7.2.1 Inleiding

Met het uitgangspunt dat voor de door een normschendende gedraging veroorzaakte schade in beginsel aansprakelijkheid dient te bestaan indien met de norm beoogd is te beschermen tegen de schade zoals geleden, is een verband gelegd tussen enerzijds het doel van een norm en anderzijds de inhoud van de door het recht bij de schending van een norm geboden schadevergoedingsremedie.3 Meer in het algemeen laat zich de vraag stellen hoe het doel van een norm de inhoud van de door een rechtssysteem geboden remedies beïnvloedt. Ter zake van de schadevergoedingsremedie, die in dit boek centraal staat, verdient opmerking dat het doel van de geschonden norm op verschillende fronten invloed uitoefent. In § 6.2.5 bleek dat de door de geschonden norm beoogde bescherming kan beïnvloeden welk causaal verband verlangd wordt en op welke wijze een hypothetische vergelijkingssituatie geconstrueerd dient te worden. Het doel van de geschonden norm kan voorts maken dat het causaliteitsvereiste in verband met bewijskwesties wordt gemitigeerd. Dat is het geval waar de ‘omkeringsregel’ en de leerstukken van proportionele aansprakelijkheid en alternatieve aansprakelijkheid worden toegepast.4 Het doel van de geschonden norm kan ook maken dat door de gelaedeerde geleden schade die normaliter rechtens niet voor vergoeding in aanmerking komt, toch door de laedens vergoed dient te worden. Dit is bijvoorbeeld het geval waar een onrechtmatige daad jegens een ander wordt gepleegd met het oogmerk immateriële schade aan een derde toe te brengen,5 en waar door onrechtmatig procederen de gelaedeerde tot het maken van proceskosten wordt gedwongen.6 Tot slot kan het doel van de geschonden norm maken dat bepaald onredelijk gedrag van de gelaedeerde, dat de schade van de gelaedeerde mede doet ontstaan of vergroot, niet op grond van eigen schuld van de gelaedeerde (art. 6:101 BW) tot een beperking van de schadevergoedingsverplichting van de laedens leidt. Dit is het geval wanneer de geschonden norm mede tot doel heeft de gelaedeerde te beschermen tegen de schade die het gevolg is van diens eigen fouten.7

Bloembergen heeft het volgende treffende voorbeeld gegeven. A snoeit zijn heg en daarbij komen takken op de oprit van buurman B terecht. A pleegt aldus inbreuk op een subjectief recht van B. Wanneer B ‘s avonds laat thuiskomt parkeert hij vanwege de takken op zijn oprit zijn auto op straat in plaats van in zijn garage. De volgende dag is de auto gestolen. Mogelijk is dat B als gevolg daarvan te laat op zijn werk komt en een lucratieve transactie mist, mogelijk is ook dat B, omdat zijn auto gestolen is, met de trein naar zijn werk gaat en bij een spoorwegongeval letsel oploopt. Bloembergen was – mijns inziens terecht – van oordeel dat B’s geschonden eigendomsrecht geen informatie geeft over de vraag of de schade uit de gemiste transactie of de schade ten gevolge van het letsel voor vergoeding in aanmerking komt. Bloembergen was tevens – mijns inziens eveneens terecht – van oordeel dat als de takken in strijd met de gemeenteverordening voor de oprit op het trottoir zijn gedeponeerd, zich uit de strekking van deze norm niet laat afleiden of voor de schade aansprakelijkheid dient te bestaan.8

In zowel de Nederlandse, Duitse als Engelse literatuur is dat gesignaleerd. Auteurs die betoogden dat het bij de toerekening van schade aankomt op het (uit te leggen) doel van de geschonden norm zijn steeds – terecht, en zonder dat zij daarop serieus weerwoord hebben gegeven – bestreden door auteurs die betoogden dat uit de norm niet altijd valt af te leiden of beoogd is te beschermen tegen de schade zoals geleden.9

Diverse auteurs hebben gewezen op een verband tussen het doel van de geschonden norm en de toerekening van de door de schending van die norm veroorzaakte schade. Köster stelde de factor de aard van de gebeurtenis waarop de aansprakelijkheid berust voorop in zijn toerekeningsbepaling (waarmee hij het ontwerp voor zowel art. 6:98 als 6:163 BW beoogde te vervangen), maar maakte weinig duidelijk wat hij hiermee precies bedoelde.10 Brunner betoogde dat steeds onderzocht dient te worden of het doel waarmee de norm is opgesteld de toerekening van de ontstane schade rechtvaardigt,11 maar werkte dat ongelukkig uit door slechts vier soorten beschermingsdoelen van normen te onderscheiden.12 H. Drion schreef dat de maatstaf die bij de toerekening dient te worden aangelegd, niet los kan worden gezien van de aard van de onrechtmatige daad en de geschonden rechtsnorm.13 Nieuwenhuis heeft betoogd dat, naast het feitelijk causale verband tussen normschending en schade, sprake dient te zijn van een “teleologisch verband” tussen norm en schade. Beslissend voor de vraag of schade redelijkerwijs kan worden toegerekend was volgens hem of de schade viel binnen de beschermingsomvang van de norm waarop aansprakelijkheid berust. In het licht van de ratio, de strekking van de regeling waarop de aansprakelijkheid is gegrond, diende volgens Nieuwenhuis te worden beoordeeld of de schade te uitzonderlijk of te ver verwijderd is.14 Lankhorst kwam in zijn dissertatie, kennelijk mede geïnspireerd door zijn promotor Nieuwenhuis, tot de conclusie dat: “[c]iviele aansprakelijkheid [voor de door de schending van een gedragsnorm veroorzaakte schade] moet ontstaan wanneer de strekking van de door de dader overtreden gedragsnorm dat redelijkerwijs met zich meebrengt.”15 Lindenbergh heeft in zijn Rotterdamse intreerede betoogd dat het niet voor de hand ligt om veroorzaakte schade in een belang waarvan vaststaat dat het door de geschonden norm beschermd wordt, niet toe te rekenen. Ook heeft Lindenbergh de vraag gesteld welke rol er na beantwoording van de relativiteitsvraag, in al zijn facetten, nog is weggelegd voor art. 6:98 BW.16