10.6.2.4 Commuun internationaal privaatrecht

In deze subparagraaf ga ik er wederom vanuit dat de verweerder verschijnt, art. 26 lid 1/20 lid 1 Verdrag niet van toepassing zijn, geen forumkeuze krachtens art. 23 EEX-V°/17 Verdrag of het Haags Forumkeuzeverdrag is gesloten, Richtlijn 93/13/EEG niet van toepassing is en de verweerder de bevoegdheid betwist. De redenen voor de betwisting zijn niet van belang en behoeven niet samen te hangen met het bestaan of de afwezigheid van een forumkeuze. In het commune internationale bevoegdheidsrecht ligt de zaak anders dan onder EEX-V°Nerdrag, omdat art. 25 EEX-V°/19 Verdrag ontbreekt en in het nationale recht afwijking van de relatieve bevoegdheid meestal is toegestaan.

In lijn met de plicht tot ambtshalve toetsing in het verleden, dient de Nederlandse rechter zijn internationale bevoegdheid op grond van Afdeling 1 van Boek 1 Rv ambtshalve te toetsen. Dat blijkt uit de structuur van Afdeling 1 van Boek 1 en het begin van verschillende bepalingen.1 Voor forumkeuze is de ambtshalve toetsing af te leiden uit art. 8 leden 1 en 2 Rv die beginnen met de zinsneden: 'De Nederlandse rechter heeft rechtsmacht indien....' resp. 'De Nederlandse rechter heeft geen rechtsmacht indien.: . Hierdoor zal de Nederlandse rechter bijv. het redelijk belang bij de keuze van de Nederlandse rechter ambtshalve moeten toetsen ongeacht de standpunten die partijen hebben ingenomen.2 Het doet niet ter zake of het Nederlandse gerecht geprorogeerd of gederogeerd is. In het laatste geval moet het gerecht wel kennis hebben van de forumkeuze, maar dat zal in deze situatie meestal het geval zijn omdat de verweerder verschijnt en de bevoegdheid betwist.

Afdeling 1 van Boek 1 Rv kent niettemin een belangrijke uitzondering die betrekking heeft op forumkeuze. Voor art. 9 aanhef en onder a Rv betreffende de stilzwijgende forumkeuze vindt geen ambtshalve toetsing plaats. De verweerder die verschijnt zonder tijdig de internationale bevoegdheid van de Nederlandse rechter te betwisten, stemt stilzwijgend met de bevoegdheid in, ook indien zonder deze stilzwijgende forumkeuze de Nederlandse rechter niet bevoegd zou zijn.3 De Nederlandse rechter moet dan ook een forumkeuze naar Nederlands commuun internationaal bevoegdheidsrecht altijd toetsen, ongeacht of deze de rechtsmacht van de Nederlandse rechter vestigt of uitsluit, tenzij een forumkeuze tot stand komt krachtens art. 9 aanhef en onder a Rv.