Einde inhoudsopgave
Intellectuele eigendom in het conflictenrecht (R&P nr. IE1) 2009/4.2.1.b
4.2.1.b De keuze voor het beginsel van nationale behandeling
mr. S.J. Schaafsma, datum 25-06-2009
- Datum
25-06-2009
- Auteur
mr. S.J. Schaafsma
- JCDI
JCDI:ADS468812:1
- Vakgebied(en)
Intellectuele-eigendomsrecht / Algemeen
Internationaal privaatrecht / Conflictenrecht
Voetnoten
Voetnoten
Actes VP 1880, p. 28-38 en p. 95-98 (Procès-verbaux). In het industriële-eigendomsrecht was (en is) een pleidooi voor een lex originis-conflictregel nog zeldzamer dan in het auteursrecht. Met een beroep op de verkregen-rechten-theorie is zo'n conflictregel later een enkele keer bepleit, zie Pillet 1903, p. 550 en Moorrees 1912, p. 43 en p. 53-55.
Actes VP 1880, p. 28-29 (Procès-verbaux, opmerking Franse gedelegeerde Jagerschmidt, opsteller van het voorontwerp).
Een 'buitenlands octrooi' is een octrooi voor een uitvinding die eerder al in het buitenland is geoctrooieerd. Deze constatering blijkt uit de dialoog tussen Jagersmidt en de Turkse gedelegeerde Amassian, zie Actes VP 1880, p. 30-31 (Procès-verbaux).
Actes VP 1883, p. 59-60 (Protocole de clóture). Hierover nader in par. 4.2.1 onder (c).
Actes VP 1911, p. 42 (voorstel Bureau).
Actes VP 1911, p. 306 (Rapport d'ensemble). Voor nog een andere aanwijzing uit 1911, zie noot 73 van dit hoofdstuk 4.
Actes VP 1925, p. 222 (voorstel Nederland en Bureau).
Actes VP 1880, p. 23 (Avant-projet Jagerschmidt).
Actes VP 1880, p. 33 en p. 35 (Procès-verbaux, voorstel van de Nederlandse gedelegeerde Verniers van der Loeff en de Hongaarse gedelegeerde Hérich).
Actes VP 1880, p. 35 (Procès-verbaux, voorstel Portugese gedelegeerde De Barros).
Actes VP 1880, p. 35-36 (Procès-verbaux). Zie ook Bodenhausen 1968, p. 31.
Zie alinea 280 hiervoor.
Actes VP 1880, p. 125 (Projet de Convention). De Nederlandse vertaling van art. 2 van het Verdrag van Parijs van 1883 in Stb. 1884, 189 luidt: 'De onderdanen of burgers van elke der contracteerende Staten zullen in al de andere Staten der Vereeniging, ten opzichte der octrooien van uitvinding, de nijverheidsteekeningen of modellen, de fabrieks- of handelsmerken en den handelsnaam, de voordeelen genieten, welke de wederzijdsche wetten thans aan de nationalen toekennen of in het vervolg zullen toekennen. Dientengevolge zullen zij dezelfde bescherming als deze en hetzelfde wettelijke verhaal tegen elke inbreuk op hunne rechte hebben, mits zij de formaliteiten en voorwaarden nakomen, die bij de binnenlandsche wetgeving van iederen Staat aan de nationalen zijn opgelegd?'
De huidige tekst van art. 2 lid 1 is weergegeven in par. 4.3. Merk op dat art. 2 geen betrekking heeft op de nationale situatie, het spreekt immers over 'dans tous les autres États de l'Union' (cursivering toegevoegd). Dat geldt dus óók voor de materieelrechtelijke bepalingen (het ius conventionis) van het Verdrag van Parijs, waarnaar art. 2 sinds de Haagse conferentie van 1925 eveneens verwijst ('le tout sans préjudice des droits spécialement prévus par la présente Convention'). Zie over die toevoeging Actes VP 1925, p. 222-224 (voorstel Nederland en Bureau). Onderdanen van een Unieland kunnen dus, voor de bescherming in eigen land, geen aanspraak maken op dit ius conventionis (tenzij de nationale wet dit mogelijk maakt); in deze zin ook Bodenhausen 1968, p. 30-31. Zie ook art. 5 lid 3 Berner Conventie, en alinea's 776 e.v. hierna.
Actes VP 1880, p. 32 (Procès-verbaux). De Franse gedelegeerde Jagerschmidt, opsteller van het voorontwerp, merkte op dat het beginsel van nationale behandeling niet zag op 'formalités judiciaires. Cela a toujours été entendu ainsi.' Zo ook voorzitter Bozérian: 'L'assimilation ne va pas jusque-là.', zie Actes VP 1880, p. 32 (Procès-verbaux). Zie ook Demeurs samenvatting: 'on est d'accord que l'assimilation ne doit porter que sur les conditions relatives á l'acquisition et á la conservation des droits, sans qu'il soit den changé aux formes de la procédure concernant les étrangers.', zie Actes VP 1880, p. 95 (Procès-verbaux). Zie ook par. 7.4.3.
Actes VP 1880, p. 95-96 en p. 114 (Procès-verbaux); p. 128 (Projet de Protocole de clóture); Actes VP 1883, p. 59 (Protocole de clóture): 'Il est entendu que la dispositron finale de l'article 2 de la Convention ne porte aucune atteinte á la législation de chacun des États contractants, en ce qui concerne la procédure suivie devant les tribunaux et la compétence de ces tribunaux.' (interpretatieve bepaling nr. 3).
De huidige tekst van art. 2 lid 3 is weergegeven in par. 4.3.
Art. 5 lid 2 Berner Conventie, ontworpen tijdens de Berlijnse conferentie van 1908. Zie par. 3.2.2 onder (b)(ii). Deze bepaling vormt nog een aanwijzing, uit 1911, voor de conflictenrechtelijke betekenis van het beginsel van nationale behandeling: door het beginsel van nationale behandeling was de wet van het land van import (de wet van het land waar de bescherming wordt ingeroepen) toepasselijk verklaard, en daarom kreeg die wet het onderhavige verbod opgelegd.
De huidige tekst van art. 2 lid 2 is weergegeven in par. 4.3.
353. Keuze voor beginsel van nationale behandeling. De Parijse verdragsopstellers kozen, zoals zojuist al werd aangesneden, voor het onvoorwaardelijke beginsel van nationale behandeling. Deze keuze was unaniem, en werd gemaakt zonder principiële discussies.1 Het beginsel van nationale behandeling werd neergelegd in artikel 2, direct na de proclamatie van de Unie voor de bescherming van industriële eigendom in artikel 1. Dit fundamentele uitgangspunt was, zoals wij hebben gezien, gebruikelijk in het auteursrecht en het industriële-eigendomsrecht.
354. Conflictenrechtelijke betekenis. Zijn conflictenrechtelijke betekenis werd algemeen en als vanzelfsprekend onderkend, ook door de Parijse verdragsopstellers, zo blijkt uit de discussies tijdens de conferentie. Dit blijkt bijvoorbeeld reeds uit de aanvaarding van de zojuist genoemde consequentie van het beginsel van nationale behandeling dat buitenlandse uitvinders in Nederland geen octrooibescherming krijgen omdat dit land nu eenmaal geen octrooiwet had.2Het blijkt uit de constatering dat, kort gezegd, het beginsel van nationale behandeling meebrengt dat in ieder land de nationale wet de beschermingsduur van een octrooi bepaalt, ook al gaat het om een 'buitenlands octrooi'.3Dat die conflictregel de verdragsopstellers voor ogen stond, blijkt ook uit een interpretatieve bepaling in het slotprotocol bij het Verdrag van Parijs, waarin de verdragsopstellers aangaven dat, behoudens een bepaalde (hierna te bespreken) deeltoepasselijkheid van de lex originis, "la législation intérieure de chacun des États recevra son application." 4En het blijkt ook uit de travaux préparatoires van latere conferenties over het Verdrag van Parijs. Zo stelde men tijdens de conferentie in Washington in 1911 bijvoorbeeld vast dat artikel 2 de onderdanen van de Unielanden "le bénéfice de l'application de la législation du pays ou la protection est demandée" verzekert.5 Ook wordt in de travaux préparatoires van deze conferentie expliciet opgemerkt:
"L'article 2 établit le principe fondamental de l'assimilation des ressortissants de l'Union aux nationaux et, par conséquent, le principe de l'application de la loi territoriale." 6
355. Zo ook in de travaux préparatoires van de conferentie in Den Haag in 1925:
"le traitement national (...) comprend (...) l'application des lois intérieures respectives, actuelles et futures 7
356. Redactie. In hun formulering van het beginsel van nationale behandeling volgden de verdragsopstellers van 1880 de destijds in de bilaterale verdragen gebruikelijke redactie. De opsteller van het voorontwerp, de Franse gedelegeerde Jagerschmidt, had het beginsel van nationale behandeling in zijn voorontwerp als volgt verwoord:
"Les suj ets et citoyens de chacun des États contractants jouiront réciproquement, dans tous les autres États de l'Union, en matière de brevets d'invention, de dessins ou modèles industriels, de marques de fabrique ou de commerce et de nom commercial, des avantages que les lois respectives accordent actuellement ou accorderont par la suite aux nationaux. ils auront la même protection que ceux-ci et le même recours légal contre toute atteinte portée à leurs droits, sous la seule condition de l'accomplissement des formalités imposées aux nationaux par la législation intérieure de chaque Etat" 8
357. Aan deze tekst werd hier en daar geschaafd. Van belang is in dit verband in de eerste plaats dat het woord `réciproquement' werd geschrapt om te voorkomen dat reciprociteitsgedachten de kop zouden opsteken.9 Voorts werd gevraagd om de tweede volzin te schrappen; zij zou nutteloos zijn, "inutile, comme faisant double emploi avec le premier paragraphe." 10 Men besloot haar echter te handhaven want men was van mening "que le second alinéa complétait très utilement le premier dont il formait le commentaire, et qu'il y avait lieu de le maintenir." Om aan te geven dat deze zinsnede een gevolgtrekking is, werd besloten de woorden "en conséquence" toe te voegen.11 Zoals wij eerder hebben gezien, zouden de verdragsopstellers van de Berner Conventie het enkele jaren later anders doen; zij vonden deze bepaling overbodig en schrapten haar om die reden.12 Uiteindelijk werd artikel 2 op de Parijse tekentafel van 1880 als volgt geredigeerd:
"Les suj ets ou citoyens de chacun des États contractants jouiront, dans tous les autres États de l'Union, en ce qui concerne les brevets d'invention, les dessins ou modèles industriels, les marques de fabrique ou de commerce et le nom commercial, des avantages que les lois respectives accordent actuellement ou accorderont par la suite aux nationaux. En conséquence, ils auront la même protection que ceux-ci et le même recours légal contre toute atteinte portée leurs droits, sous reserve de l'accomplissement des formalités et des conditions imposées aux nationaux par la Iégislation intérieure de chaque Etat." 13
358. Deze tekst is door de slotconferentie van 1883 ongewijzigd overgenomen in (de eerste versie van) het Verdrag van Parijs, en hij heeft vervolgens de tand des tijds — behoudens enkele hier niet terzake doende wijzigingen — tot op heden weten te doorstaan.14
359. Interpretatieve bepaling nr. 3 (huidig art 2 lid 3). Daarnaast nam de conferentie van 1880 op verzoek van de Belgische gedelegeerde Demeur in het slotprotocol ook nog een interpretatieve bepaling over het beginsel van nationale behandeling op. Demeur was bevreesd dat het beginsel van nationale behandeling meebracht dat procesrechtelijke discriminatie van buitenlanders ook verboden werd — te denken valt aan de cautio iudicatum solvi en discriminerende beperkingen in het bevoegdheidsrecht. Men stelde hem gerust: het beginsel van nationale behandeling was altijd zo begrepen dat het niet zag op procesrechtelijke aangelegenheden.15 Toch werd op instigatie van Demeur in het slotprotocol bij het Verdrag van Parijs een bepaling opgenomen om dit te expliciteren.16 Later, door de Haagse conferentie in 1925, is deze bepaling enigszins gewijzigd en in het verdrag geschoven als het derde lid van artikel 2.17
360. Domicilieverbod (huidig art 2 lid 2). Voorts werd door de Washingtonse conferentie van 1911 nog een bepaling aan het beginsel van nationale behandeling toegevoegd, waarin werd verboden de eis dat men een woonplaats of een inrichting heeft in het land waar de bescherming wordt ingeroepen. Ziedaar de welbekende formule "le pays ou la protection est réclamée" — de formule die drie jaar eerder ook in verband met het Berner beginsel van nationale behandeling in gebruik was genomen in de verdragstekst van de Berner Conventie.18 Later, door de Haagse conferentie in 1925, is deze bepaling enigszins gewijzigd en tot een apart lid 2 van artikel 2 gemaakt.19