Hof Amsterdam, 02-07-2019, nr. 200.218.703/01

gevestigd te Bergen (NH),

2. RACKTIME B.V.,

gevestigd te Alkmaar,

appellanten,

advocaat: mr. E.C.W. van der Poel te Alkmaar,

tegen

gevestigd te Alkmaar,

2. SORTIVA B.V.,

gevestigd te Alkmaar,

geïntimeerden,

advocaat: mr. M.E. Franke te Voorburg.

Appellanten worden hierna Pekom en Racktime en gezamenlijk Pekom c.s. genoemd.

Geïntimeerden worden aangeduid als Sortiva Deponie en Sortiva en gezamenlijk als Sortiva c.s.

Pekom c.s. zijn bij dagvaarding van 29 mei 2017 in hoger beroep gekomen van het vonnis van de rechtbank Noord-Holland van 1 maart 2017 met bovenvermeld zaak-/rolnummer, voor zover gewezen tussen Pekom c.s. als eiseressen en Sortiva c.s. als gedaagden.

Bij arrest van 5 september 2017 is een comparitie na aanbrengen gelast, die op 12 februari 2018 heeft plaatsgevonden. Partijen hebben geen schikking bereikt.

Partijen hebben daarna de volgende stukken ingediend:

- memorie van grieven, met producties;

- memorie van antwoord, met producties.

Partijen hebben de zaak op 18 april 2019 doen bepleiten door hun hiervoor genoemde advocaten, ieder aan de hand van pleitnotities die zijn overgelegd. Pekom c.s. hebben bij deze gelegenheid nog producties in het geding gebracht.

Ten slotte is arrest gevraagd.

Pekom c.s. hebben geconcludeerd dat het hof het bestreden vonnis zal vernietigen en alsnog - uitvoerbaar bij voorraad - de vorderingen van Pekom c.s. zal toewijzen, met beslissing over de proceskosten, inclusief nakosten en met rente.

Sortiva c.s. hebben geconcludeerd tot bekrachtiging van het bestreden vonnis, met beslissing over de proceskosten.

Beide partijen hebben in hoger beroep bewijs van hun stellingen aangeboden.

De rechtbank heeft in het bestreden vonnis onder 2.1 tot en met 2.14 de feiten vastgesteld die zij tot uitgangspunt heeft genomen. Grief I houdt in dat de rechtbank de feiten en omstandigheden niet volledig, althans onjuist heeft weergegeven. Welke feiten volgens Pekom c.s. onjuist zouden zijn, is het hof echter niet duidelijk geworden. Voor zover de in de toelichting op grief I door Pekom c.s. aangevoerde aanvullende feiten relevant zijn en vast staan, zal het hof daarmee bij de beoordeling van het geschil rekening houden. De door de rechtbank vastgestelde feiten zijn in hoger beroep niet of niet voldoende gemotiveerd bestreden en dienen derhalve ook het hof als uitgangspunt. Waar nodig aangevuld met andere feiten die als enerzijds gesteld en anderzijds niet of onvoldoende betwist zijn komen vast te staan, luiden die feiten als volgt.

Sortiva Deponie is eigenaar van het perceel [adres 1] . Op dit

perceel wordt sinds 1973 een afvalverwerkingsbedrijf geëxploiteerd, vanaf 1 januari 2007 door Sortiva. In mei 2006 is in het bedrijf een hydraulische shredder voor de houtrecyclinginstallatie in gebruik genomen, die vanaf 1 januari 2007 eigendom is van Sortiva. Voor die tijd werd gebruik gemaakt van een shredder op rupsbanden.

Pekom is eigenaar van een perceel aan de [adres 2] , in de nabijheid van het bedrijf van Sortiva, waarop in 2005 een bedrijfsgebouw is gebouwd. Dit bedrijfsgebouw werd van Pekom gehuurd door Racktime, die het gebruikte als kantoor/bedrijfsruimte. Sinds 2011 wordt het bedrijfsgebouw gehuurd door een derde.

Vanaf juni 2006 hebben kantoormedewerkers van Racktime intern melding

gemaakt van diverse lichamelijke klachten. Racktime heeft deze toegeschreven aan

trillingen, veroorzaakt door de shredder. Hierover heeft vanaf januari 2007 overleg

plaatsgevonden met Sortiva c.s.

In maart 2007 hebben Pekom c.s. Sortiva c.s. aansprakelijk gesteld voor de door hen geleden schade als gevolg van trillingshinder veroorzaakt door de shredder.

De shredder is in mei 2007 door Sortiva c.s. op trillingsdempers geplaatst. In

de zomer van 2007 hebben Sortiva c.s. een zogenaamde schudgoot geplaatst.

In opdracht van Pekom c.s. en in overleg met Sortiva c.s. heeft Crux Engineering B.V. (hierna: Crux) onderzoek verricht naar de trillingen. Crux heeft op 28 september 2007 een rapport uitgebracht. In het laatste hoofdstuk daarvan is het volgende vermeld:

Uit de resultaten van het trillingsonderzoek en het advies over mogelijk te nemen maatregelen kunnen de volgende conclusies worden getrokken:

• Als oorzaak voor de trillingshinder van de medewerkers in het bedrijfspand van Racktime (...) zijn duidelijk de door de shredder van [Sortiva; hof] veroorzaakte trillingen aan te wijzen. De dominante frequentie van de shredder (6,6 Hz) is eenduidig terug te vinden in de gemeten trillingen in het gebouw. Zodra de shredder wordt uitgezet, zijn de continu trillingen met frequentie van 6,6 Hz niet meer terug te vinden in het gebouw. Ca. 10% van de trillingsintensiteiten ter plaatse van de shredder (gemeten naast de bron) worden via voortplanting in de ondergrond nog overgedragen aan het gebouw van Racktime.

• (...)

• Ondanks dat de gemeten trillingsintensiteiten net onder de streefwaarden conform de in Nederland geldende SBR-B richtlijn liggen ondervinden de medewerkers trillingshinder met als gevolg ernstige gezondheidsklachten (...). Het wordt benadrukt dat trillingshinder zeer subjectief is en afhangt van de gevoeligheid van het individu. Ook bij onderschrijding van de in de SBR-richtlijn aangegeven streefwaarden kan daarom geen garantie worden gegeven dat er geen trillingshinder zal optreden. De problematische situatie wordt, ondanks de lage trillingssnelheden die optreden, met name veroorzaakt door het continu karakter van de trillingen die gedurende de werking van de shredder optreden. (...)

Crux noemt in haar rapportage drie trillingreducerende maatregelen, waaronder het

aanbrengen van een blokkade in de grond, en merkt op dat de enige maatregel die volledige garantie biedt op het voorkomen van trillingen door de shredder het verplaatsen of verwijderen van de trillingsbron is. In maart 2008 heeft Crux een herhalingsonderzoek uitgevoerd. In het daarvan opgemaakte rapport van 13 maart 2008 heeft zij nagenoeg dezelfde conclusies getrokken als in het eerste rapport.

In opdracht van (de verzekeraar van) Sortiva c.s. zijn rapportages uitgebracht

door Bureau Lengkeek, Laarman en De Hosson (hierna: Lengkeek) op 26 oktober 2007 en 18 juni 2008. Ook heeft een derde in opdracht van Sortiva c.s. onderzoek ingesteld naar laagfrequent geluid, maar daarvan is geen rapport uitgebracht.

In maart 2008 heeft Racktime de kantoormedewerkers die werkzaam waren in haar pand, verhuisd naar een tijdelijk pand, waarna hun klachten direct verminderden en na korte tijd verdwenen.

In de zomer van 2008 is de shredder enige tijd buiten gebruik gesteld en heeft Sortiva gebruik gemaakt van twee mobiele shredders. Vanaf begin september 2008 is op een andere locatie op het terrein van Sortiva Deponie een nieuwe shredder geplaatst. Daarvoor is een bouwvergunning verleend en een melding ex artikel 8.19 van de Wet Milieubeheer gedaan bij Gedeputeerde Staten van Noord-Holland (hierna: GS) . In de aanvulling op die melding van 10 januari 2008 hebben Sortiva c.s. aan GS geschreven:

De bestaande houtrecycling installatie heeft, naar nu is bekend geworden, trillingen veroorzaakt in een nabijgelegen kantoorpand. In dit pand bevindt zich de firma Racktime. Op de verdiepingsvloer waren klachten m.b.t. trillingen, die voor sommige personeelsleden zodanig ernstig waren, dat zij hierdoor gezondheidsklachten kregen.

Dit pand ligt op ca. 180 meter afstand van de houtrecycling installatie. Hiertussen ligt nog een ander pand waar (...) geen trillingen werden waargenomen. Om hier toch inzicht in te verschaffen heeft [Sortiva; hof] Crux (...) opdracht verleend om de oorzaak van de trillingen bij Racktime te onderzoeken. Dit onderzoek is bijgevoegd (...). Uit dit onderzoek is gebleken dat inderdaad de houtrecycling installatie de veroorzaker is van de trillingen bij Racktime. (...) Kijkend naar de richtlijnen hiervoor (...) liggen de gemeten trillingsintensiteiten net onder de norm. Ondanks dat is het echter wel mogelijk dat sommige mensen hier toch hinder ervaren. [Sortiva; hof] heeft zich vervolgens in overleg met Racktime (...) ingespannen om een oplossing te vinden in de bestaande houtrecycling installatie. Het plaatsen van dempers onder een deel van de installatie en het plaatsen van een keerwand hebben niet tot vermindering van de hinder geleid. (...)

Door het verplaatsen van de houtrecycling installatie (...) wordt de afstand tussen de installatie en Racktime nagenoeg verdubbeld. Hierdoor zal een verdere vermindering van het trillingniveau worden bereikt. Daarnaast zal de nieuwe houtrecycling installatie als geheel op een betonnen vloer worden geplaatst van ca. 6 meter bij 6 meter met een dikte van ca. 30 cm. (…) Nu staat de houtrecycling installatie op stelcon platen. Verwacht mag worden dat een betonnen vloer een dempend effect heeft op trillingen (veel meer massa dan stelcon platen).

Het verplaatsen van de houtrecycling installatie zal daarom een gunstig effect hebben op de trillinghinder die de firma Racktime ondervind. Door de verplaatsing mag verwacht worden dat de trillingsintensiteiten ruim onder de norm komen. (...)

Bij brief van 24 januari 2008 hebben GS aan Sortiva bericht dat zij akkoord gaan met de melding voor het veranderen van de inrichting van Sortiva. Over het aspect trillingen staat op pagina 2 van de brief:

De melding is aangevuld met betrekking tot het aspect trillingen. In het rapport is aangegeven dat de trillingen veroorzaakt door de oude installatie onder de wettelijk toegestane norm bleven. In het rapport is voorts aangegeven dat een remedie voor het opheffen van de trillinghinder verplaatsing van de installatie is. Onderwerp van deze melding is ondermeer de vervanging van de oude installatie door een nieuwe moderne installatie op een andere plaats. In de aanvulling wordt aangegeven dat de nieuwe installatie minder trillingen zal veroorzaken dan de nu in gebruik zijnde installatie. Voorts zal de nieuwe installatie op een stevige fundatie worden geplaatst waarmee trillingen worden voorkomen.

Er kan daarom worden aangenomen dat vanwege de nieuwe installatie geen ontoelaatbare trillingen buiten de inrichting zullen optreden.

Sortiva c.s. hebben Crux verzocht opnieuw trillingsonderzoek te doen. In de

rapportage van Crux van 8 oktober 2008 is na nieuwe metingen onder meer geconcludeerd dat door ingebruikneming van de nieuwe shredder de absolute, continue trillingsintensiteiten op de lage frequenties tussen 6,3 en 6,9 Hz ter plaatse van het pand van Racktime zijn toegenomen (0,2 tot 0,5 mm/s) ten opzichte van de eerdere onderzoeken (0,1 tot 0,2 mm/s). Ook Lengkeek heeft op 3 december 2008 een nieuwe rapportage uitgebracht, waarin op grond van de meetgegevens en conclusies van Crux is geconcludeerd dat de trillingen bleven beneden de waarden van de SBR-richtlijn.

De rechtbank Alkmaar heeft op 13 augustus 2009 op verzoek van Pekom c.s. een voorlopig deskundigenbericht gelast. De door de rechtbank benoemde deskundige, [deskundige 1] (hierna: [deskundige 1] ) heeft in zijn rapportage van 21 december 2009 als volgt geconcludeerd:

1. Er bestaat geen eenduidige relatie tussen het in werking zijn van de shredder en de volgens SBR richtlijn B gemeten trillingssterkte Vmax bij Racktime.

2. Andere trillingsbronnen zoals wegverkeer en activiteiten in het gebouw van Racktime veroorzaken trillingen in dezelfde ordegrootte als de trillingen die mogelijk van de shredder afkomstig zijn.

3. De gemeten trillingssterkte bij Racktime, voor zover toe te wijzen aan de shredder voldoet aan de streefwaarden uit de SBR richtlijn B voor kantoren. De kans op hinder is daardoor klein.

4. Het gebouw van Racktime is niet bijzonder gevoelig voor trillingen vanuit de bodem.

[deskundige 1] heeft daaraan toegevoegd dat mogelijk laagfrequent geluid van de shredder een rol heeft gespeeld bij het ontstaan van klachten en geeft de rechtbank in overweging daarnaar een onderzoek te gelasten.

Op de vraag aan [deskundige 1] of, bij de beantwoording van de vraag of de trillingen die

worden ondervonden bij Racktime kunnen worden aangemerkt als gevolg van de werking van de shredder, aanleiding bestaat om te twijfelen aan de eerdere beantwoording van die vraag door Crux, heeft [deskundige 1] geantwoord:

In beide rapportages van Crux wordt alleen de trillingssterkte Vtop vermeld waarbij de dominante trillingsfrequentie van 6.6Hz (...) en 6,3 Hz/ 6,9 Hz/ 12,3 Hz/ 15,9 Hz/ 16,6 Hz en 17-21 Hz (...) gebruikt zijn om aan te tonen dat de trillingen afkomstig zijn van de shredder.

Voor de beoordeling volgens de SBR-richtlijn B is niet de maximale trillingssnelheid voor een specifieke frequentie maatgevend maar juist de SBR gewogen effectieve trillingssterkte over het totale frequentie-interval van 1-80 Hz. Deze waarde is niet in de rapportage opgenomen. (...) Verder zeggen beide rapportages niets over de sterkte van de achtergrondtrillingen en kan er geen beoordeling worden gemaakt van de trillingen als gevolg van de shredder in relatie tot die van de eventueel andere trillingsbronnen. (...)

Op basis van bovenstaande evaluatie moet worden vastgesteld dat door Crux geen meting is uitgevoerd van de, voor de beoordeling van hinder benodigde, trillingssterkte Vmax. Hoewel uit de metingen van Crux blijkt dat er een relatie bestaat tussen het in werking zijn van de shredder en de trillingssnelheid bij Racktime, maakt voorliggend onderzoek duidelijk dat deze relatie niet blijkt voor de trillingssterkte Vmax. Daardoor bestaat aanleiding tot twijfel over het antwoord op vraag 1a door Crux.

In april 2010 is Racktime verhuisd naar een nieuw pand aan de [adres 3]

.

Bij beschikking van 6 mei 2010 heeft de rechtbank Alkmaar een onderzoek naar de invloed van laagfrequent geluid gelast en opnieuw [deskundige 1] als deskundige benoemd. In zijn rapportage van 19 oktober 2010 heeft [deskundige 1] geconcludeerd:

1. Er bestaat voor een beperkt aantal frequenties een relatie tussen het in werking zijn van de shredder en het laagfrequente geluidniveau in het kantoor van Racktime.

2. Het gemeten laagfrequente geluidniveau in het kantoor van Racktime met in werking zijnde shredder voldoet aan de toetsingswaarden (Vercammen-curve).

3. Ook de gemeten trillingssterkten voldoen aan de toetsingswaarden en liggen bovendien ruimschoots onder de voelbaarheidsgrens.

4. Interne geluidbronnen zoals de airco en het ventilatiesysteem van het kantoorgebouw veroorzaken een hoger laagfrequent geluidniveau dan de situatie met in bedrijf zijnde shredder.

(…)

Terugkijkend op de resultaten van beide onderzoeken blijkt dat noch voor trillingen noch voor laagfrequent geluid een overschrijding van de toetsingswaarden optreedt als gevolg van de activiteiten van de shredder. De gebruikte toetsingswaarden zijn gerelateerd aan de kans op hinder en gelden voor “de gemiddelde” mens. Op basis van de onderzoeksresultaten wordt de kans dat de shredder voor de geconstateerde klachten heeft gezorgd dan ook als heel klein gezien. Individueel kunnen mensen gevoeliger zijn voor geluid of trillingen dan met de toetsingswaarden tot uitdrukking komt. Een harde toetsing die voor iedereen onder alle omstandigheden geldt, is echter niet aan te geven. Daarom blijft sprake van een kans, hoe klein dan ook.

Het opnieuw uitvoeren van trillingsonderzoek met de oude shredder was volgens [deskundige 1] niet zinvol, omdat metingen met de nieuwe shredder hadden aangetoond dat de trillingen zijn toegenomen ten opzichte van de situatie met de oude shredder, zodat onderzoek met de oude shredder slechts zou leiden tot vaststelling van lagere trillingssterkten.

Bij beschikking van 11 maart 2014 heeft het hof een derde voorlopig deskundigenbericht gelast en [deskundige 2] (hierna: [deskundige 2] ) als deskundige

benoemd. [deskundige 2] is gevraagd of het op grond van de rapportages van Crux en het eerste rapport van [deskundige 1] aannemelijk is dat de trillingen gezondheidsklachten althans gezondheidsschade hebben veroorzaakt bij personen in het pand aan de [adres 2] . [deskundige 2] heeft op 30 september 2014 rapport uitgebracht. [deskundige 2] acht, gelet op de gemeten trillingsniveaus en de bijbehorende frequenties in het rapport van Crux van 28 september 2007, aannemelijk dat de trillingen een wezenlijke rol hebben gespeeld bij de gezondheidsklachten van de werknemers op de eerste etage van het pand aan de [adres 2] . De rapportage van 13 maart 2008 van Crux brengt hem tot dezelfde conclusie, nu de metingen in die rapportage eenzelfde beeld geven als de metingen in 2007. Op basis van de rapportage van Crux van 8 oktober 2008 kan [deskundige 2] geen concreet antwoord op de vraag geven, omdat ten tijde van het opmaken van dat rapport de “bewoners” met de gezondheidsklachten niet meer aanwezig waren, de trillingen door een elders geplaatste nieuwe shredder en twee mobiele shredders werden veroorzaakt en het karakter van de trillingen enigszins was veranderd. Ook op basis van de rapportage van [deskundige 1] van 21 december 2009 kan [deskundige 2] de vraag niet beantwoorden, omdat de situatie ten tijde van dat onderzoek niet vergelijkbaar was met die in 2007 en ten tijde van dat onderzoek de “bewoners” die klachten hadden niet meer aanwezig waren in het kantoor. Uit de meetgegevens van [deskundige 1] blijkt, aldus [deskundige 2] , dat in het gebouw trillingen voorkwamen boven de gevoelsdrempel, maar de vraag in hoeverre die gezondheidsklachten kunnen veroorzaken kan [deskundige 2] op basis van de meetgegevens niet beantwoorden.

[deskundige 2] sluit af met de conclusie dat hij het bij de uitkomsten van de onderzoeken en gelet op de klachtenregistratie niet aannemelijk acht dat gezondheidsschade is opgetreden.

Het hof:

bekrachtigt het bestreden vonnis;

veroordeelt Pekom c.s. in de kosten van het geding in hoger beroep, tot op heden aan de zijde van Sortiva c.s. begroot op € 5.200,= aan verschotten en € 18.712,= voor salaris.

Dit arrest is gewezen door mrs. J.C.W. Rang, D.J. van der Kwaak en C. Uriot en door de rolraadsheer in het openbaar uitgesproken op 2 juli 2019.