7.6 Formeel toepassingsbereik Haags Forumkeuzeverdrag

Het Haags Forumkeuzeverdrag kent slechts één van twee voorwaarden van het formeel toepassingsbereik van art. 23 EEX-V°/17 Verdrag: partijen dienen het gerecht van een verdragsluitende staat te hebben aangewezen (art. 3 sub a). Het Haags Forumkeuzeverdrag stelt dus niet als voorwaarde dat één of meer partijen woonplaats moeten hebben in een verdragsluitende staat. In zoverre is het vaststellen van het formeel toepassingsbereik van het Haags Forumkeuzeverdrag dan ook veel eenvoudiger. Ik behandel dit vereiste dan ook op gelijke wijze als de aanwijzing van gerechten of een gerecht in art. 23 EEX-V°/17 Verdrag.

Algemene beperkingen voor een aanwijzing van een gerecht of gerechten zijn dezelfde als voor art. 23 EEX-V°/17 Verdrag. Ik verwijs dan ook naar par. 7.3.2 waarin de algemene beperkingen zijn besproken.

Indien partijen de gerechten van een verdragsluitende staat aanwijzen, rijst de vraag welke van de gerechten is bevoegd? Het staat buiten kijf dat partijen de gerechten van een verdragsluitende staat (zonder nadere aanduiding) mogen aanwijzen.1 In geval van een dergelijke forumkeuze is het recht van de aangewezen rechter bevoegd te bepalen welke rechter territoriaal bevoegd is.2 Wijst het nationale recht geen gerecht aan, dan heeft de eiser de keuze. Deze oplossing sluit aan bij de wijze waarop bij een dergelijke forumkeuze voor art. 23 EEX-V°/17 Verdrag de bevoegde rechter dient te worden gevonde.3

Art. 3 a) laat een forumkeuze toe van 'the courts of one Contracting State or one or more specific courts in one Contracting State'. Laat het Haags Forumkeuzeverdrag de keuze van gerechten van meer dan één verdragsluitende staat toe? De tekst van art. 3 a) laat door het gebruik van het woord `one' een keuze van de gerechten van meer dan één verdragsluitende staat niet toe. Op dit punt bestaat een verschil met art. 23 EEX-V°/17 Verdrag dat een dergelijke forumkeuze wel toelaat.4

Het Haags Forumkeuzeverdrag kent geen regeling over de wijze waarop partijen een gerecht of de gerechten mogen bepalen. Partijen kunnen zowel een gerecht als de gerechten van een verdragsluitende staat aanwijzen. Het ligt voor de hand om aan te sluiten bij de jurisprudentie over art. 23 EEX-V°/17 Verdrag.5

Het formele toepassingsbereik van het Haags Forumkeuzeverdrag kent echter een beperking die art. 23 EEX-V°/17 Verdrag niet kent. Op grond van art. 3 is het verdrag slechts van toepassing op een exclusieve forumkeuze.6 De reden voor deze keuze is een streven naar eenvoud. Het beginsel van het Haags Forumkeuzeverdrag is dat slechts de aangewezen rechter bevoegd is. De gerechten die niet zijn aangewezen moeten in beginsel zich onbevoegd verklaren of de procedure aanhouden in afwachting van de uitkomst bij het aangewezen gerecht (art. 7). Een exclusieve forumkeuze is gedefinieerd in art. 3 sub a). Het gaat om een overeenkomst waarbij de gerechten of een gerecht van een verdragsluitende staat is aangewezen. De aanwijzing van gerechten of een gerecht wordt vermoed exclusief te zijn.7Art. 3 b) komt inhoudelijk overeen met art. 23 lid 1 EEX-V°/17 lid 1 Verdrag. Dit vermoeden van exclusiviteit is een nuttige bepaling, omdat het toepassingsbereik van het Haags Forumkeuze-verdrag op deze wijze gemakkelijker kan worden vastgesteld.8

Art. 26 Haags Forumkeuzeverdrag regelt de samenloop met art. 23 EEX-V°/17 Verdrag. Als verdrag over een bijzonder onderwerp heeft het voorrang boven de EEX-V° en het Verdrag.9 Uit het zesde lid volgt dat art. 23 EEX-V°/17 Verdrag van toepassing blijft indien de partijen bij de forumkeuze alle woonplaats hebben in de EG-lidstaten resp. verdragsluitende staten hetzij ten dele in de EG- lidstaten resp. verdragsluitende staten en ten dele daarbuiten in staten waar het Haags Forumkeuzeverdrag niet in werking is getreden. Dat is anders in de situatie dat de partijen bij de forumkeuze ten dele in de EG-lidstaten resp. verdragsluitende staten wonen en ten dele daarbuiten in staten die waar het Haags Forumkeuzeverdrag in werking is getreden: dan zal het Haags Forumkeuzeverdrag voorrang hebben boven art. 23 EEX-V°/7 Verdrag.10