3.1 Inleiding

Alvorens ik concreet inga op de verschillende leerstukken in de winstbelasting van lichamen in Nederland en Duitsland, schets ik eerst de hoofdlijnen (het raamwerk) van de winstbelasting van lichamen in beide landen. In dit hoofdstuk zet ik derhalve uiteen welke winstbelastingen van lichamen in Nederland en Duitsland worden geheven en welke verschillen en overeenkomsten er bestaan tussen de (ontwikkeling) van de winstbelasting van lichamen in beide landen. Daaruit zal blijken dat de Nederlandse vennootschapsbelasting en Duitse Körperschaftsteuer en Gewerbesteuer “de hoofdrolspelers’’ van mijn onderzoek zullen zijn.

Ik begin dit hoofdstuk met het Nederlandse gedeelte (hoofdstuk 3.2), waarin ik de huidige situatie weergeef en zal aangeven welke plaats - qua grootte - de vennootschapsbelasting inneemt ten opzichte van de totale belastingopbrengsten in Nederland om een en ander in perspectief te kunnen plaatsen. Vervolgens zet ik de historische ontwikkeling, de rechtsgrond en de relatie tussen de inkomstenbelasting en de vennootschapsbelasting uiteen. In hoofdstuk 3.2.5 zal ik mijns inziens relevante discussiepunten in kaart brengen zijnde: de discussie over de rechtsgrondslag van de vennootschapsbelasting, de verruiming van het gemeentelijke belastingbeleid in Nederland en het ontbreken van een rechtsvormneutrale ondernemingswinstbelasting. Deze discussiepunten analyseer ik in het licht van mijn in hoofdstuk 1.3.2.4 opgestelde toetsingskader.

In het Duitse gedeelte (hoofdstuk 3.3) houd ik zoveel mogelijk eenzelfde paragraafindeling aan.

In de conclusie (hoofdstuk 3.4) ga ik in op de deelvragen of de rechtsgrondslag in Duitsland voor een winstbelasting van lichamen wel eenduidig kan worden vastgesteld, of invoering van een Duitse Gewerbesteuer aanbevelenswaardig zou zijn om in het Nederlandse belastingsysteem in te voeren en of de Duitse Thesaurierungsbegünstigung iets voor Nederland zou zijn. Dit toets ik wederom aan de hand van mijn in hoofdstuk 1.3.2.4 opgestelde toetsingskader. In dit hoofdstuk en ook in mijn verdere onderzoek ga ik niet of nauwelijks in op andere belastingen/heffingen, zoals bijvoorbeeld de dividendbelasting, loonbelasting of btw. Ook zal ik niet gestructureerd ingaan op andere belastingwetten die van toepassing kunnen zijn op de winstbelasting van lichamen, zoals bijvoorbeeld de Nederlandse Algemene Wet Rijksbelasting (AWR), de Duitse Abgabenordnung (AO)1 of het Duitse Außensteuergesetz (AStG)2. Daarnaast worden formeelrechtelijke aspecten in mijn onderzoek niet structureel behandeld.3 Als een andere belasting/ heffing, wet, of formeelrechtelijke aspecten wel een substantiële invloed op of samenloop met een bepaalde rechtsregel of leerstuk heeft, dan zal ik daar uiteraard wel op ingaan.4