HvJ EU, 17-10-2024, nr. C-650/23, nr. C-705/23

In overweging 1 van verordening nr. 261/2004 staat te lezen:

Artikel 2 (‘Definities’) van deze verordening bepaalt:

Artikel 3 van die verordening heeft als opschrift ‘Werkingssfeer’ en luidt als volgt:

Artikel 4 van deze verordening heeft als opschrift ‘Instapweigering’ en bepaalt in lid 3:

Artikel 5 (‘Annulering’) van verordening nr. 261/2004 bepaalt in lid 1, onder c), het volgende:

Artikel 7 van genoemde verordening heeft als opschrift ‘Recht op compensatie’ en bepaalt in lid 1:

Artikel 13 (‘Recht op schadevergoeding’) luidt:

Richtlijn (EU) 2015/2302 van het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2015 betreffende pakketreizen en gekoppelde reisarrangementen, houdende wijziging van verordening (EG) nr. 2006/2004 en van richtlijn 2011/83/EU van het Europees Parlement en de Raad, en tot intrekking van richtlijn 90/314/EEG van de Raad (PB 2015, L 326, blz. 1) definieert in artikel 3, punt 8, de ‘organisator’ als ‘een handelaar die pakketreizen samenstelt en deze rechtstreeks dan wel via of samen met een andere handelaar verkoopt of te koop aanbiedt, of de handelaar die de gegevens van de reiziger aan een andere handelaar overdraagt overeenkomstig punt 2, onder b), v)’.

In artikel 14, lid 5, van deze richtlijn is het volgende bepaald:

Overeenkomstig artikel 29 van deze richtlijn gelden verwijzingen naar richtlijn 90/314, die bij richtlijn 2015/2032 is ingetrokken, als verwijzingen naar laatstgenoemde richtlijn.

Een vliegtuigpassagier, DW, heeft van de touroperator waarbij hij een pakketreis had geboekt, de boekingsbevestiging van zijn vlucht (retour) van Heraklion (Griekenland) naar Linz (Oostenrijk) gekregen. Deze voor 29 september 2019 geplande retourvlucht zou worden uitgevoerd door E en zou om 18.00 uur vertrekken vanuit Heraklion en om 20.00 uur aankomen in Linz (hierna: ‘oorspronkelijk geplande retourvlucht’).

Op 28 september 2019 heeft deze passagier van de touroperator een mededeling ontvangen waarbij het tijdstip en de bestemming van zijn retourvlucht werden gewijzigd. In deze mededeling werd hij ervan op de hoogte gebracht dat de eindbestemming van de vlucht nu Wenen-Schwechat (Oostenrijk) was en dat het vertrek was gepland op 29 september 2019 om 23.30 uur. Niets wijst erop dat deze mededeling aan enige handelwijze van E is toe te schrijven.

E is lid van de International Air Transport Association (IATA) en voert als charteraar zelf geen vluchtboekingen uit. Ongeveer 24 uur voor vertrek heeft E een passagierslijst met de voor- en achternamen van alle te vervoeren passagiers ontvangen; verdere contactgegevens heeft de touroperator haar niet verstrekt. De naam van DW kwam op deze lijst niet voor.

Gelet op de mededeling van 28 september 2019 heeft DW zich niet gemeld bij de incheckbalie van de oorspronkelijk geplande retourvlucht.

DW heeft op grond van artikel 7, lid 1, onder b), van verordening nr. 261/2004 van E een compensatie van 400 EUR, vermeerderd met rente, gevorderd. DW is van mening dat indien de touroperator op naam van de luchtvaartmaatschappij een vliegticket mag opstellen, dit noodzakelijkerwijs ook geldt voor alle latere wijzigingen van zijn boeking. In dit verband kan hem niet worden verweten dat hij zich niet bij de incheckbalie heeft gemeld voor de oorspronkelijk geplande retourvlucht, aangezien hij op de hoogte was gesteld van zijn omboeking naar een andere vlucht. Aldus werd DW tegen zijn wil de instap vanaf de wijziging van zijn reservering geweigerd, zodat hij recht heeft op compensatie.

E betoogt op haar beurt dat de oorspronkelijk geplande retourvlucht grotendeels zoals voorzien werd uitgevoerd en dat de touroperator de boeking van DW heeft gewijzigd zonder haar te raadplegen. Deze wijziging van de boeking kan dus niet worden aangevoerd om een aan deze luchtvaartmaatschappij toe te rekenen instapweigering aan te tonen. Bovendien kon DW geen recht op compensatie geldend maken omdat hij zich niet tijdig bij de incheckbalie had gemeld. Aangezien hij beschikte over een bevestigde boeking voor de oorspronkelijk geplande retourvlucht, had hij met deze vlucht kunnen reizen indien hij zich ondanks de wijziging van die boeking tijdig voor instappen had gemeld.

Bij vonnis van 27 maart 2023 heeft het Bezirksgericht Schwechat (rechter in eerste aanleg Schwechat, Oostenrijk) E veroordeeld tot betaling aan DW van 400 EUR, vermeerderd met rente, en haar verwezen in de proceskosten van DW. Volgens deze rechter moet de wijziging van de boeking aan E worden toegerekend, zonder dat het nodig is te weten of de luchtvaartmaatschappij dan wel de touroperator tot deze wijziging is overgegaan. Hij is van mening dat het feit dat DW, die door de touroperator in kennis is gesteld van de omboeking naar een andere vlucht, zich niet tijdig bij de incheckbalie heeft gemeld, niet van invloed is op het recht op compensatie waarop hij zich wegens instapweigering beroept. In dit verband doet het niet ter zake of E al dan niet een rechtstreekse contractuele band met DW heeft en evenmin of zij zelf de reserveringen van passagiers kan wijzigen of vliegtickets kan opstellen, aangezien zij zich overeenkomstig artikel 13 van verordening nr. 261/2004 tot met name de touroperator kan wenden. Ten slotte heeft deze rechter benadrukt dat de luchtvaartmaatschappij niet heeft aangevoerd dat ‘de instapweigering is gebaseerd op redelijke gronden’ in de zin van artikel 2, onder j), van deze verordening.

E heeft tegen dit vonnis hoger beroep ingesteld bij het Landesgericht Korneuburg (rechter in tweede aanleg Korneuburg, Oostenrijk), de verwijzende rechter. Ter ondersteuning van dit hoger beroep voert zij in essentie aan dat de feitelijke omstandigheden waarbij sprake is van instapweigering, zich helemaal niet hebben voorgedaan en dat de wijziging van de boeking door de touroperator haar niet kan worden toegerekend.

Volgens deze rechter volgt uit artikel 4, lid 3, van verordening nr. 261/2004 dat in geval van instapweigering de luchtvaartmaatschappij die de vlucht uitvoert de passagier compensatie moet betalen overeenkomstig artikel 7 van deze verordening. De verwijzende rechter verduidelijkt in dit verband dat volgens zijn eigen rechtspraak de passagier, in geval van een op voorhand bewerkstelligde instapweigering, niet langer verplicht is zich tijdig voor instappen te melden, met andere woorden dat die passagier van die verplichting is ontslagen in geval hij vooraf ten onrechte of terecht ervan op de hoogte is gebracht dat hij niet met de geboekte vlucht zal worden vervoerd of dat deze vlucht niet zal plaatsvinden, mits die passagier over een bevestigde boeking beschikt en er geen redelijke gronden voor de instapweigering zijn. Van een passagier kan immers niet worden verlangd dat hij incheckt voor een vlucht die hij niet zal nemen.

Uit het arrest van 21 december 2021, Azurair e.a. (C-146/20, C-188/20, C-196/20 en C-270/20, EU:C:2021:1038, punten 47 e.v.), volgt dat een passagier beschikt over een ‘bevestigde boeking’ in de zin van artikel 3, lid 2, onder a), van verordening nr. 261/2004 wanneer de touroperator waarmee hij een overeenkomst heeft gesloten hem een ‘ander bewijs’ in de zin van artikel 2, onder g), van die verordening overlegt, waarmee de toezegging wordt gedaan om hem te vervoeren met een bepaalde vlucht die is aangeduid met de plaats en tijd van vertrek en aankomst en het vluchtnummer, en dat dit zelfs geldt wanneer deze touroperator van de betrokken luchtvaartmaatschappij geen bevestiging van de vertrek- en aankomsttijden van deze vlucht heeft ontvangen. Het risico dat touroperatoren de passagiers in het kader van hun activiteiten onjuiste informatie verstrekken, moet derhalve door de luchtvaartmaatschappij worden gedragen. De verwijzende rechter vraagt zich echter af of deze benadering, die erin bestaat de aansprakelijkheid voor de handelingen van de touroperator bij de luchtvaartmaatschappij te leggen, kan worden toegepast wanneer, zoals in casu, deze touroperator, die niet aan de instructies van deze luchtvaartmaatschappij is onderworpen, een door hemzelf gemaakte boeking wijzigt.

Tegen deze achtergrond heeft het Landesgericht Korneuburg de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vraag:

Twee vliegtuigpassagiers hebben via een touroperator een pakketreis geboekt voor de periode van 18 juli 2020 tot en met 30 juli 2020. Deze pakketreis omvatte de heen- en retourvlucht tussen Düsseldorf (Duitsland) en Fuerteventura (Spanje), die Condor zou uitvoeren.

De touroperator heeft deze twee passagiers ervan in kennis gesteld dat hun heenvlucht was geannuleerd en dat hun boeking was gewijzigd, met een gepland vertrek op 20 juli 2020. Op basis van deze kennisgeving hebben die passagiers zich niet op 18 juli 2020, maar pas op 20 juli 2020 op de luchthaven gemeld. Deze passagiers beweren bovendien dat de touroperator hun deze informatie pas acht dagen vóór hun heenvlucht heeft verstrekt.

Condor betwist deze voorstelling van de feiten en geeft aan dat de oorspronkelijke vlucht van 18 juli 2020 wel degelijk is uitgevoerd.

De twee betrokken passagiers hebben hun vorderingen overgedragen aan Flightright, een rechtsbijstandsmaatschappij, die bij het Amtsgericht Düsseldorf (rechter in eerste aanleg Düsseldorf, Duitsland) beroep heeft ingesteld teneinde op grond van artikel 4, lid 3, en artikel 7, lid 1, onder b), van verordening nr. 261/2004 en § 398 van het Bürgerliche Gesetzbuch (burgerlijk wetboek) compensatie van in totaal 800 EUR te verkrijgen.

Flightright betoogt dat de handelingen van de touroperator moeten worden toegerekend aan de luchtvaartmaatschappij en dat die handelingen een door deze luchtvaartmaatschappij verrichte instapweigering op voorhand vormen.

Condor is daarentegen van mening dat zich in de onderhavige zaak geen instapweigering heeft voorgedaan, aangezien zij de oorspronkelijke vlucht wel degelijk heeft uitgevoerd. Een instapweigering impliceert volgens haar bovendien dat de luchtvaartmaatschappij zelf een handeling verricht. In dit geval heeft de touroperator echter meegedeeld dat de datum van de heenvlucht was gewijzigd.

Nadat het Amtsgericht Düsseldorf bij vonnis van 3 november 2022 de vorderingen van Flightright had afgewezen, heeft deze vennootschap hoger beroep ingesteld bij het Landgericht Düsseldorf (rechter in tweede aanleg Düsseldorf, Duitsland), de verwijzende rechter.

Deze rechter is van oordeel dat in de onderhavige zaak de nog niet eerder behandelde vraag rijst of bij een instapweigering waartoe de touroperator op voorhand overgaat, sprake is van een ‘instapweigering’ in de zin van artikel 4 van verordening nr. 261/2004, waarbij moet worden verduidelijkt dat in het onderhavige geval van geen enkele grond voor instapweigering als bedoeld in artikel 2, onder j), van deze verordening is gebleken. Aangezien in het arrest van 26 oktober 2023, LATAM Airlines Group (C-238/22, EU:C:2023:815, punten 40 e.v.), een overeenkomstige toepassing van artikel 5, lid 1, onder c), i) tot en met iii), van die verordening, betreffende annulering van vluchten, op instapweigeringen is uitgesloten, hoeft bovendien niet te worden onderzocht of de wijziging van de boeking meer dan acht dagen vóór de datum van de vlucht aan de twee betrokken passagiers is meegedeeld.

Voorts leidt de verwijzende rechter uit het arrest van 21 december 2021, Azurair e.a. (C-146/20, C-188/20, C-196/20 en C-270/20, EU:C:2021:1038), af dat deze twee passagiers in de omstandigheden van het hoofdgeding werden geacht te beschikken over een ‘bevestigde boeking’ in de zin van artikel 3, lid 2, onder a), van verordening nr. 261/2004.

Deze rechter is van oordeel dat een instapweigering waartoe de touroperator op voorhand overgaat door bericht te sturen over een wijziging of annulering van de boeking, een ‘instapweigering’ in de zin van artikel 4 van verordening nr. 261/2004 kan vormen. Voor dit oordeel pleit dat de vraag wie voor de instapweigering verantwoordelijk is, anders dan in de Spaanse en Franse taalversies van deze bepaling waar uitdrukkelijk staat dat het de luchtvaartmaatschappij is die weigert passagiers in te laten stappen, in veel andere taalversies in het midden blijft, zoals met name in de Deense, de Duitse, de Engelse, de Italiaanse, de Nederlandse, de Portugese en de Zweedse taalversies.

Stemt de passagier niet in met de wijziging van zijn boeking, dan komt een dergelijke wijziging bovendien neer op een instapweigering op de oorspronkelijk geplande vlucht. Het kan dus nodig zijn om de wijziging van de boeking op te nemen onder de feiten waarbij zich een instapweigering voordoet, teneinde de passagier van een vlucht die deel uitmaakt van een pakketreis te beschermen tegen het risico dat hem de door verordening nr. 261/2004 geboden bescherming wordt ontnomen.

Ten slotte volgt uit het arrest van 21 december 2021, Azurair e.a. (C-146/20, C-188/20, C-196/20 en C-270/20, EU:C:2021:1038, punten 46–51), dat een ‘bevestigde boeking’ in de zin van artikel 3, lid 2, onder a), van verordening nr. 261/2004 door de touroperator kan worden verstrekt, zelfs wanneer de touroperator van de luchtvaartmaatschappij geen bevestiging van het vluchtschema in kwestie heeft ontvangen en er dus een zogenoemde ‘dekkingsboeking’ ontbreekt. Deze verordening heeft immers tot doel ervoor te zorgen dat de luchtvaartmaatschappij het risico draagt dat touroperatoren in het kader van hun activiteiten onjuiste informatie verstrekken aan de passagiers. In dit opzicht zijn de betrekkingen tussen de luchtvaartmaatschappij en de touroperator voor de passagiers niet van belang en kan van hen niet worden verlangd dat zij daarover informatie inwinnen.

Volgens de verwijzende rechter kan de in dat arrest gegeven uitlegging worden toegepast op een wijziging van de boeking van de passagier door de touroperator wegens een ‘annulering van de vlucht’.

Tegen deze achtergrond heeft het Landgericht Düsseldorf de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vraag: