Nationale ombudsman, 16-02-2007, nr. 2007/033

Verzoeker was werkzaam als senior adviseur in dienst van een zorggroep. Deze zorggroep vormde het overkoepelend orgaan van een tweetal stichtingen in de zorgsector. Verzoekers werkgever verzocht in maart 2005 aan de CWI toestemming om het dienstverband met een aantal werknemers, waaronder verzoeker, te beëindigen. Bij besluit van 1 juli 2005 onthield de CWI aan verzoekers werkgever haar toestemming om de arbeidsverhouding met verzoeker op te zeggen.

Verzoeker wendde zich op 9 december 2005 tot de Nationale ombudsman omdat er volgens hem sprake was van ongeoorloofde belangenverstrengeling bij de behandeling van de ontslagaanvraag. Hij wees erop dat de heer S. die als districthoofd Juridische Zaken van de CWI Zuidoost Nederland betrokken was bij de aanvraag, lid was van de Raad van Toezicht van de ene stichting en voorzitter van de Raad van Toezicht van de andere stichting.

In een reactie richting verzoeker op zijn daarover bij de CWI ingediende klacht had de CWI laten weten dat de heer S. zelf geen enkele bemoeienis had gehad met de ontslagaanvraag omdat de beoordeling van ontslagaanvragen op een lager niveau was neergelegd en ontslagbeschikkingen werden getekend door de locatiehoofden.

Verzoeker meende dat de heer S. geen enkele moeite had gedaan om ook maar de schijn van belangenverstrengeling weg te nemen. Verzoeker merkte op dat de heer S. op 25 januari 2005 een verkennend gesprek had gevoerd met een hoofd personeelszaken van één van de stichtingen. Verder was de ontslagaanvraag van die stichting gericht aan de CWI ter attentie van de heer S. Ten slotte was er, toen de vermeende belangenverstrengeling van de heer S. in een tweetal verweerschriften was aangekaart, door de CWI niet op dit verweer ingegaan.

In reactie op de klacht en de daarover gestelde vragen van de Nationale ombudsman gaf de heer S. bij brief van 1 februari 2006 eerst een toelichting op het verkennend gesprek dat had plaatsgevonden. Dit gesprek had de opzet om het hoofd personeelszaken te informeren over de vigerende wet- en regelgeving met betrekking tot (collectief) ontslag en had ruim voordat er een ontslagaanvraag was ingediend plaatsgevonden. Volgens hem was er in dat gesprek niet gesproken over de specifieke/ concrete situatie bij de werkgever, niet over concrete functies en ook niet over concrete personen. Het betrof een algemene uitleg over wet- en regelgeving zoals die door de heer S. vrijwel dagelijks aan werkgevers, werknemers en hun vertegenwoordigers wordt verstrekt. De heer S. benadrukte dat hij in dat gesprek duidelijk had aangegeven dat hij, indien het daadwerkelijk tot ontslagaanvragen zou komen, daar geen enkele rol in zou willen, kunnen en mogen vervullen. Een en ander was overeenkomstig de daaromtrent geldende voorschriften binnen de CWI. De heer S. had dit ook kenbaar gemaakt aan de leiding en de betrokken medewerkers van de afdeling Juridische zaken, locatie Maastricht. De werkgever zou per abuis in de adressering van de ontslagaanvragen de naam van de heer S. hebben genoemd. Pas op het moment dat verzoeker een klacht had ingediend werd de heer S. daarvan op 17 oktober 2005 op de hoogte gebracht en kon hij kennis nemen van het inmiddels afgehandelde ontslagdossier. Volgens de heer S. heeft hij als districtshoofd niet de mogelijkheid om te treden in de eigen bevoegdheid van de vestigingshoofden binnen zijn district wanneer het gaat om de behandeling en beoordeling van concrete ontslagaanvragen. Volgens de heer S. worden er in zijn district jaarlijks honderden ontslagaanvragen ingediend door werkgevers waarmee hij op een of andere wijze een ‘relatie’ heeft, zakelijk, privé of anderszins. Daarnaast kan het ook zo zijn dat hij een ‘relatie’ heeft met een voor ontslag voorgedragen werknemer. Al die aanvragen worden overeenkomstig de voorschriften niet door de heer S. behandeld, en afgedaan door de managers en hun medewerkers van de afdeling Juridische zaken op de vestigingen 's‑Hertogenbosch, Eindhoven en Maastricht. Volgens de heer S. is hij in zijn bijna veertig jaar functioneren in maatschappelijke, publieke en semi-publieke functies nimmer aangesproken op ongeoorloofde belangenverstrengeling. In zijn reactie gaf de heer S. verder nog aan dat hij geen lid meer was van de Raad van toezicht van één van beide stichtingen, maar nog wel voorzitter van de Raad van toezicht van de andere stichting.

Bij brief van 31 maart 2006 gaf de Raadsman Ombudszaken CWI namens de Raad van bestuur van de Centrale organisatie werk en inkomen een reactie op de klacht. Uit zijn onderzoek kwam naar voren dat de ontslagaanvragen bij de CWI-vestigingen worden behandeld en daarop wordt beslist onder de verantwoordelijkheid van het locatiehoofd Juridische zaken van die vestigingen. Dit is een uitvloeisel van de regeling zoals die is vastgelegd in het Mandaatbesluit CWI (zie Achtergrond onder 1.). In het onderhavige geval heeft het locatiehoofd ook de vergadering van de ontslagadviescommissie voorgezeten. De heer S. heeft als districtshoofd Juridische zaken dus geen feitelijke bemoeienis met het ontslagdossier van verzoeker kunnen hebben en ook geen invloed gehad op de uiteindelijke beslissing. Het Mandaatbesluit CWI geeft aan hoe de bevoegdheden moeten worden verdeeld waardoor voldaan is aan de eis van een onpartijdige en onafhankelijke behandeling van de ontslagaanvraag, aldus de CWI.

In antwoord op een daarover door de Nationale ombudsman gestelde vraag erkende de CWI dat bij de betrokkenen bij een ontslagprocedure de indruk van belangenverstrengeling kan worden gewekt als een districtshoofd Juridische zaken een nevenfunctie heeft bij een werkgever en de ontslagaanvraag van die werkgever binnen dat district wordt behandeld. Het is volgens de CWI de verantwoordelijkheid van de medewerker zelf om de afweging te maken of het in bepaalde situaties niet beter is om niet bij de behandeling van een zaak betrokken te willen zijn. Dit geldt in sterkere mate voor medewerkers met beslissingsbevoegdheid, zoals een districtshoofd of een locatiehoofd, en ook voor de leden van de ontslagadviescommissie. In de zaak van verzoeker heeft CWI Juridische zaken bij de Raadsman Ombudszaken CWI aannemelijk weten te maken dat de heer S. als districtshoofd feitelijk geen bemoeienis heeft gehad met de beslissing op de ontslagaanvraag van verzoeker.

Op de vraag of er voor de situatie als de onderhavige binnen de CWI beleid is, heeft de CWI verwezen naar een bepaling inzake de uitoefening van nevenfuncties die is opgenomen in de collectieve arbeidsovereenkomst CWI. In artikel 2.2.4 van deze cao (zie Achtergrond onder 2.) staat dat de werknemer die voornemens is nevenwerkzaamheden te verrichten daartoe vooraf schriftelijk en gemotiveerd toestemming moet vragen aan de werkgever. Deze cao-bepaling is verder uitgewerkt in het Handboek HRM van CWI. In dit handboek zijn een aantal beleidsuitgangspunten opgenomen (zie Achtergrond, onder 3.).

De CWI is van mening dat er aldus met betrekking tot het verrichten van nevenwerkzaamheden op voldoende duidelijke wijze beleid is ontwikkeld. Wel zouden, aldus de CWI Raadsman Ombudszaken, extra maatregelen kunnen worden getroffen om (de schijn van) belangenverstrengeling tegen te gaan. In verband daarmee heeft hij CWI Juridische zaken aanbevolen om in ontslagkwesties waar zich mogelijk (de schijn van) belangenverstrengeling kan voordoen de zaak over te dragen aan een ander district. In aanvulling hierop heeft de CWI laten weten dat de aanbeveling is overgenomen. Daar waar zich mogelijk (de schijn van) belangenverstrengeling kan voordoen, zal de behandeling van de ontslagzaak worden overgedragen aan een ander district binnen de CWI.

Verzoeker reageerde bij brief van 14 juni 2006 op de reacties van de CWI. Volgens hem vond het verkennend gesprek tussen de heer S. en het hoofd personeelszaken van zijn werkgever plaats vier weken vóórdat de melding collectief ontslag naar de CWI was verzonden. De vergissing die de werkgever daarbij maakte door deze melding te richten aan de heer S. vergrootte daarbij in ieder geval de schijn van belangenverstrengeling. Eén van de zaken die verzoeker het meest trof was dat er van de kant van de heer S. en/of de CWI aan de ene kant en de werkgever aan de andere kant geen openheid werd gegeven over de positie van de heer S. Verder zag hij in de aanbeveling van de CWI Raadsman Ombudszaken een erkenning van het feit dat de afdeling Juridische zaken van de CWI de schijn van belangenverstrengeling in stand heeft gehouden.

In aanvulling op zijn brief van 14 juni 2006 liet verzoeker bij brief van 19 juni 2006 weten dat de werkgever op 1 mei 2006 opnieuw aan de CWI Maastricht toestemming had gevraagd het dienstverband met verzoeker te beëindigen. Volgens verzoeker werd de werkgever in deze procedure wel bijzonder coulant door de CWI behandeld omdat de CWI de werkgever keer op keer uitstel verleende voor het aanvoeren van de ontslaggronden.

Bij brief van 20 september 2006 informeerde verzoeker de Nationale ombudsman erover dat de CWI Maastricht bij besluit van 14 september 2006 — ondertekend door het hoofd Juridische Zaken van de locatie Maastricht — aan de werkgever van verzoeker toestemming had verleend om het dienstverband met verzoeker op te zeggen. Verzoeker liet in aanvulling daarop weten dat hij de CWI had verzocht om de namen bekend te maken van de leden die in de ontslagadviescommissie hadden gezeten omdat de CWI volgens hem een aantal van zijn argumenten uit zijn verweerschriften niet had betrokken in de overwegingen. Hij vernam van de CWI dat hij dit verzoek schriftelijk moest richten aan het districtshoofd Juridische zaken, de heer S.

Het verbod van vooringenomenheid houdt in dat bestuursorganen zich actief opstellen om iedere vorm van een vooropgezette mening of de schijn van partijdigheid te vermijden. Bij het verbod van vooringenomenheid kan een onderscheid worden gemaakt tussen subjectieve en objectieve toetsing van onpartijdigheid. Subjectieve toetsing concentreert zich op de vraag of een bestuursorgaan werkelijk partijdig of vooringenomen is in een specifieke zaak. Bij objectieve toetsing gaat het om de vraag of de vrees redelijkerwijs gerechtvaardigd is dat een bestuursorgaan partijdig is; zijn er feiten en omstandigheden die een vrees voor partijdigheid kunnen rechtvaardigen? Ook de schijn van partijdigheid moet worden vermeden. Daarbij gaat het slechts om objectief gerechtvaardigde schijn van partijdigheid.

Voor de Nationale ombudsman is niet aannemelijk geworden dat de heer S. feitelijk bemoeienis heeft gehad met de ontslagaanvraag voor verzoeker. Van subjectieve partijdigheid is derhalve niet gebleken.

Bij de beoordeling of behoorlijk is gehandeld dient, zoals gezegd, niet alleen getoetst te worden aan de subjectieve partijdigheid maar dient ook getoetst te worden of de schijn van partijdigheid is vermeden. Bij de laatstgenoemde toetsing speelt de subjectieve beleving van de burger een belangrijke rol.

In de onderhavige zaak is de schijn van partijdigheid in de ogen van verzoeker gewekt door het gesprek dat de heer S. vóór aanvang van de procedure heeft gevoerd met het hoofd personeelszaken van één van de stichtingen en door het feit dat de ontslagaanvragen van die stichting waren gericht aan de CWI ter attentie van de heer S.

Gelet op de band die de heer S. had met de beide onder de werkgever van verzoeker vallende stichtingen, heeft hij alleen al door vóór aanvang van de ontslagprocedure een oriënterend gesprek te voeren met het hoofd personeelszaken van één van de stichtingen niet voorkomen dat — een objectief gerechtvaardigde — schijn van partijdigheid ontstond. Deze schijn werd nog eens versterkt doordat de ontslagaanvragen van die stichting ter attentie van de heer S. waren gestuurd.

De CWI heeft aldus gehandeld in strijd met het verbod van vooringenomenheid.

De onderzochte gedraging is niet behoorlijk.