13.9 Samenvatting en conclusies

Bij wijze van inleiding tot dit nationale deel heb ik in dit hoofdstuk een korte schets gegeven van het (juridische) handhavingskader waarbinnen de nemo tenetur-problematiek in punitieve belastingzaken zich beweegt. Voor zover van belang voor deze studie vallen de handhavingsmiddelen die de overheid ten dienste staan om de nakoming door burgers van hun fiscale verplichtingen te waarborgen uiteen in het toezicht op de naleving van fiscale voorschriften enerzijds en bestuurlijke en strafrechtelijke sanctiedreiging en -oplegging anderzijds. In dit hoofdstuk stond het fiscaal nalevingstoezicht centraal.

Het nalevingstoezicht in belastingzaken door de inspecteur en de door hem gemandateerde belastingambtenaren, steunt in belangrijke mate op de informatieverstrekking door burgers. De wettelijke grondslag voor het (verticaal) toezichtsonderzoek in belastingzaken zijn de bij de aangifte komende (informatie)verplichtingen in art. 47 e.v. AWR. De inlichtingen- en inzageplicht zijn de belangrijkste verplichtingen. Andere verplichtingen zijn de identificatieplicht, de verplichting tot toegangverlening tot gebouwen en gronden en de administratie- en bewaarplicht.

De gehoudenheid van belastingplichtigen om de inspecteur informatie over de eigen belastingaangelegenheden te verstrekken, is niet beperkt tot het doen van belastingaangifte en informatieverstrekking in het kader van verticaal (nalevings)toezicht. In bepaalde gevallen zijn zij gehouden de inspecteur uit eigen beweging mededeling te doen, wanneer hen bekend is of wordt dat eerder door hen verstrekte informatie (in de aangifte of anderszins) onjuist en/of onvolledig is. Deze meldplichten betreffen het correctiebericht voor de loonbelasting ex art. 28a Wet LB en de mededelingsplicht ex art. 10a AWR.

Van de informatieverstrekking op grond van een wettelijke verplichting kan worden onderscheiden de informatieverstrekking op grond van horizontaal toezicht. Deze toezichtsvorm steunt op een handhavingsconvenant, waarin de belastingplichtige zich onder meer verbindt om vóór het indienen van de belastingaangifte, de inspecteur proactief te informeren over potentiële fiscale risico’s van enige betekenis.