8.3 Waarom materialiteit informatie verschaft over kwaliteit

De uitgebreide accountantsverklaring bevat onder andere gegevens over, en een toelichting op, de materialiteit. De materialiteit wordt door de accountant in de accountantsverklaring uitgedrukt in een bedrag en is veelal gebaseerd op een percentage van een benchmark. Deze benchmark is een grootheid uit de jaarrekening zoals het eigen vermogen of het balanstotaal ten opzichte waarvan de accountant beoordeelt of informatie materieel is.1 Veel voorkomende benchmarks zijn winst voor belasting of een variatie hierop, het eigen vermogen en het balanstotaal.2

De materialiteit geeft de gebruiker van de jaarrekening inzicht in welke posten door de accountant gecontroleerd worden. Om inzicht te verkrijgen in de ontwikkeling van de materialiteit dient de materialiteit altijd in samenhang met (het percentage van) de benchmark bezien te worden. Indien de materialiteitsgegevens los van elkaar bezien worden kan een onjuist beeld ontstaan van de diepgang van de controle. Immers indien de materialiteit lager is dan het voorgaande jaar, kan de impressie gewekt worden dat het onderzoek van de accountant meer diepgang vertoont. Dit is echter niet het geval indien de omvang van de gebruikte benchmark is afgenomen. Anders gezegd, er kan sprake zijn van een absolute afname van materialiteit terwijl de materialiteit in werkelijkheid gelijk is gebleven of zelfs is toegenomen. De relatieve waarde van de materialiteit is derhalve belangrijker dan de absolute waarde ervan. Indien er meerdere boekjaren van een gelijke benchmark gebruikt wordt gemaakt is vergelijking van de materialiteit over de tijd mogelijk. Door de materialiteit over verschillende boekjaren te vergelijken kan inzicht worden verkregen in de ontwikkeling van de diepgang van de controlewerkzaamheden van de accountant. Zie bijlage F voor een nadere toelichting op de vergelijkbaarheid van de materialiteit over de tijd aan de hand van een voorbeeld.

Met de ontwikkeling van kwaliteitsbevorderende maatregelen voor accountantsorganisaties beogen wet- en regelgevers gerechtvaardigd vertrouwen te herstellen en de kwaliteit van de controle te verbeteren. Effectieve kwaliteitsbevorderende wetgeving zou dan ook moeten leiden tot een lagere materialiteit. Op basis van de in paragraaf 8.2. besproken literatuur verwacht ik dat de materialiteit verandert bij een verandering van accountantsorganisatie en/of accountant en dat de materialiteit tussen OOB’s uiteenloopt. De accountant maakt immers gebruik van zijn professionele oordeel – waarin enige mate van subjectiviteit schuilgaat – bij het vaststellen van de materialiteit en wordt daarbij, onder andere, beïnvloed door de accountantsorganisatie waarbinnen hij werkzaam is. De Big-4 accountantsorganisaties zullen naar verwachting – zie paragraaf 6.2. – het overgrote deel van de wettelijke controles van de in dit onderzoek betrokken OOB’s uitgevoerd hebben. Ik verwacht dat bij roulatie van account(sorganisatie) de materialiteit na roulatie lager ligt. De accountant controleert in de laatstejaarscontrole mogelijk minder streng wat een prikkel kan vormen voor de nieuwe accountant om met meer diepgang te controleren.3 Met betrekking tot de benchmark is de verwachting dat ‘winst voor belasting’ het meest gebruikt wordt. Tenslotte verwacht ik gezien de maatschappelijke en politieke ontwikkelingen dat de door de accountant gegeven transparantie in bijvoorbeeld de toelichting op bijvoorbeeld wijzigingen of vaststellingen van materialiteit en controlewerkzaamheden in de accountantsverklaring toeneemt gedurende de onderzochte periode.4