7.2.10 Beoordeling van de betrouwbaarheid: door wie?

Wanneer de verdediging het ondervragingsrecht niet of niet voldoende heeft kunnen uitoefenen en de getuigenverklaring van beslissende betekenis is, moet deze handicap van de verdediging worden gecompenseerd.1 Het doel van de compensatie is het behoorlijk en effectief kunnen onderzoeken van de betrouwbaarheid van de getuigenverklaring langs andere weg dan een rechtstreekse ondervraging.2 Omdat het ondervragingsrecht een verdedigingsrecht is, ligt het voor de hand te denken dat bij voldoende compensatie de verdediging in staat is geweest om de betrouwbaarheid van de getuigenverklaring te onderzoeken. In verschillende zaken is bij de vaststelling of voldoende was gecompenseerd, inderdaad deze benadering gekozen. Zo overwoog het ehrm in de zaak Papadakis:

In deze zaak had een getuigenverhoor ter zitting plaatsgevonden, in aanwezigheid van de rechter en de jury, maar was het de verdediging niet toegestaan daarbij aanwezig te zijn. Uit de overweging van het ehrm lijkt te mogen worden afgeleid dat de verdediging zelf in staat moet kunnen zijn de betrouwbaarheid van de getuigenverklaring te onderzoeken. In de zaak Tahery benadrukte het ehrm het doel van de uitoefening van het ondervragingsrecht: door de getuige te ondervragen kan de verdediging bij de rechter of jury twijfel zaaien met betrekking tot de geloofwaardigheid van de getuige of de betrouwbaarheid van zijn verklaring.4 Dit zal kunnen bijdragen aan het vinden van de materiële waarheid door de rechter of jury. De compenserende factoren zouden hetzelfde doel moeten kunnen realiseren.

In andere zaken lijkt het ehrm het karakter van het ondervragingsrecht als verdedigingsrecht uit het oog te zijn verloren.5 Zo overwoog het in het arrest Sievert dat de rechter de betrouwbaarheid van de getuigenverklaring effectief en behoorlijk had kunnen onderzoeken.6 In de zaak Lawless concludeerde het dat de vier vastgestelde compenserende factoren de jury in staat hadden gesteld ‘to conduct a fair and proper assessment of the reliability of Mr Widdicombe’s evidence’.7 In beide zaken lijkt de verdediging geen invloed te hebben kunnen uitoefenen op de wijze waarop de rechter of jury het onderzoek heeft uitgevoerd. Een enkele keer noemde het ehrm zowel de verdediging als de rechter als belanghebbende om de betrouwbaarheid te onderzoeken.8

De in § 2.4 genoemde factoren die het ehrm in aanmerking heeft genomen bij de beoordeling of voldoende was gecompenseerd, laten een wisselend beeld zien. Sommige hebben de verdediging daadwerkelijk in staat gesteld om de betrouwbaarheid te beoordelen. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan het ter beschikking van de verdediging stellen van een videoregistratie van een getuigenverhoor. Wanneer deze video ter zitting is afgespeeld, hecht het ehrm eraan dat ook de zittingsrechter in staat was waar te nemen op welke wijze de getuige had verklaard. In de zaak D.T. werd die eigen waarneming gekoppeld aan de betwisting van de getuigenverklaring door de verdediging: doordat de rechter de video ter zitting had gezien, was de verdediging beter in staat geweest om de betrouwbaarheid van de getuigenverklaring te betwisten.9

Een factor die de verdediging niet direct in staat stelt om de betrouwbaarheid van de getuigenverklaring te onderzoeken en eventuele indicaties van onbetrouwbaarheid aan de rechter voor te leggen, is het zorgvuldige onderzoek van het bewijsmateriaal door de zittingsrechter.10 Wanneer het ehrm dat onderzoek als compenserende factor beschouwt, baseert het zich op de bewijsmotivering in het vonnis. Deze motivering wordt echter pas gegeven wanneer het onderzoek ter terechtzitting is gesloten. Wat de rechter overweegt, zal dus niet meer door de verdediging kunnen worden gebruikt om de betrouwbaarheid van de getuigenverklaring in twijfel te trekken.11 Het zou wel aanleiding kunnen vormen om hoger beroep in te stellen. Tijdens de zitting in hoger beroep zou de beoordeling van de betrouwbaarheid van de rechter in eerste aanleg aan de orde kunnen worden gesteld.