HvJ EU, 26-09-2024, nr. C-164/23

Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 9, lid 3, van verordening (EG) nr. 561/2006 van het Europees Parlement en de Raad van 15 maart 2006 tot harmonisatie van bepaalde voorschriften van sociale aard voor het wegvervoer, tot wijziging van verordeningen (EEG) nr. 3821/85 en (EG) nr. 2135/98 van de Raad en tot intrekking van verordening (EEG) nr. 3820/85 van de Raad (PB 2006, L 102, blz. 1).

Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen VOLÁNBUSZ Zrt. (hierna: ‘Volánbusz’), een naamloze vennootschap voor openbaar vervoer in Hongarije, en de Bács-Kiskun Vármegyei Kormányhivatal (administratieve diensten van het departement Bács-Kiskun, Hongarije) over de rechtmatigheid van een aan die vennootschap gerichte waarschuwing wegens niet-nakoming van de verplichting tot registratie van de arbeidstijd van de bij haar tewerkgestelde bestuurders.

Volánbusz is een Hongaarse naamloze vennootschap voor openbaar vervoer waarvan de Hongaarse Staat de enige aandeelhouder is. Zij verzorgt reizigersvervoer per bus over trajecten van meer of minder dan 50 kilometer. Enkel bussen die uitsluitend voor dit laatste soort trajecten worden ingezet, vallen overeenkomstig artikel 3, onder a), van verordening nr. 561/2006 buiten de werkingssfeer van deze verordening.

Bepaalde bij Volánbusz tewerkgestelde bestuurders rijden de bussen van en naar de externe stelplaatsen van deze vennootschap, vanwaaruit zij hun diensten op regelmatige basis verrichten in het kader van de normale verrichting van hun werkzaamheden en dus niet op bijzondere instructies van die vennootschap. Deze externe stelplaatsen, waarvan de meeste parkings zijn, beschikken niet over voorzieningen voor de bestuurders, zoals sanitaire voorzieningen, welzijnsvoorzieningen of rustplaatsen. Zij zijn niet in het handelsregister ingeschreven als vestigingsplaatsen of filialen van Volánbusz. Ze zijn niettemin bestemd als plaatsen waar de voertuigen van Volánbusz worden opgehaald en waar de in het trajectoverzicht aangegeven routes beginnen en eindigen, en liggen dichterbij de woonplaats van de bestuurders dan de vestigingsplaats of de filialen van Volánbusz. Die nabijheid zorgt ervoor dat de bestuurders kortere reistijden hebben om die voertuigen op te halen en om na hun dienst terug naar huis te keren.

Volgens § 86, lid 3, onder b), van het Hongaarse arbeidswetboek maakt de tijd die de bij Volánbusz tewerkgestelde bestuurders besteden om met hun eigen voertuig naar het ophaalpunt van de binnen de werkingssfeer van verordening nr. 561/2006 vallende voertuigen te rijden en na hun dienst daarvan terug te keren, geen deel uit van hun arbeidstijd. Zij ontvangen daarvoor wel een reistijdvergoeding.

Na verschillende controles hebben de administratieve diensten van het departement Bács Kiskun vastgesteld dat voor 67 bij Volánbusz tewerkgestelde bestuurders de tijd die zij in maart 2022 hadden besteed aan het rijden van en naar de externe stelplaatsen van die vennootschap, overeenkomstig § 134 van het Hongaarse arbeidswetboek had moeten worden geregistreerd als arbeidstijd. Bij besluit van 19 oktober 2022 hebben de administratieve diensten van het departement Bács Kiskun dan ook een waarschuwing gericht aan Volánbusz.

Die administratieve diensten onderstrepen dat verschillende externe stelplaatsen van Volánbusz simpelweg parkeerplaatsen zijn, die geen installaties zijn in de zin van de rechtspraak die voortvloeit uit de arresten van 18 januari 2001, Skills Motor Coaches e.a. (C-297/99, EU:C:2001:37), en 29 april 2010, Smit Reizen (C-124/09, EU:C:2010:238). Die externe stelplaatsen kunnen dan ook niet worden aangemerkt als ‘exploitatievestiging van de werkgever waaraan de bestuurder normalerwijze verbonden is’ in de zin van artikel 9, lid 3, van verordening nr. 561/2006. Bijgevolg moet alle tijd die een bestuurder besteedt aan het rijden naar en van die externe stelplaatsen met een voertuig dat niet binnen de werkingssfeer van deze verordening valt, worden aangemerkt als ‘andere werkzaamheden’ in de zin van die Unierechtelijke bepaling en overeenkomstig § 134 van het Hongaarse arbeidswetboek worden geregistreerd. Diezelfde diensten zijn van mening dat het begrip ‘exploitatievestiging van de werkgever waaraan de bestuurder normalerwijze verbonden is’ in die Unierechtelijke bepaling overeenstemt met het begrip ‘exploitatiecentrum’ dat in die arresten voorkomt.

Volánbusz heeft bij de Szegedi Törvényszék (rechter in eerste aanleg Szeged, Hongarije) — de verwijzende rechter — beroep tot nietigverklaring van het in punt 14 van het onderhavige arrest vermelde besluit van 19 oktober 2022 ingesteld. Zij betoogt dat de permanente externe busstelplaatsen waarop de inspectie betrekking had, moeten worden aangemerkt als exploitatievestigingen van de werkgever waaraan de bestuurders normalerwijze verbonden zijn in de zin van artikel 9, lid 3, van verordening nr. 561/2006. Bijgevolg kan volgens deze bepaling de tijd die de bestuurders besteden aan het rijden naar en van die externe stelplaatsen met een voertuig dat niet binnen de werkingssfeer van deze verordening valt, niet worden aangemerkt als ‘andere werkzaamheden’ in de zin van die bepaling, en geldt er dus geen verplichting om die tijd als zodanig te registreren.

Een tegenovergestelde uitlegging van artikel 9, lid 3, van verordening nr. 561/2006 zou volgens Volánbusz tot een paradoxale situatie leiden: reistijd om zich met een voertuig dat niet binnen de werkingssfeer van deze verordening valt naar een externe stelplaats te begeven, zou dan als arbeidstijd moeten worden geregistreerd, terwijl dit niet het geval is voor reistijd om een voertuig op te halen dat zich niet op die externe stelplaats maar op de vestigingsplaats of de filialen van die onderneming bevindt, zelfs al is die externe stelplaats net opgezet om de reistijd te verkorten. Vervoersondernemingen zouden in dat geval ontmoedigd worden om dergelijke externe stelplaatsen aan te wijzen als plaats waar een binnen de werkingssfeer van die verordening vallend voertuig wordt opgehaald.

Deze praktijk is er evenwel op gericht de arbeidsvoorwaarden van de bestuurders en de verkeersveiligheid te verbeteren, overeenkomstig artikel 1 van die verordening, gelezen in het licht van overweging 17 ervan. Volánbusz heeft in dit verband gepreciseerd dat de concrete standplaats van de betrokken bestuurders wordt bepaald aan de hand van verschillende criteria en dat daarbij binnen het kader van de arbeidsorganisatie rekening wordt gehouden met de persoonlijke wensen van de bestuurders om de reistijd tussen hun woonplaats en de plaats waar de binnen de werkingssfeer van deze verordening vallende voertuigen worden opgehaald, zo veel mogelijk te beperken.

De verwijzende rechter merkt om te beginnen op dat de uitkomst van het hoofdgeding afhangt van de uitlegging van het begrip ‘exploitatievestiging van de werkgever waaraan de bestuurder normalerwijze verbonden is’ in artikel 9, lid 3, van verordening nr. 561/2006, en met name van de vraag of dit begrip ook ziet op een plaats zonder enige installatie, die uitsluitend wordt gebruikt om onder het toepassingsgebied van deze verordening vallende voertuigen te stallen. Ook moet worden uitgemaakt of er voor kwalificatie als ‘exploitatievestiging van de werkgever waaraan de bestuurder normalerwijze verbonden is’ in de zin van die bepaling bepaalde voorzieningen aanwezig moeten zijn, zoals sanitaire voorzieningen, welzijnsvoorzieningen of rustplaatsen. In de collectieve arbeidsovereenkomst tussen Volánbusz en de werknemersvakbond van de betrokken sector wordt als een dergelijke vestiging de plaats aangemerkt waaraan de betrokken bestuurder concreet verbonden is, dat wil zeggen de plaats — zoals een installatie, een parkeerplaats van de onderneming of een andere geografisch locatie die in het trajectoverzicht is aangewezen als het beginpunt van een traject — vanwaaruit de bestuurder in het kader van de normale verrichting van zijn werkzaamheden en niet op bijzondere instructies van zijn werkgever regelmatig zijn dienst opneemt en waarnaar hij aan het einde daarvan terugkeert.

Vervolgens verwijst die rechter naar het arrest van 29 april 2010, Smit Reizen (C-124/09, EU:C:2010:238), waarin het Hof het begrip ‘exploitatiecentrum van de onderneming’ heeft gedefinieerd in bewoordingen die zijn overgenomen in de definitie van het begrip ‘exploitatievestiging van de werkgever waaraan de bestuurder normalerwijze verbonden is’ in de in het vorige punt genoemde collectieve arbeidsovereenkomst. Volgens die rechter kan ‘een installatie van de onderneming voor personenvervoer over de weg, een parkeerplaats of een ander geografisch punt dat wordt aangeduid als het beginpunt van het traject dat in het trajectoverzicht [aan de bestuurder] is toegewezen, een concrete standplaats vormen’.

Tot slot is de verwijzende rechter, net als Volánbusz, van oordeel dat een uitlegging van artikel 9, lid 3, van verordening nr. 561/2006 waarbij alle tijd die een bestuurder besteedt om met zijn eigen voertuig naar de ‘exploitatievestiging van de werkgever waaraan de bestuurder normalerwijze verbonden is’ te rijden om een voertuig op te halen dat binnen de werkingssfeer van deze verordening valt, als arbeidstijd moet worden aangemerkt, in strijd zou zijn met de doelstellingen van verordening nr. 561/2006.

Derhalve heeft de Szegedi Törvényszék de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:

Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de verwijzende rechter over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.

Het Hof (Derde kamer) verklaart voor recht:

Artikel 9, lid 3, van verordening (EG) nr. 561/2006 van het Europees Parlement en de Raad van 15 maart 2006 tot harmonisatie van bepaalde voorschriften van sociale aard voor het wegvervoer, tot wijziging van verordeningen (EEG) nr. 3821/85 en (EG) nr. 2135/98 van de Raad en tot intrekking van verordening (EEG) nr. 3820/85 van de Raad

moet aldus worden uitgelegd dat

het begrip ‘exploitatievestiging van de werkgever waaraan de bestuurder normalerwijze verbonden is’ in deze bepaling ziet op een plaats, zoals een externe stelplaats voor binnen de werkingssfeer van deze verordening vallende voertuigen, vanwaaruit de betrokken bestuurder in het kader van de normale verrichting van zijn werkzaamheden en niet op bijzondere instructies van zijn werkgever, regelmatig zijn dienst opneemt en waarnaar hij aan het einde daarvan terugkeert. In dat verband is het niet van belang of daar sanitaire voorzieningen, welzijnsvoorzieningen of rustplaatsen aanwezig zijn. De geografische nabijheid van de woonplaats van de bestuurder kan daarentegen wel in aanmerking worden genomen, doch zonder op zich beslissend te zijn.

ondertekeningen