8.2.1.a.ii Privaatrecht?

1122. Privaatrecht? In de voorgaande paragraaf zijn wij, als gezegd, uitgegaan van de premisse dat het intellectuele-eigendomsrecht zuiver privaatrecht is. De vraag rijst echter of het intellectuele-eigendomsrecht, vanuit conflictenrechtelijk perspectief, wel als zodanig mag worden gekwalificeerd. Het intellectuele-eigendomsrecht is, als verzameling alleenrechten, een vreemde eend in de bijt van het privaatrecht. Het laat zich niet goed in het systeem van het privaatrecht onderbrengen — de doctrine heeft daar dan ook lange tijd mee geworsteld. Naar huidige opvattingen vormen intellectuele-eigendomsrechten een aparte categorie vermogensrechten. De oorzaak van die moeizame inpasbaarheid is dat intellectuele-eigendomsrechten in feite hybridische rechtsfiguren zijn: tussen privaat- en publiekrecht in. Hun geschiedenis, zo hebben wij in Deel I gezien, maakt dat reeds duidelijk. Wij hebben ook gezien dat zij in de zone tussen privaat- en publiekrecht in de loop der tijd aanzienlijk zijn opgeschoven in privaatrechtelijke richting: in vroeger tijden werden zij als veel publiekrechtelijker ervaren dan tegenwoordig1, thans worden zij vrijwel geheel als privaatrecht gekwalificeerd. Zij zien er uit als privaatrecht, en als zodanig ervaren wij hen tegenwoordig. Toch zitten in het genetisch materiaal van de intellectuele-eigendomsrechten semi-publiekrechtelijke sporen, alleen al omdat zij alleenrechten zijn, waarmee een rechtsgemeenschap de handelingsvrijheid van al haar leden tijdelijk beperkt ten gunste van één. Het publieke belang de `Allgemeinheit' — is dus sterk betrokken. En er zijn meer (semi-)publiekrechtelijke sporen aan te wijzen, zoals de interventie van een overheidsinstantie voor verlening, registratie of depot, de verplichting tot betaling van taksen op straffe van verval, en ook de exclusieve-bevoegdheidsgrond, die wij reeds eerder hadden ontmaskerd als een uiting van controlebehoefte van het publiek belang.2

1123. Het intellectuele-eigendomsrecht drukt daarmee — veel sterker dan zuiver privaatrecht — een bepaalde politiek-economische ordening van belangen uit, alsmede bepaalde culturele opvattingen, dit alles tezamen leidende tot een bepaalde regulering van het publieke domein. Dit geldt niet alleen voor het industriële-eigendomsrecht, het geldt evenzeer voor het auteursrecht. Intellectuele-eigendomsrechten zijn dus private rechten met een zekere semi-publiekrechtelijke inslag. Dat hybridische karakter zien wij ook, wereldwijd erkend, terug in de preambule van de TRIPs-Overeenkomst:

1124. Dat hybridische karakter, en die semi-publiekrechtelijke inslag, kan men niet zo maar terzijde stellen. Ook daarmee zal rekening moeten worden gehouden.

Dit kan worden bereikt door de toepassing van de lex loci protectionis-verwijzing exclusief te maken.3 Daarmee wordt enerzijds recht gedaan aan hun overwegend privaatrechtelijke karakter — voor hen als "private rights" geldt het Savigniaanse model, dat uitkomt op de lex loci protectionis-verwijzing. Anderzijds wordt rekening gehouden met hun semi-publiekrechtelijke inslag, met hun "underlying public policy objectives", die de lex loci protectionis-verwijzing als enige conflictregel tolereren. Zo wordt recht gedaan aan het hybridische karakter van intellectuele-eigendomsrechten.

1125. Conclusie. De conclusie is derhalve dat, vanuit de invalshoek van het conflictenrecht bezien, de beste conflictregel voor het intellectuele-eigendomsrecht de exclusieve lex loci protectionis-verwijzing is: de lex loci protectionis is van toepassing en daarop mogen geen `Auflockerung'-uitzonderingen worden gemaakt, zoals de rechtskeuze, de rechtsgevolgen-uitzondering, de accessoire aanknoping, de proper law-exceptie en de algemene-exceptieclausule. Daarbij kan nog worden aangetekend dat dit de beste conflictregel is vanuit de invalshoek van het hedendaagse conflictenrecht. Denkbaar is dat, in de toekomst, het intellectuele-eigendomsrecht in de zone tussen privaatrecht en publiekrecht nog verder opschuift in zuiver-privaatrechtelijke richting en de semi-publiekrechtelijke inslag navenant minder sterk wordt, waardoor ruimte zou kunnen ontstaan voor bijvoorbeeld een rechtskeuzemogelijkheid.