14.5 Bepaalde rechtsbetrekking en derdenwerldng

In par. 11.2 is derdenwerking — in ruime zin — van een forumkeuze besproken. Bij beoordeling van derdenwerking dient eveneens rekening te worden gehouden met `een bepaalde rechtsbetrekking'. Beperken deze woorden de derdenwerking? Indien zou worden aangenomen dat de rechtsbetrekking waarvoor de forumkeuze is gesloten een andere wordt, zou het antwoord op deze vraag bevestigend zijn. In die veronderstelling wijzigt de identiteit van één van de partijen, terwijl de rechtsbetrekking `intuitu personae' is aangegaan. De rechtsbetrekking zou daardoor niet langer dezelfde zijn en de forumkeuze daarom niet meer geldig.

Toch is de aanname in de vorige alinea niet juist. Het gaat niet om de identiteit van partijen, maar om de inhoud van de rechtsbetrekking. Slechts het rechtsinstrument is aan de orde, niet de partijen die daarbij horen. Aan de voorwaarde dat de forumkeuze is gesloten voor een bepaalde rechtsbetrekking vloeit derhalve slechts voort dat de rechtsbetrekking voldoende bepaald of bepaalbaar moet zijn. De identiteit van de partijen bij die aldus bepaalde rechtsbetrekking doet niet terzake. De voorwaarde van bepaaldheid staat derhalve derdenwerking niet in de weg, zolang de inhoud van de rechtsbetrekking ongewijzigd blijft.1 De partijen bij de forumkeuze (zoals bij overgang onder algemene titel, cessie of subrogatie) of de procespartij en (zoals in geval van faillissement) mogen anderen zijn dan de oorspronkelijke partijen bij de forumkeuze.

Een eerste bijzondere situatie geldt voor cognossementen, indien naar het toepasselijk recht de derde cognossementhouder de inlader niet opvolgt in diens rechten en verplichtingen. Bij opvolging zie ik geen probleem. Louter de persoon wisselt waarbij de derde in de rechten en verplichtingen treedt van de inlader. De derde houder is bij niet-opvolging echter niet gebonden aan de forumkeuze, zodat kan worden beargumenteerd dat de inhoud van de rechtsbetrekking tussen derde houder en vervoerder een andere is dan tussen vervoerder en inlader en daarmee niet — althans onvoldoende — bepaald. De voorwaarde van bepaaldheid staat desalniettemin niet aan uitoefening van de rechten en verplichtingen door de derde in de weg. De overdracht van een cognossement is immers steeds te voorzien voor beide oorspronkelijke partijen. Doel van het cognossement is dat de partij die uiteindelijk de goederen in ontvangst zal nemen zich door het cognossement kan legitimeren en afgifte kan verkrijgen. De persoon van de derde houder van het cognossement zal zelfs regelmatig onbekend zijn ten tijde van de overeenkomst.

Een tweede bijzondere situatie is een forumkeuze ten gunste van een derde. Met name bij verzekeringsovereenkomsten zal het voorkomen dat de verzekeringnemer een forumkeuze overeenkomt met de verzekeraar die mede betrekking heeft op geschillen tussen verzekerde/begunstigde en verzekeraar. Soms zal de verzekerde/ begunstigde ten tijde van het sluiten van de overeenkomst nog niet bekend zijn. Hetzelfde geldt voor de Wimalaya clausule' waarbij de vervoerder ten behoeve van zijn hulppersonen servants, agents, independent contractors') de cognossementbepalingen bedingt.2 Deze derden kunnen zich op de cognossementvoorwaarden beroepen.3 Deze bedingen zijn geldig en voldoende bepaald in de zin van art. 23 EEX-V°/ 17 Verdrag en het commune internationaal privaatrecht.4 Dat leid ik mede af uit art. 13 EEX-V°/12 lid 2 Verdrag, dat voorziet dat door een forumkeuze kan worden afgeweken van de regels over internationale bevoegdheid voor verzekeringsovereenkomsten, zoals neergelegd in EEX-V°Nerdrag. De bepaling laat uitdrukkelijk de mogelijkheid van een forumkeuze open ten gunste van de verzekerde of begunstigde5

Ook indien een forumkeuze is overeengekomen ten gunste van de rechter van de woonplaats van de verzekerde/begunstigde die op dat moment nog onbekend is, is de forumkeuze geldig. De forumkeuze is in dat geval tenminste voldoende bepaalbaar, terwijl een verzekeraar de gevolgen van deze clausule zal behoren te overzien.6 De forumkeuze ten gunste van een derde is dus niet in strijd met het vereiste van bepaaldheid.7