men daaraan in de gegeven omstandigheden mag stellen. Hetgeen de gemeente hierover heeft gesteld in deze procedure in vrijwaring doet daar niet aan af. De gemeente heeft op de ongevalskruising een situatie gecreëerd waarin van verschillende kruisende zijden naderende bestuurders gelijktijdig konden menen voorrang te hebben boven van de hen kruisende zijde naderende bestuurders. Immers, trambestuurders kunnen menen voorrang te hebben omdat zij de kruising naderen na het passeren van een wit licht uitstralend negenoog, terwijl op het kruisende fietspad naderende bestuurders ((brom)fietsers) kunnen menen voorrang te hebben omdat zij op een met borden als zodanig aangeduide voorrangsweg rijden (de 's-Gravelandseweg is aangeduid als voorrangsweg) terwijl zij een niet kenbaar met verkeerslichten beveiligde kruising naderen. Noch de trambestuurders, noch de (brom)fietsers worden op adequate wijze voor deze zeer gevaarlijke situatie gewaarschuwd. De gemeente heeft derhalve een onveilige verkeerssituatie - de kruising van een dubbel tramspoor met een (brom)fietspad - niet deugdelijk beveiligd, maar het gevaar ter plaatse juist vergroot.

De gemeente voert aan dat zij er bewust voor heeft gekozen om de ongevalskruising te regelen door middel van een geel knipperend tramwaarschuwingslicht dat tevens een belsignaal geeft en een verkeersbord J14 omdat de ervaring leert dat, indien voor verkeerslichten zou worden gekozen, (brom)fietsers geneigd zijn het voor hen geldende rode verkeerslicht te negeren vanwege de soms schijnbaar lange wachttijd totdat de met prioriteit geregelde tram is gepasseerd (conclusie van antwoord onder 17). De gemeente miskent dat met de door haar genoemde maatregelen de voorrangssituatie niet is geregeld. De genoemde maatregelen hebben op grond van de wet slechts een attentieverhogende betekenis. De door de gemeente verstrekte reden waarom is afgezien van verkeerslichten, namelijk omdat in haar visie (brom)fietsers geneigd zijn het voor hen geldende rode verkeerslicht te negeren vanwege de soms schijnbaar lange wachttijd totdat de tram is gepasseerd, is moeilijk te begrijpen. Dat er mogelijk (brom)fietsers zijn die een voor hen geldend rood verkeerslicht negeren, is geen goede reden om geen verkeerslichten te plaatsen en zeker niet om de voorrangssituatie ter plaatse niet correct te regelen. Daarmee worden immers alle weggebruikers, ook zij die zich wel aan de verkeersregels plegen te houden, onnodig aan ernstig gevaar blootgesteld. Voorts wordt daarmee onduidelijkheid gecreëerd over de civielrechtelijke verhoudingen tussen de verschillende weggebruikers indien zich een ongeval heeft voorgedaan. Veeleer ligt het in de rede om in een dergelijk geval - indien de wegbeheerder vreest dat sommige (brom)fietsers een rood verkeerslicht zullen negeren - een aanvullende maatregel te treffen, bijvoorbeeld een maatregel die ertoe strekt om trambestuurders te waarschuwen voor het betreffende door de wegbeheerder gesignaleerde gevaar, of een maatregel die ertoe strekt om (brom)fietsers te ontmoedigen om een rood verkeerslicht te negeren.

De gemeente voert aan dat volgens de door haar geregistreerde gegevens over verkeersongevallen zich op de ongevalskruising niet eerder een ongeval heeft voorgedaan tussen een tram en een (brom)fiets. Wat daar ook van zij, op grond daarvan is niet zonder meer de conclusie gerechtvaardigd dat de ongevalskruising voor (brom)fietsers veilig en overzichtelijk is. Bovendien is zeker niet de conclusie gerechtvaardigd dat de voorrangssituatie ter plaatse correct is geregeld. Dat ondanks de door de gemeente niet adequaat geregelde voorrangssituatie ter plaatse niet veel meer ongevallen plaatsvinden, is er waarschijnlijk aan te wijten dat (brom)fietsers die een tram zien naderen veelal zo verstandig zullen zijn om deze voor te laten gaan, ongeacht de voorrangssituatie ter plaatse. Dat neemt niet weg dat de gemeente ter plaatse onnodig gevaar in het leven heeft geroepen door de voorrangssituatie niet correct te regelen. Echter, belangrijker in het kader van de gevorderde vrijwaring is dat de gemeente jegens RET onrechtmatig heeft gehandeld door - door middel van het voor de trambestuurder wit licht uitstralende negenoog - de suggestie te wekken dat de trambestuurder voorrangsgerechtigd was boven [X], terwijl zulks niet het geval was. Immers, voor [X] was de ongevalskruising niet door middel van verkeerslichten geregeld zodat hij als bestuurder op een voorrangsweg in beginsel voorrangsgerechtigd was ten opzichte van de tram. Het is aan dit onrechtmatig handelen van de gemeente te wijten dat RET in de hoofdzaak [X] niet heeft kunnen tegenwerpen dat hij het ongeval heeft veroorzaakt door het maken van een ernstige verkeersfout (het niet verlenen van voorrang aan de tram). Die omstandigheid is de belangrijkste factor die ertoe heeft geleid dat RET in de hoofdzaak is veroordeeld tot vergoeding van de volledige door [X] geleden en nog te lijden schade, niettegenstaande het feit dat die schade mede een gevolg is van een omstandigheid die aan [X] moet worden toegerekend (onvoldoende oplettendheid).

De gemeente voert aan dat niet als vaststaand kan worden aangenomen dat de trambestuurder het kruispunt met de 's-Gravelandseweg is overgereden terwijl het voor de kruising geplaatste negenoog wit licht uitstraalde. Voor zover daarin een betwisting dient te worden gelezen van de betreffende stelling van RET, en daarmee een betwisting van het causaal verband tussen de fout van de gemeente en de door RET geleden schade, is die betwisting onvoldoende onderbouwd. De bestuurder van de tram heeft verklaard dat het negenoog wit licht uitstraalde. De conducteur van de tram heeft verklaard dat de bestuurder haar bij het oprijden van de kruising zei dat het hem opviel dat de lichten weer werkten. Er bestaat geen enkele aanleiding om te veronderstellen dat de bestuurder van de tram het negenoog is gepasseerd terwijl dit geen wit licht uitstraalde. De gebeurtenissen zijn op grond van de verkeerssituatie ter plaatse en de vaststaande feiten immers volledig verklaarbaar uitgaande van de juistheid van de verklaring van de bestuurder van de tram. De gemeente heeft dan ook geen feiten of omstandigheden aangevoerd die meebrengen dat aan de juistheid van die verklaring getwijfeld zou moeten worden.

De gemeente meent dat indien de rechtbank in de hoofdzaak RET aansprakelijk zou achten voor de schade van [X] als gevolg van het ongeval, om reden dat het ongeval is veroorzaakt door een fout van de trambestuurder, reeds op grond daarvan kan worden geoordeeld dat de gemeente niet jegens RET aansprakelijk is voor de gevolgen van het ongeval. Met deze redenering miskent de gemeente dat een fout van de trambestuurder (of van RET) niet meebrengt dat fouten van de gemeente hun relevantie verliezen. Indien de gemeente de voorrangssituatie ter plaatse adequaat had geregeld en - bijvoorbeeld - een verkeerslicht had geplaatst, is niet onaannemelijk dat het ongeval in het geheel niet zou hebben plaatsgevonden. Indien [X] voorafgaande aan het ongeval een belangrijke voorrangsfout zou hebben gemaakt, is bovendien niet aannemelijk dat [X] de door hem geleden schade volledig op RET zou hebben kunnen verhalen. Juist is echter dat er in de verhouding tussen de gemeente en RET sprake is van een situatie waarin de schade mede een gevolg is van omstandigheden die aan RET kunnen worden toegerekend. De rechtbank verwijst naar hetgeen zij over dergelijke omstandigheden aan de zijde van RET heeft overwogen onder 4.4, 4.5, 4.6. 4.18 en 4.24 in het vonnis in de hoofdzaak (zie de geciteerde overwegingen onder 4.4 hiervoor). De rechtbank is van oordeel dat - gelet op de mate waarop de aan ieder (de gemeente en RET) toe te rekenen omstandigheden tot de schade hebben bijgedragen - de gemeente aan RET dient te vergoeden tweederde deel van al hetgeen waartoe RET in de hoofdzaak jegens [X] is veroordeeld.

Ter zake van de schade aan de tram is de vordering in de hoofdzaak in reconventie van RET jegens [X] afgewezen. Aan de voorwaarde waaronder de betreffende vordering in deze vrijwaring is ingesteld, is derhalve voldaan.

De gemeente meent dat in een zaak in vrijwaring geen andere vorderingen dan een eis tot vrijwaring kunnen worden betrokken. De rechtbank is van oordeel dat er geen goede grond bestaat om niet - behoudens indien sprake is van strijd met de eisen van een goede procesorde, waarvan niet is gebleken - toelaatbaar te achten dat in een vrijwaringszaak ook andere vorderingen dan een eis tot vrijwaring worden betrokken. In dit verband is mede van belang dat indien de hoofdzaak en de zaak in vrijwaring niet tegelijk in staat van wijzen zijn, op vordering van de oorspronkelijk eiser of gedaagde de hoofdzaak afzonderlijk wordt beslist (artikel 215 Wetboek van burgerlijke rechtsvordering). Eventuele complicaties in de zaak in vrijwaring die verband houden met andere vorderingen dan een eis tot vrijwaring behoeven derhalve geen vertraging van de afwikkeling van de hoofdzaak tot gevolg te hebben. Voorts is van belang dat een doelmatige procesgang ermee gediend kan zijn indien ook andere vorderingen dan louter de eis tot vrijwaring in de zaak in vrijwaring kunnen worden betrokken. Dat is ook in deze zaak het geval.

Het bij conclusie van dupliek onder 17 door de gemeente gevoerde verweer dat de vordering ter zake van de schade aan de tram een tweede vordering tot vrijwaring betreft die niet tijdig is ingesteld, is ongegrond. Dat de vordering onder een voorwaarde is ingesteld die ermee samenhangt dat vergoeding van dezelfde schade ook van [X] is gevorderd, brengt niet mee dat de vordering het karakter van een vrijwaringsvordering heeft. Het betreft een gewone vordering die onder een voorwaarde is ingesteld. Nu die voorwaarde is vervuld, dient gewoon op die vordering te worden beslist.

Ter zake van de schade aan de tram geldt hetzelfde als ter zake van de door [X] geleden en nog te lijden schade. Eenderde deel van die schade dient voor rekening van RET te blijven, tweederde deel van die schade dient de gemeente aan RET te vergoeden. Nu de helft van de schade aan de tram reeds aan RET is vergoed door de WAM-verzekeraar van [X], is van de vordering - die betrekking heeft op de resterende helft van de schade - nog toewijsbaar eenderde deel (zijnde eenzesde deel van de totale schade, waarvan reeds driezesde deel is vergoed). Eenderde deel van € 5.488,09 is € 1.829,36. De wettelijke rente over dit bedrag, tegen toewijzing waarvan geen specifiek verweer is gevoerd, zal in overeenstemming met de vordering worden toegewezen met ingang van 21 juli 2009. Het betreft hier immers een zaakschade die geacht kan worden op het moment van de beschadiging te zijn geleden, terwijl het verzuim zonder ingebrekestelling intreedt wanneer de verbintenis voortvloeit uit onrechtmatige daad.

De vordering van RET omvat de veroordeling van de gemeente tot vergoeding van de proceskosten in de hoofdzaak. Het door RET in de hoofdzaak gevoerde verweer diende mede ter verdediging van de belangen van de gemeente. Ook de proceskosten die in de hoofdzaak voor rekening van RET zijn gekomen, moeten daarom voor tweederde deel door de gemeente worden vergoed.

De gemeente zal als de overwegend in het ongelijk gestelde partij worden veroordeeld in de kosten van deze procedure in vrijwaring. De nakosten zijn toewijsbaar zoals hierna bepaald.