HvJ EU, 15-10-2026, nr. C-591/24

Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van richtlijn 2010/13/EU van het Europees Parlement en de Raad van 10 maart 2010 betreffende de coördinatie van bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in de lidstaten inzake het aanbieden van audiovisuele mediadiensten (richtlijn audiovisuele mediadiensten) (PB 2010, L 95, blz. 1), zoals gewijzigd bij richtlijn (EU) 2018/1808 van het Europees Parlement en de Raad van 14 november 2018 (PB 2018, L 303, blz. 69) (hierna: ‘richtlijn 2010/13’), en van artikel 11 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: ‘Handvest’).

Dit verzoek is ingediend in het kader van een geschil tussen ‘Golf Bulgaria’ EOOD, een vennootschap naar Bulgaars recht, en de Savet za elektronni medii (Raad voor elektronische media, Bulgarije) (hierna: ‘SEM’) over de rechtmatigheid van een besluit van laatstgenoemde waarbij aan deze vennootschap een administratieve boete is opgelegd wegens het uitzenden van een video die in strijd is met de goede zeden (hierna: ‘litigieus besluit’).

Op 5 april 2023 publiceerde Golf Bulgaria, dat op die datum in het openbare register van de SEM was ingeschreven als aanbieder van niet-lineaire mediadiensten, op internet een artikel met de titel ‘Emily Trotinetkata [Emily de Step] spot met een jongen met speciale behoeften’, met daarin een video van het sociale netwerk Facebook. Deze video, die in een winkelcentrum was opgenomen, toonde een jongen met speciale onderwijsbehoeften die zich op handen en voeten voortbewoog en een hond imiteerde, terwijl hij aan de leiband werd gehouden door de persoon die werd voorgesteld als Emily. Zowel zijzelf als andere leden van de groep waartoe zij behoorde droegen hem op ‘te gaan zitten’, ‘een pootje te geven’ of een bekertje te ‘vangen’ dat zij naar hem gooiden. Ze noemden hem ‘brave hond’ en gaven hem een klopje op het hoofd wanneer hij deze bevelen uitvoerde.

Bij besluit van 29 juni 2023 heeft de SEM vastgesteld dat Golf Bulgaria door het publiceren van deze video een administratieve overtreding had begaan, dat wil zeggen dat zij inbreuk had gepleegd op artikel 17, lid 2, van de ZRT, gelezen in samenhang met artikel 10, lid 1, punt 6, daarvan, door een video te verspreiden die in strijd is met de goede zeden.

Bij het litigieuze besluit, dat is vastgesteld op 27 juli 2023, heeft de SEM Golf Bulgaria een administratieve boete van 3 000 Bulgaarse lev (BGN) (ongeveer 1 534 EUR) opgelegd. Aangezien dit besluit in het kader van een beroepsprocedure werd bevestigd door de Sofiyski rayonen sad (rechter in eerste aanleg Sofia, Bulgarije), heeft Golf Bulgaria cassatieberoep ingesteld bij de Administrativen sad Sofia-grad (bestuursrechter Sofia, Bulgarije), de verwijzende rechter.

In het kader van dit beroep voert Golf Bulgaria ten eerste aan dat de beslissing van de Sofiyski rayonen sad onwettig en onjuist is, aangezien deze in strijd is met het materiële recht en de wezenlijke vormvoorschriften niet in acht zijn genomen, ten tweede dat de SEM zijn bevoegdheid om de inhoud van uitzendingen te controleren heeft overschreden door een beslissing te nemen waarbij een administratieve overtreding wordt vastgesteld wegens het verspreiden van een video die in strijd is met de goede zeden, aangezien de uitzending van de video die in het hoofdgeding aan de orde is niet onder het begrip ‘audiovisuele mediadienst’ valt, en ten derde dat de vaststelling dat deze video in strijd is met de ‘goede zeden’ onvoldoende gemotiveerd is, aangezien deze video een gebeurtenis weergeeft die op een openbare plaats is gefilmd en die reeds op sociale media is verspreid.

De SEM verwijst op zijn beurt naar de nationale jurisprudentie met betrekking tot het begrip ‘goede zeden ‘en met name naar een uitspraak van de Konstitutsionen sad (grondwettelijk hof, Bulgarije), waarin is geoordeeld dat de openbare zedelijkheid een gebied vormt waarop de nationale tradities en cultuur boven alles doorslaggevend zijn, dat het verbod op aantasting van de goede zeden verdergaat dan de noodzaak om te voldoen aan eisen inzake goed sociaal gedrag die voortvloeien uit de tradities van een bepaalde samenleving, dat het bijvoorbeeld in het algemeen belang is dat de goede zeden een criterium vormen voor de opvoeding van adolescenten, en dat er derhalve niet in alle gevallen sprake hoeft te zijn van een daadwerkelijke aantasting. Uit deze uitspraak blijkt dat overwegingen inzake de eerbiediging van de goede zeden kunnen worden opgevat als criteria voor goed sociaal gedrag die in de samenleving ter bescherming daarvan zijn vastgelegd, waarbij het voornaamste belang in dit verband het behoud van de morele integriteit van de samenleving is. Voorts stelt de SEM dat het in casu vaststaat dat een persoon met speciale onderwijsbehoeften is vernederd en dat zijn menselijke waardigheid is geschonden. Het recht op vrije meningsuiting is niet onbeperkt en mag niet leiden tot de verspreiding van ‘lasterlijke’ inhoud en ‘cynische en grove handelingen jegens een kwetsbare persoon’. Volgens de SEM leveren aanbieders van mediadiensten bovendien een substantiële bijdrage aan de vorming van de publieke opinie en kan audiovisueel materiaal dat in strijd is met de goede zeden, de nationale tradities en de cultuur, zoals de video die in het hoofdgeding aan de orde is, dus niet worden aanvaard.

De verwijzende rechter merkt op dat het begrip ‘goede zeden’ volgens de nationale rechtspraak een algemeen beginsel vormt dat op zichzelf een gedragsregel is en als zodanig, om een geldige regel te vormen, moet worden vastgelegd in een specifieke rechtsnorm die ertoe strekt de sociale verhoudingen te regelen. In dit verband heeft de Varhoven kasatsionen sad (hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken, Bulgarije) aangegeven dat ‘de inhoud van het begrip ‘goede zeden’ moet worden afgeleid uit objectieve morele categorieën die in de samenleving worden erkend, maar die vanwege hun sociaal-ethische aard niet wettelijk zijn verankerd en in wezen verband houden met het verbod om anderen schade te berokkenen door misbruik te maken van het feit dat zij zich vanwege hun leeftijd, [sociale positie], gezondheid of financiën in een ongunstige situatie bevinden’.

In deze context vraagt de verwijzende rechter zich, gezien de verwijzing naar artikel 4, lid 1, van richtlijn 2010/13 in het verzoek om een prejudiciële beslissing, kennelijk af of de opname in de relevante nationale wetgeving van het verbod om programma's uit te zenden die in strijd zijn met de goede zeden, in vergelijking met de andere in deze richtlijn vastgestelde maatregelen kan worden beschouwd als een meer gedetailleerde of strengere maatregel in de zin van deze bepaling.

Bovendien vraagt deze rechter zich af of de verwijzing naar het beginsel van de goede zeden als grondslag voor het opleggen van sancties in geval van schending daarvan al dan niet de in artikel 11 van het Handvest vastgelegde vrijheid van meningsuiting beperkt.

In deze omstandigheden heeft de Administrativen sad Sofia-grad de behandeling van de zaak geschorst en het Hof de volgende prejudiciële vraag voorgelegd:

Bij beschikking van de president van het Hof van 14 november 2024 is de behandeling van de onderhavige zaak geschorst in afwachting van de definitieve uitspraak in de zaken C-555/23 en C-556/23.

Na de uitspraak van het arrest van 26 juni 2025, Makeleio en Zougla (C-555/23 en C-556/23, EU:C:2025:484), heeft de president van het Hof op 1 juli 2025 dat arrest ter kennis gebracht van de verwijzende rechter en hem verzocht om hem mee te delen of hij, gelet op dat arrest, het verzoek om een prejudiciële beslissing wenste te handhaven.

Bij brief van 30 juli 2025 heeft deze rechter het Hof meegedeeld dat hij zijn verzoek om een prejudiciële beslissing wenste te handhaven. In dit verband heeft hij opgemerkt dat het hoofdgeding, anders dan de zaak die heeft geleid tot bovengenoemd arrest, betrekking heeft op de mogelijkheid om richtlijn 2010/13 uit te voeren door in de nationale rechtsorde een algemeen rechtsbeginsel zoals dat van de ‘goede zeden ‘op te nemen, en op de vraag in hoeverre de toepassing van dat abstracte beginsel als grondslag voor de verantwoordelijkheid bij schending ervan de in artikel 11 van het Handvest bedoelde vrijheid van meningsuiting beperkt.

De Bulgaarse regering betwist de ontvankelijkheid van het verzoek om een prejudiciële beslissing. Volgens haar is er geen verband tussen de aan het Hof voorgelegde vraag en het voorwerp van het hoofdgeding en is evenmin aangegeven welke specifieke bepalingen van het Unierecht moeten worden uitgelegd om dit geschil te beslechten.

Wat met name het aangevoerde ontbrekende verband betreft, voert deze regering aan dat uit de motivering van het prejudiciële verzoek blijkt dat dit betrekking heeft op aanbieders van videoplatforms. In dit verband heeft de verwijzende rechter bij de uiteenzetting van de toepasselijke bepalingen de artikelen 28 bis en 28 ter van richtlijn 2010/13 aangehaald, die van toepassing zijn op diensten van videoplatforms, terwijl deze artikelen niet relevant zijn voor de beslechting van het hoofdgeding. Voorts heeft de aan het Hof voorgelegde vraag, zoals deze door de verwijzende rechter is geformuleerd, betrekking op een aanbieder van een ‘dienst van de informatiemaatschappij in de zin van richtlijn 2010/13’ en op de mogelijkheid om deze verantwoordelijk te stellen indien hij de door het nationale recht van een lidstaat opgelegde vereisten niet in acht neemt. Diensten van de informatiemaatschappij vallen echter niet onder deze richtlijn, maar onder richtlijn 2000/31/EG van het Europees Parlement en de Raad van 8 juni 2000 betreffende bepaalde juridische aspecten van de diensten van de informatiemaatschappij, met name de elektronische handel, in de interne markt (‘richtlijn inzake elektronische handel’) (PB 2000, L 178, blz. 1) en onder verordening (EU) 2022/2065 van het Europees Parlement en de Raad van 19 oktober 2022 betreffende een eengemaakte markt voor digitale diensten en tot wijziging van richtlijn 2000/31/EG (digitaledienstenverordening) (PB 2022, L 277, blz. 1). Bovendien blijkt uit de in het prejudiciële verzoek uiteengezette feiten dat Golf Bulgaria een aanbieder van niet-lineaire mediadiensten is, wat volgens de Bulgaarse regering iets anders is dan een ‘aanbieder van diensten van de informatiemaatschappij’.

Volgens vaste rechtspraak van het Hof rust er een vermoeden van relevantie op de vragen betreffende de uitlegging van het Unierecht die de nationale rechter heeft gesteld binnen het onder zijn eigen verantwoordelijkheid geschetste feitelijke en wettelijke kader. Het is niet aan het Hof om de juistheid daarvan te onderzoeken. Het Hof kan slechts weigeren op een door een nationale rechterlijke instantie gestelde prejudiciële vraag te antwoorden wanneer duidelijk blijkt dat de gevraagde uitlegging van een regel van het Unierecht geen verband houdt met een reëel geschil of met het voorwerp van het hoofdgeding, wanneer het vraagstuk van hypothetische aard is of wanneer het Hof niet beschikt over de gegevens, feitelijk en rechtens, die noodzakelijk zijn om een zinvol antwoord te geven op de gestelde vragen (arrest van 30 april 2026, Nekilnojamojo turto valdymas, C-544/24, EU:C:2026:356, punt 36 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

In casu bevat het verzoek om een prejudiciële beslissing een gedetailleerde beschrijving van de omstandigheden waarin het hoofdgeding zich afspeelt en geeft het de inhoud weer van de nationale bepalingen die volgens de verwijzende rechter van toepassing zijn op dit geding, alsmede van de nationale rechtspraak die door deze rechter eveneens relevant wordt geacht. Voorts blijkt uit de motivering van dit verzoek dat de door deze rechter geuite twijfels betrekking hebben op de verenigbaarheid van de ZRT met richtlijn 2010/13 en artikel 11 van het Handvest, en dat deze twijfels voortvloeien uit het feit dat artikel 17, lid 2, van de ZRT, dat als grondslag heeft gediend voor het opleggen van een sanctie aan Golf Bulgaria wegens de uitzending van de in punt 13 van dit arrest beschreven video, is gebaseerd op een algemeen beginsel van het nationale recht, namelijk het beginsel van de ‘goede zeden’. Bovendien blijkt het verband tussen enerzijds richtlijn 2010/13 en artikel 11 van het Handvest en anderzijds de bepalingen van de ZRT die op het hoofdgeding van toepassing zijn, voldoende uit de gegevens die in het prejudiciële verzoek zijn opgenomen.

Zoals de Bulgaarse regering heeft opgemerkt, verwijst de verwijzende rechter in het verzoek om een prejudiciële beslissing zowel naar audiovisuele mediadiensten als naar diensten van videoplatforms, en haalt hij zowel bepalingen van richtlijn 2010/13 betreffende aanbieders van audiovisuele mediadiensten als bepalingen van die richtlijn betreffende aanbieders van dergelijke platforms aan. Bovendien verwijst deze rechter in de formulering van de prejudiciële vraag naar een dienst van de informatiemaatschappij en vermeldt hij in algemene bewoordingen richtlijn 2010/13, zonder aan te geven welke concrete bepalingen van deze richtlijn moeten worden uitgelegd.

Om te beginnen moet echter rekening worden gehouden met de volgende punten. Ten eerste blijkt uit de feitelijke toelichting in het verzoek om een prejudiciële beslissing dat Golf Bulgaria in het openbare register van de SEM was ingeschreven als aanbieder van niet-lineaire mediadiensten. Ten tweede hebben artikel 10, lid 1, punt 6, en artikel 17 van de ZRT, op grond waarvan de SEM heeft vastgesteld dat Golf Bulgaria de inbreuk heeft begaan die met het litigieuze besluit is bestraft, volgens de bewoordingen ervan betrekking op aanbieders van mediadiensten. Ten derde blijkt uit de motivering van het prejudiciële verzoek dat de verwijzende rechter het Hof de eerste van de vijf door Golf Bulgaria voorgestelde prejudiciële vragen heeft willen voorleggen. Deze eerste vraag verwijst expliciet naar ‘aanbieders van niet-lineaire audiovisuele mediadiensten’.

Op grond van deze elementen moet dus worden aangenomen dat de prejudiciële vraag betrekking heeft op een ‘audiovisuele mediadienst’ in de zin van richtlijn 2010/13, ook al wordt in deze vraag de uitdrukking ‘dienst van de informatiemaatschappij’ gebruikt en wordt in het verzoek om een prejudiciële beslissing verwezen naar ‘diensten van videoplatforms’.

Voorts betekent het feit dat in de formulering van de aan het Hof gestelde vragen geen concrete Unierechtelijke bepalingen worden genoemd niet dat het verzoek om een prejudiciële beslissing niet-ontvankelijk is, mits de in dat verzoek opgenomen elementen het Hof in staat stellen vast te stellen welke bepalingen van het Unierecht moeten worden uitgelegd om de verwijzende rechter in staat te stellen uitspraak te doen in het hoofdgeding. Dat is in casu het geval, aangezien de motivering van het onderhavige verzoek om een prejudiciële beslissing het Hof in staat stelt vast te stellen welke bepalingen van richtlijn 2010/13 voor dat doel moeten worden uitgelegd, zoals in de punten 50 tot en met 54 van dit arrest zal worden uiteengezet.

Ten slotte heeft het feit dat de verwijzende rechter bij de uiteenzetting van de volgens hem toepasselijke voorschriften bepalingen van het Unierecht aanhaalt die niet relevant zijn voor de beslechting van het hoofdgeding, geen invloed op de ontvankelijkheid van een verzoek om een prejudiciële beslissing.

Bijgevolg is het onderhavige verzoek om een prejudiciële beslissing ontvankelijk.

Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de verwijzende rechter over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.

Het Hof (Vijfde kamer) verklaart voor recht:

Artikel 6, lid 1, van richtlijn 2010/13/EU van het Europees Parlement en de Raad van 10 maart 2010 betreffende de coördinatie van bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in de lidstaten inzake het aanbieden van audiovisuele mediadiensten (richtlijn audiovisuele mediadiensten), zoals gewijzigd bij richtlijn (EU) 2018/1808 van het Europees Parlement en de Raad van 14 november 2018, gelezen in het licht van artikel 11 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie,

moet aldus worden uitgelegd dat

het zich er niet tegen verzet dat een lidstaat op grond van een nationale regeling die op basis van een algemeen rechtsbeginsel van die staat uitzendingen verbiedt die in strijd zijn met de goede zeden, een aanbieder van mediadiensten kan bestraffen voor het uitzenden van een video die de menselijke waardigheid aantast, mits de aanbieders van dergelijke diensten op basis van de bewoordingen van die nationale regeling, zo nodig met behulp van de door de nationale rechterlijke instanties daaraan gegeven uitlegging, kunnen weten dat een dergelijk verbod ook betrekking heeft op uitzendingen die deze waarde aantasten.

ondertekeningen