2.8 Samenvatting en evaluatie van hoofdstuk 2

De -in het kader van mijn onderzoek relevante- toepasselijke wet- en regelgeving met betrekking tot de accountantsorganisatie voor zover deze wettelijke controles in de zin van artikel 2:393 BW uitvoert, bestaat uit:

De -in het kader van mijn onderzoek relevante- toepasselijke wet- en regelgeving met betrekking tot de individuele accountant voor zover deze wettelijke controles in de zin van artikel 2:393 BW uitvoert, bestaat uit:

Ten aanzien van de handhaving van de wet- en regelgeving zijn de Wta en Wtra relevant. Indien een accountantspraktijk niet voldoet aan de normen die de Wta stelt zal de AFM ingrijpen op grond van de Wta. Voorts kan een ieder een tuchtklacht indienen over het beroepsmatig handelen van een individuele accountant op grond van de Wtra. Tot slot is de Verordening op de klachtbehandeling relevant met betrekking tot klachten tegen RA’s en AA’s.

Met dit hoofdstuk heb ik getracht de lezer van dit proefschrift een voor het vervolg van mijn onderzoek noodzakelijke ‘helicopterview’ te bieden van voor de accountant relevante wet- en regelgeving bij de wettelijke controle. Bij mijn onderzoek naar aansprakelijkheid van de accountant voor de wettelijke controle in deel 2 van dit proefschrift zal geregeld worden verwezen naar de in dit hoofdstuk besproken wet- en regelgeving. Daarnaast fungeert dit hoofdstuk als achtergrondinformatie met betrekking tot het besprokene in hoofdstuk 3 tot en met 5.

Zoals uit dit hoofdstuk genoegzaam blijkt, is sprake van een woud aan regelgeving. Dit laat zich deels verklaren door het feit dat de accountant een gereglementeerd beroep beoefent. Op de advocaat en notaris is een soortgelijk woud aan regelgeving van toepassing.1 In vergelijking met de advocatuur en het notariaat vallen echter twee zaken op:

Een ander verschil met de advocatuur en het notariaat is dat de wet- en regelgeving met betrekking tot de accountant voortdurend wordt gewijzigd. Bij de advocatuur en het notariaat is hier nagenoeg geen sprake van. De vele wijzigingen van wet- en regelgeving hangen samen met het feit dat het accountantsberoep sinds het begin van deze eeuw onder vuur ligt. Om het vertrouwen in de beroepsgroep weer te herstellen is onder andere de Wta ingevoerd. De Wta wordt gezien als een trendbreuk omdat het toezicht op de accountant buiten het accountantsberoep is geplaatst.

In lijn met de Wta is vervolgens door de Wtra ook het tuchtrecht buiten het accountantsberoep geplaatst. Verder is veel bestaande regelgeving gewijzigd en nieuwe regelgeving in het leven geroepen, zoals bijvoorbeeld de: VAO, VGBA en VIO. Bij deze regelgeving speelt onder andere de onafhankelijkheid van de accountant een belangrijke rol. Tot slot mogen maatregelen zoals de verplichte roulatie en de scheiding van controle en adviespraktijk niet ontbreken in dit overzicht van maatregelen om het vertrouwen in de accountant weer te herstellen.

Desondanks wordt in de krant of door Tweede Kamerleden geregeld een oproep gedaan tot verdere regulering, mede omdat er ook steeds nieuwe incidenten naar voren komen. De oproep tot verdere regulering zal veel mensen laten denken: ‘wie niet luisteren wil, moet maar voelen’. Men kan zich echter afvragen of nóg meer wet- en regelgeving het vertrouwen zal doen herstellen of dat met adequate handhaving wellicht niet meer kan worden bereikt?! Wieleman, voorzitter van de NBA van 2013 tot en met 2015 en destijds partner bij Deloitte, heeft in het FD2 gepleit voor steviger handhaving. Het voordeel daarvan is dat het zich richt op de probleemgevallen. Zulks in tegenstelling tot wet- en regelgeving die de complete beroepsgroep raakt. Indien handhavers vervolgens het slagen en falen van individuele kantoren publiekelijk aan de kaak stellen, zal zijns inziens sprake zijn van een effectieve maatregel omdat de kantoren alsdan worden geraakt waar ze het kwetsbaarst zijn, bij hun reputatie.

Ik ben zelf niet direct voorstander van ‘naming and shaming’ maar denk wel dat met steviger handhaving gericht op probleemgevallen meer zal worden bereikt dan met nog meer wet- en regelgeving. Bij meer wet- en regelgeving ziet men op een gegeven moment ‘door de bomen het bos niet meer’ en dat zal het vertrouwen in de beroepsgroep mijns inziens niet ten goede komen.