4.1 Inleiding

De lidstaten van de EU zijn onderworpen aan Europese regelgeving met betrekking tot hun nationaal economisch en budgettair beleid. Het toezicht op en de coördinatie van het nationaal economisch en budgettair beleid is het Europees economisch bestuur. Als lid van de EMU is Nederland onderworpen aan een nog strenger regime ten aanzien van het economisch en budgettair beleid. De lidstaten van de EMU delen immers een munt: de euro. Sinds de eurocrisis in 2010 uitbrak is het Europees economisch bestuur aanzienlijk versterkt om te voorkomen dat een dergelijke crisis nog eens kan gebeuren. De maatregelen die zijn genomen raken echter aan gevoelige materie. Van oudsher is het economisch en budgettair beleid een bevoegdheid van de nationale lidstaten, mede omdat de middelen op nationaal niveau worden opgehaald (zie hoofdstuk 2). In dit hoofdstuk wordt bezien in hoeverre de regels van het Europees economisch bestuur invloed hebben en eisen stellen aan het economisch en budgettair beleid van de lidstaten en in hoeverre dit raakt aan de mogelijkheid van nationale lidstaten om, binnen bepaalde in de Europese verdragen neergelegde grenzen, hun eigen nationaal economisch en budgettair beleid vorm te geven. In hoofdstuk 5 en 6 zal vervolgens worden bezien hoe deze regels het Nederlandse begrotingskader en besluitvorming over de begroting beïnvloeden en in hoeverre dit invloed heeft op de mogelijkheden van het parlement om de besluitvorming over de begroting te beïnvloeden.

In paragraaf 4.2 zal kort de totstandkomingsgeschiedenis van de EMU en de aanloop en reactie op de eurocisis worden geschetst. Dit geeft inzicht in de overwegingen die ten grondslag hebben gelegen aan de verankering van de EMU, de uitgangspunten van de EMU en de veranderingen die de EMU heeft ondergaan naar aanleiding van de eurocrisis. Daarnaast worden ook enkele bredere gevolgen van het vernieuwde Europees economisch bestuur geschetst, zoals de invloed op het sociale beleid in de lidstaten en de invloed op de constitutionele balans op EU-niveau en de invloed op de verhoudingen tussen het centrale EU-niveau en de lidstaten met betrekking tot het economisch en budgettair beleid. In paragraaf 4.3 wordt vervolgens in detail stilgestaan bij de regels uit het Europees economisch bestuur. Daarbij wordt met name aandacht besteed aan de procedurele en inhoudelijke verplichtingen die hieruit volgen voor de lidstaten, de besluitvormingsprocedures op EU-niveau, de betrokkenheid van het Europees Parlement en de betrokkenheid van de nationale lidstaat, waaronder ook de nationale parlementen.