HvJ EG, 12-06-1979, nr. 126/78

Om een prejudiciele beslissing inzake de uitlegging van enkele bepalingen van de tweede richtlijn nr. 67/228/eeg van de raad van 11 april 1967 (pb 1967, blz. 1303) betreffende de harmonisatie van de wetgevingen der lid-staten inzake omzetbelasting — structuur en wijze van toepassing van het gemeenschappelijk stelsel van belasting over de toegevoegde waarde,

Bij arrest van 24 mei 1978, ingekomen ter griffie van het hof op 2 juni 1978, heeft de hoge raad der nederlanden krachtens artikel 177 eeg-verdrag verscheidene prejudiciele vragen gesteld over de uitlegging van sommige bepalingen van de tweede richtlijn nr. 67/228/eeg van de raad van 11 april 1967 betreffende de harmonisatie van de wetgevingen der lid-staten inzake omzetbelasting — structuur en wijze van toepassing van het gemeenschappelijk stelsel van belasting over de toegevoegde waarde (pb 1967, blz. 1303), en inzonderheid van bijlage b, punt 5, van deze richtlijn.

Deze vragen zijn gesteld in een geschil tussen de staatssecretaris van financien en een vervoeronderneming die rembourszendingen verzorgt waarvoor boven de vrachtprijs een afzonderlijke vergoeding, de zogenoemde ‘remboursprovisie’, wordt bedongen; de over deze provisie berekende omzetbelasting wordt door de onderneming in haar belastingaangiften afgetrokken. De staatssecretaris van financien meent evenwel dat over genoemde provisie, als vergoeding voor ‘het innen van geldvorderingen’, geen belasting dient te worden berekend, zulks ingevolge artikel 11, sub j, van de nederlandse wet van 28 juni 1968 ‘houdende vervanging van de bestaande omzetbelasting door een omzetbelasting volgens het stelsel van heffing over de toegevoegde waarde’.

Met het oog op dit geschil heeft de nationale rechter in de eerste plaats de volgende vraag gesteld:

Voor de beantwoording van deze vraag zij allereerst herinnerd aan het doel en de structuur van de richtlijnen inzake de omzetbelasting, die gebaseerd zijn op de artikelen 99 en 100 van het verdrag, betreffende de harmonisatie van de wetgevingen der lid-staten in het belang van de instelling of de werking van de gemeenschappelijke markt.

Na een aantal studies heeft de raad in een eerste richtlijn (nr. 67/227 van 11 april 1967 Pb 1967, blz. 1301) voor alle lid-staten een gemeenschappelijk stelsel van belasting over de toegevoegde waarde aanvaard, daarbij overwegende dat

Dit stelsel heeft de verdienste ‘van de grootste mate van eenvoud en neutraliteit’ wanneer de belasting zo algemeen mogelijk wordt geheven en het toepassingsgebied ervan alle fasen van produktie en distributie, zomede het gebied van de diensten omvat.

De vervanging van de cumulatieve cascadestelsels door het gemeenschappelijk stelsel van belasting over de toegevoegde waarde moet in een eerste etappe, zelfs indien de tarieven en stelsels niet tegelijkertijd worden geharmoniseerd, leiden tot neutraliteit ten aanzien van de mededinging in die zin, dat binnen elk land op soortgelijke goederen dezelfde belastingdruk zal rusten, ongeacht de lengte van de produktie- en distributieketen.

Bij een tweede richtlijn van de raad — nr. 67/228, eveneens van 11 april 1967 — is een lijst van diensten vastgesteld waarop het gemeenschappelijk stelsel ingevolge artikel 6, lid 2, van de richtlijn dwingend van toepassing is, om de neutraliteit ten aanzien van de mededinging tussen de lid-staten te waarborgen en de betrokken verschillen geleidelijk te beperken of af te schaffen, ten einde de nationale stelsels van belasting over de toegevoegde waarde steeds nader tot elkaar te doen komen. In deze lijst, opgenomen in bijlage b van de richtlijn en hiervan een integrerend deel vormend, wordt onder 5 genoemd: ‘het vervoer en de opslag van goederen, alsmede de bijkomende diensten’.

Het probleem in casu is dus, of in het gemeenschappelijk stelsel van belasting over de toegevoegde waarde, dat ingevolge genoemde tweede richtlijn in alle lid-staten verplicht is vanaf 1 januari 1972 — de datum waarop de lid-staten de bepalingen van de richtlijn moesten gaan toepassen — , de inning van de prijs van de vervoerde goederen al dan niet als een met betrekking tot het vervoer bijkomende dienst is te beschouwen.

Beziet men de overeenkomst tot aflevering van goederen onder rembours in het licht van de doelstellingen van de richtlijnen betreffende de harmonisatie van de wetgevingen der lid-staten inzake omzetbelasting, dan moet deze vraag bevestigend worden beantwoord.

Immers, sprekende van ‘een vervoerder (die) zich heeft verbonden om naast het vervoer van het goed de prijs van dat goed te innen alvorens het aan de geadresseerde af te leveren (remboursbeding)’, beschrijft de nationale rechter een overeenkomst welke betrekking heeft op twee diensten, waarvan de tweede (het remboursbeding) door de wil van partijen zozeer met de eerste (het vervoer) is verbonden, dat de ene dienst niet zonder de andere kan worden verricht: het vervoerde goed mag door de vervoerder enkel aan de geadresseerde worden afgeleverd wanneer de laatste de door de verzender bepaalde prijs van het goed aan de eerste ter hand stelt; wordt er niet betaald, dan mag de vervoerder het goed niet aan de geadresseerde afleveren.

Hieruit volgt dus dat, waar de verrichting van die diensten onsplitsbaar is, het ter verwezenlijking van de doelstelling van de btw-richtlijnen — neutraliteit ten aanzien van de mededinging — noodzakelijk is de inning van de prijs van de vervoerde goederen te beschouwen als een met betrekking tot het vervoer bijkomende dienst, ten einde deze aldus in alle lid-staten te onderwerpen aan de belasting over de toegevoegde waarde, de gelijkheid van behandeling tussen de verschillende wijzen van vervoer te bewerkstelligen en te waarborgen dat deze dienst in alle lid-staten op dezelfde wijze wordt belast.

In het andere geval, dat wil zeggen indien de inning van de prijs van de vervoerde goederen niet als een met betrekking tot het vervoer bijkomende dienst werd beschouwd, zou elke lid-staat zich weer vrij voelen om deze dienstverrichting onder rembours als een zelfstandige dienst te belasten, en daarbij zelfs de wijze van vervoer in aanmerking kunnen nemen.

Op de eerste vraag moet mitsdien worden geantwoord dat indien een vervoerder zich heeft verbonden om naast het vervoer van het goed de prijs van dat goed te innen alvorens het aan de geadresseerde af te leveren (remboursbeding), de inning van die prijs een met betrekking tot het vervoer bijkomende dienst is in de zin van bijlage b, onder 5, van de tweede richtlijn van de raad van de europese gemeenschappen van 11 april 1967 betreffende de harmonisatie van de wetgevingen der lid-staten inzake omzetbelasting.

De tweede vraag van de nationale rechter luidt als volgt:

Het antwoord op de eerste vraag, dat uitgaat van de doelstellingen van de richtlijnen betreffende de belasting over de toegevoegde waarde, brengt mee dat deze tweede vraag ontkennend moet worden beantwoord.

Volledigheidshalve zij echter gewezen op punt 10 van bijlage a, ad artikel 6, lid 2, van de eerste btw-richtlijn, dat luidt: ‘de lid-staten zien er in de grootst mogelijke mate van af de in bijlage b opgesomde diensten vrij te stellen’. Deze tekst, waarin dus de lid-staten wordt aanbevolen ‘in de grootst mogelijke mate’ te voorkomen dat vrijstelling wordt verleend voor diensten waarop het gemeenschappelijk stelsel van toepassing is, moet restrictief worden uitgelegd om de samenhang van het nieuwe stelsel en de daarmee beoogde neutraliteit ten aanzien van de mededinging te waarborgen. Hieruit volgt dat een lid-staat enkel in een uitzonderingsgeval, waarin een inbreuk op de neutraliteit ten aanzien van de mededinging gerechtvaardigd is, in zijn wetgeving een vrijstelling van een der in bijlage b genoemde diensten kan opnemen.

Nu geen enkel argument in die zin naar voren is gebracht, moet worden geconcludeerd dat de bijkomende dienst van inning van de prijs niet van de omzetbelasting kan worden vrijgesteld, omdat zij wordt genoemd in punt 5 van bijlage b, die de lijst bevat van de diensten waarop volgens artikel 6 van de tweede richtlijn van 4 april 1967 de belasting dwingend van toepassing is.

Hiermee is tegelijkertijd het antwoord op de vierde vraag gegeven, die gesteld is voor het geval de tweede vraag ontkennend zou worden beantwoord — wat het geval is — , aangezien zij ertoe strekt te vernemen of de nationale rechter acht heeft te slaan op artikel 6, lid 2, van de tweede richtlijn juncto het bepaalde in bijlage b, onder 5. Deze vraag moet dus bevestigend worden beantwoord.

De derde vraag komt in haar beide onderdelen in wezen hierop neer, onder welke omstandigheden een lid-staat de in artikel 16 van de tweede richtlijn bedoelde raadplegingsprocedure moet toepassen. Volgens dit artikel dient een lid-staat enkel tot raadpleging over te gaan in de gevallen die in de bepalingen van de richtlijn zijn voorzien.

Deze raadpleging is evenwel niet voorzien bij de toepassing van artikel 6, lid 2, en bijlage b, onder 5, van de tweede richtlijn. De derde vraag behoeft mitsdien geen antwoord.